جاڭا كونستيتۋسيا قابىلدانىپ، مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە كوڭىل ءبولۋى كۇشەيگەن سوڭ زاڭدى سۇراق تۋىندايدى: قازاقستانداعى شەتەلدىك جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەردىڭ جۇمىس ىستەۋ ەرەجەلەرى جاڭا شىندىققا قانشالىقتى ساي؟ بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.

بۇگىندە ەلدەگى شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قىزمەتى، ونىڭ ىشىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ارقىلى رەتتەلەدى. الايدا ءىس جۇزىندە شەتەلدىك تىلشىلەردىڭ ناقتى نەنى تۇسىرەتىنى، قايدا ءتۇسىرىپ جاتقانى جانە جينالعان ماتەريالدىڭ قالاي پايدالانىلاتىنى باقىلاۋسىز قالىپ وتىر.

اڭگىمە جۋرناليستىك قىزمەتتى نەمەسە ءسوز بوستاندىعىن شەكتەۋ تۋرالى ەمەس. ماسەلە باسقادا: قازاقستان اۋماعىندا كاسىبي قىزمەتپەن اينالىساتىن شەتەلدىك ازاماتتار ايقىن ءارى تۇسىنىكتى ەرەجەلەردى ۇستانۋى كەرەك پە، اسىرەسە سەزىمتال نىساندار مەن اقپاراتقا قاتىستى بولعاندا.

مۇنداي تەتىكتەر دەموكراتيالىق مەملەكەتتەردە دە بار. مىسالى، فرانسيادا تۇراقتى ءتىلشى رەتىندە جۇمىس ىستەيتىن شەتەلدىك جۋرناليستەر پرەسس-كارتانى راسىمدەۋدىڭ بەلگىلەنگەن تارتىبىنەن وتەدى. ەۋروپالىق وداققا كىرمەيتىن ەلدەردىڭ جۋرناليستەرى ءۇشىن قوسىمشا كوشى-قون راسىمدەرى قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار فرانسيادا قوعامدىق ورىنداردا ءتۇسىرىلىم جۇرگىزۋ كەي جاعدايدا الدىن الا رۇقساتتى تالاپ ەتەدى، ال نىساندار مەن ەسكەرتكىشتەردە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جاۋاپتى ۇيىمدارمەن كەلىسۋ قاجەت.

ۇلىبريتانيادا دا سەزىمتال نىسانداردى قورعاۋدىڭ ارنايى قۇقىقتىق رەجيمدەرى بار. زاڭناما ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان ەڭ سەزىمتال سانالاتىن prohibited places — تىيىم سالىنعان ورىندار ماڭىنداعى كەيبىر ارەكەتتەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كوزدەيدى. بريتاندىق بيلىك جۋرناليستىك قىزمەتتىڭ ءوزى قىلمىسقا اينالمايتىنىن بولەك اتاپ وتەدى: مۇندا ارەكەتتىڭ ماقساتى مەن ءتيىستى شەكتەۋلەردىڭ بولۋى ماڭىزدى.

ءتىپتى ۇلىبريتانيانىڭ قاراپايىم مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىندە ءتۇسىرىلىم توبى مۇشەلەرى تۋرالى مالىمەتتى الدىن الا ۇسىنۋعا، رۇقسات الۋعا جانە بەلگىلەنگەن كىرۋ ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا مىندەتتى بولۋى مۇمكىن. مىسالى، مۇنداي تالاپتار ۇلتتىق مۇراعاتتا ءتۇسىرىلىم كەزىندە قولدانىلادى. ياعني حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەندەي: جۋرناليستيكا بوستاندىعى مەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىك تالاپتارى قاتار ءومىر سۇرە الادى.

سيفرلىق تەحنولوگيالار دامىعان سايىن جۋرناليست، بلوگەر، ستريمەر جانە تاۋەلسىز كونتەنت اۆتورى اراسىنداعى شەكارا ب ۇلىڭعىرلانا تۇسۋدە. بۇگىندە كامەرا مەن سمارتفونى بار ءبىر ادام قىسقا ۋاقىتتا اقپارات جيناپ، ونى ميلليونداعان ادامعا تاراتا الادى. سوندىقتان تەك قاتاڭداتۋ ءۇشىن قاتاڭداتۋ ەمەس، قولدانىستاعى تاسىلدەردى قايتا قاراپ، ناقتىلاۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى:

شەتەلدىك جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەردىڭ جۇمىس ەرەجەلەرىن ناقتى ايقىنداۋ؛

جۋرناليستىك قىزمەت پەن قاراپايىم ءتۋريزمدى اجىراتۋ؛

سەزىمتال نىسانداردا ءتۇسىرىلىم جۇرگىزۋدىڭ تۇسىنىكتى ءتارتىبىن بەلگىلەۋ؛

بەلگىلەنگەن تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ؛

اككرەديتتەۋ مەن باقىلاۋدىڭ اشىق جۇيەسىن قامتاماسىز ەتۋ؛

سونىمەن بىرگە زاڭدى جۋرناليستىك قىزمەتكە جانە قوعامعا ماڭىزدى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىككە كەپىلدىك بەرۋ.

بۇگىنگى ماسەلە شەتەلدىك جۋرناليستەردى قازاقستانعا كىرگىزۋ-كىرگىزبەۋدە ەمەس. ماسەلە قازىرگى ەرەجەلەر ەلدىڭ اشىقتىعىن، جۋرناليستيكا بوستاندىعىن جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى ءبىر مەزگىلدە قانشالىقتى قامتاماسىز ەتە الاتىنىندا.

اقپاراتتىق سوعىس پەن كونتەنتتىڭ سيفرلىق تارالۋىنىڭ جاڭا شىندىعىن ەسكەرسەك، بۇل تاسىلدەردى قايتا قاراۋ قاجەتتىلىگى بارعان سايىن وزەكتى بولىپ كورىنەدى.