ساۋد ارابياسى حۋسيتتەردىڭ تەڭىز بلوكاداسىن ايىپتادى، بۇل جاھاندىق مۇناي جەتكىزىلىمىنە ءقاۋىپ ءتوندىرىپ وتىر. بۇل جايلى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
دۇيسەنبى كۇنى ساۋد ارابياسى يەمەننىڭ يرانمەن بايلانىستى حۋسيت توبىنىڭ ەر-ريادتى يەمەن حالقىن قورشاۋعا الدى دەگەن ايىپتاۋىن جوققا شىعاردى. بۇعان دەيىن حۋسيتتەر ساۋد ارابياسىنا قارسى تەڭىز بلوكاداسىن جاريالاعان ەدى. اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسى كەزىندە ورمۋز بۇعازى ارقىلى كەمە قاتىناسى بۇزىلعان سوڭ، ساۋد ارابياسى مۇنايدى قىزىل تەڭىز بەن بابىل-ماندەب بۇعازى ارقىلى بالاما باعىتتارمەن جونەلتۋگە تىرىسقان. ەندى بۇل باعىت تا حۋسيتتەردىڭ قاۋپىنە ۇشىراپ وتىر.
ساۋد سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مالىمدەمەسىندە ءوز كەمەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن «بارلىق قاجەتتى شارالاردى» قابىلدايتىنىن مالىمدەدى. حۋسيتتەردىڭ قىزىل تەڭىزدەگى كەمە قاتىناسىن بۇزۋ تاجىريبەسى بار. بلوكادانىڭ ساۋد ارابياسىنان تىس اسەرى قانداي بولاتىنىن قاراستىرايىق.
حۋسيتتەر دۇيسەنبى كۇنى ساۋد ارابياسىنا تەڭىز بلوكاداسىن جاريالاپ، اقش-تىڭ يرانمەن سوعىسىندا جاڭا مايدان اشاتىنىن مالىمدەدى. بۇل پارسى شىعاناعىنان تىس جاھاندىق ەنەرگيا جەتكىزىلىمى مەن ساۋداسىنا ءقاۋىپ توندىرەدى. حۋسيتتەر مالىمدەمەسىندە تەڭىز ەمبارگوسى «كوزگە كوز» پرينسيپىنە نەگىزدەلگەنىن، بلوكاداعا بلوكادامەن جاۋاپ بەرۋ قۇقىعىن راستايتىنىن ايتتى. توپ «بارلىق نۇسقالارعا تولىق دايىن» ەكەنىن ءبىلدىرىپ، ساۋد ارابياسىنىڭ كەز كەلگەن «اقىماق» ارەكەتى «كەشەندى جانە شەشۋشى» جاۋاپپەن قايتارىلاتىنىن ەسكەرتتى.
حۋسيتتەردىڭ تەڭىز بلوكاداسىن قالاي جۇزەگە اسىراتىنى نەمەسە بۇل يەمەن جاعالاۋىنداعى حالىقارالىق كەمەلەرگە شابۋىلداردىڭ قايتا باستالۋىن بىلدىرە مە، ازىرگە بەلگىسىز. حۋسيتتەر 2023 جىلدىڭ قازان ايىندا ءيزرايلدىڭ گازاداعى سوعىسىنان كەيىن بابىل-ماندەب بۇعازى ماڭىنداعى كەمەلەرگە شابۋىل جاساپ، جاھاندىق ساۋدانى بۇزعان ەدى. شابۋىلدار 2025 جىلدىڭ قازانىندا گازاداعى «ءبىتىم» جاريالانعاننان كەيىن توقتاعان.
بابىل-ماندەب بۇعازى قىزىل تەڭىزدى ادەن شىعاناعىمەن جالعايتىن الەمدەگى ەڭ ماڭىزدى كەمە جولدارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ەڭ تار جەرى نەبارى 29 كم، سوندىقتان سۋەس كانالى ارقىلى وتەتىن كەمەلەر ءۇشىن ەكى باعىت قانا بار. 2024 جىلى بۇل بۇعاز ارقىلى شامامەن 4،1 ميلليارد باررەل شيكى مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرى وتكەن، بۇل الەمدىك كولەمنىڭ شامامەن بەس پايىزىن قۇرايدى. ورمۋز بۇعازى اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا سوعىسىنان كەيىن جابىلعان سوڭ، بابىل-ماندەبتىڭ دە جابىلۋى الەمدىك مۇناي مەن گازدىڭ 25 پايىزىن بوگەۋى مۇمكىن.
حۋسيتتەر يەمەن استاناسى سانانى 2014 جىلى باسىپ العاننان بەرى ساۋد كوشباسشىلارىن «ادىلەتسىز جانە قىسىمدى قورشاۋ» جاسادى دەپ ايىپتاپ كەلەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل قورشاۋ 12 جىلعا جۋىق ۋاقىتقا سوزىلىپ، پورتتار مەن اۋەجايلاردى قۇرلىق، تەڭىز جانە اۋە ارقىلى تولىق بلوكاداعا العان. يەمەن ون جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان ازامات سوعىسىندا ادەندەگى حالىقارالىق تانىلعان ۇكىمەت پەن ساناداعى حۋسيت اكىمشىلىگى اراسىندا ءبولىنىپ قالعان.
بلوكادا جاريالانعانعا دەيىن حۋسيتتەر ساۋد ارابياسىن سانا اۋەجايىنا شابۋىل جاسادى دەپ ايىپتاعان. يەمەننىڭ حالىقارالىق تانىلعان ۇكىمى جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا العانىمەن، حۋسيتتەر ساۋد ارابياسىنا بالليستيكالىق زىمىراندارمەن سوققى بەرگەن. بۇل حودەيداداعى حۋسيت پەن ۇكىمەت كۇشتەرى اراسىنداعى قاقتىعىستان كەيىن، ۋاقىتشا بىتىمگە قول قويىلعاننان بەرگى ءتورت جىلدىق دۇربەلەڭدى بۇزدى.
بلوكادا ساۋد ارابياسىنىڭ مۇناي ەكسپورتىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. Petroline نەمەسە شىعىس-باتىس قۇبىرى ساۋد ارابياسىنىڭ مۇناي الىبى Aramco كومپانياسىنا تيەسىلى. Aramco الەمدەگى ەڭ ءىرى كومپانيالاردىڭ ءبىرى، ونىڭ نارىقتىق كاپيتالى 1،7 تريلليون دوللاردان اسادى جانە جىلدىق كىرىسى 480 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. قۇبىر ۇزىندىعى 1200 كم، ول پارسى شىعاناعىنا جاقىن ابقايق مۇناي وڭدەۋ ورتالىعىنان قىزىل تەڭىزدەگى يانبۋ پورتىنا دەيىن سوزىلادى. يانبۋدان تانكەرلەر مۇنايدى بابىل-ماندەب ارقىلى ازيا نارىقتارىنا جونەلتەدى. Kpler جانە Signal Ocean دەرەكتەرى بويىنشا، يانبۋدان جونەلتىلىمدەر تاۋلىگىنە ورتا ەسەپپەن 4 ميلليون باررەلدى قۇراعان، بۇل ءبىر جىل بۇرىنعى 973 000 باررەلدەن ەداۋىر كوپ. بابىل-ماندەب ارقىلى وتەتىن مۇناي كولەمى ماۋسىم ايىندا تاۋلىگىنە 7،4 ميلليون باررەلگە جەتكەن، بۇل الەمدىك مۇنايدىڭ 7 پايىزىن قۇرايدى.
2024 جىلى ساۋد ارابياسى 187 ميلليارد دوللارعا شيكى مۇناي ەكسپورتتاعان. ەڭ ءىرى ساتىپ الۋشىلار: جۇڭگو (25،6%)، وڭتۇستىك كورەيا (15،8%)، جاپونيا (15،4%) جانە ءۇندىستان (10،5%). جۇڭگو مەن ءۇندىستان ساۋد مۇنايىنىڭ نەگىزگى ساتىپ الۋشىلارى رەتىندە تۇراقتى جەتكىزىلىمگە تاۋەلدى. بلوكادا بۇل ەلدەردەگى يمپورت شىعىندارىن ارتتىرىپ، جانارماي باعاسىنا قىسىم ءتۇسىرۋى مۇمكىن. ءۇندىستان ەۋروپاعا مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋشى رەتىندە دە ماڭىزدى، سوندىقتان ساۋد مۇنايىنىڭ ءۇزىلۋى ەۋروپالىق نارىقتارداعى باعانى كوتەرۋى ىقتيمال.
ساراپشى مايكل ستيۆەنستىڭ ايتۋىنشا، بلوكادا مۇناي ەكونوميكاسىنا «وتە زياندى» اسەر ەتەدى. بۇل الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي جەتكىزۋشىلەرىنىڭ ءبىرىنىڭ مۇنايىن توقتاتىپ، مۇناي نارىعىنا جاعىمسىز اسەر بەرەدى. ەگەر اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ مۇنايدى باررەلىنە 70 دوللارعا ءتۇسىرۋدى قالاسا، بۇل مۇمكىن ەمەس. سەيسەنبى كۇنى مۇناي باعاسى كوتەرىلىپ، برەنت ماركالى مۇناي باررەلى 89،70 دوللاردى قۇرادى. اقش-يزرايل-يران سوعىسىنا دەيىن بۇل كورسەتكىش 70 دوللار شاماسىندا بولعان، ال سوعىستان كەيىن باعا ەڭ جوعارى دەڭگەيدە 126 دوللارعا جەتكەن. ستيۆەنس بلوكادا باتىس جانە ازيا ەكونوميكالارىندا ينفلياسيالىق قىسىم تۋدىراتىنىن، مۇناي قورلارىن ازايتاتىنىن ايتتى.