اۆسترالياداعى «ۇرلانعان ۇرپاق» وكىلدەرىنىڭ دەنساۋلىعى باسقا جەرگىلىكتى حالىقتارعا قاراعاندا ايتارلىقتاي ناشار ەكەنى جاڭا ەسەپتە كورسەتىلگەن. بۇل تۋرالى infohub.kz سايتى حابارلايدى.
اۆستراليانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءال-اۋقات ينستيتۋتى (AIHW) دايىنداعان ەسەپ «ۇرلانعان ۇرپاق» قۇرباندارى مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارىنىڭ فيزيكالىق جانە پسيحيكالىق دەنساۋلىعى ايتارلىقتاي ناشار ەكەنىن كورسەتەدى. بۇل دەرەكتەر 2023 جىلى جاريالانعان الدىڭعى زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن.
سەيسەنبىدە جاريالانعان ەسەپتە ءماجبۇرلى الىپ قويۋ ساياساتىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى اسەرى اشىق كورسەتىلگەن. بۇل ساياسات 1970ء-شى جىلدارعا دەيىن اۆستراليانىڭ بارلىق ۇكىمەتتەرى قابىلداعان ءناسىلشىل اسسيميلياسيا زاڭدارى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان. بالالار مەكەمەلەرگە ورنالاستىرىلىپ، نەمەسە ابوريگەن ەمەس وتباسىلارعا اسىراپ بەرىلگەن، وندا ولاردىڭ كوبى قاتال قارىم-قاتىناسقا، جىنىستىق زورلىققا ۇشىراعان. 1910-1970 جىلدار ارالىعىندا ءاربىر ونىنشى، مۇمكىن ءاربىر ءۇشىنشى ابوريگەن بالاسى وتباسىنان الىنعان دەپ ەسەپتەلەدى.
ەسەپتە 2022-2023 جىلدارداعى ساۋالناما دەرەكتەرى پايدالانىلعان. بۇل ساۋالناماعا قازىرگى تاڭدا 50 جاستان اسقان «ۇرلانعان ۇرپاق» مۇشەلەرى مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارى قاتىسقان. ەسەپتە اتا-اناسى، اجەسى نەمەسە اتاسى، ناعاشىسى نەمەسە اپايى وتباسىنان الىنعان ابوريگەندەر سانى شامامەن 200 000 ادامدى قۇرايدى، بۇل بارلىق ابوريگەندەردىڭ 45 پايىزىن قۇرايدى.
زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا، «ۇرلانعان ۇرپاق» وكىلدەرى باسقا ابوريگەندەرگە قاراعاندا اۋىر نەمەسە تەرەڭ مۇگەدەكتىككە 2،7 ەسە ءجيى ۇشىرايدى، ال سوڭعى 12 ايدا اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ ىقتيمالدىعى 1،7 ەسە جوعارى. بۇل كورسەتكىشتەر جاسى، جىنىسى جانە تۇرعىلىقتى جەرىنىڭ قاشىقتىعى سياقتى فاكتورلاردى ەسكەرگەننەن كەيىن دە ساقتالادى.
ابوريگەن ەمەس اۆستراليالىقتارمەن سالىستىرعاندا، «ۇرلانعان ۇرپاق» وكىلدەرىندە بۇيرەك اۋرۋى 6 ەسە، اۋىر مۇگەدەكتىك 4،8 ەسە، ال جوعارى پسيحولوگيالىق سترەسسكە ۇشىراۋ ىقتيمالدىعى 3،9 ەسە جوعارى.
سونداي-اق، ەسەپتە «ۇرلانعان ۇرپاق» وكىلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى ناشار ەكەنى اتاپ وتىلگەن. ولار كۇتپەگەن شىعىنداردى تولەۋگە قابىلەتسىز بولۋى مۇمكىن نەمەسە قاجەتتى زاتتاردى ساتىپ الۋعا اقشاسى جەتپەيتىن كۇندەرى كوپ بولادى. ەسەپتە «ۇرلانعان ۇرپاق» وكىلدەرىنىڭ باسقا ابوريگەندەرگە قاراعاندا جوعارى پسيحولوگيالىق سترەسسكە ۇشىراۋ ىقتيمالدىعى ەكى ەسە دەرلىك جوعارى ەكەنى، ال پسيحيكالىق نەمەسە مىنەز-ق ۇلىق اۋرۋلارىنىڭ بولۋى 1،6 ەسە ءجيى كەزدەسەتىنى كورسەتىلگەن. ولاردىڭ ۇرپاقتارى دا جوعارى پسيحولوگيالىق سترەسسكە ۇشىراۋ جانە پسيحيكالىق اۋرۋلار دياگنوزى قويۋ ىقتيمالدىعى 1،3 ەسە جوعارى.
AIHWء-دىڭ ابوريگەندەر دەنساۋلىعى جونىندەگى ۋاقىتشا باسشىسى دوكتور مارتين ەدۆاردسسوننىڭ ايتۋىنشا، اۆستراليادا «ۇرلانعان ۇرپاق» وكىلدەرى مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى تۋرالى تولىق دەرەكتەر جوق. ول قولدانىستاعى دەرەكتەر ارقىلى ولاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ءتۇسىنۋ قيىنداپ بارا جاتقانىن اتاپ ءوتتى، سەبەبى قۇرباندار قارتايىپ، ءۇي ساۋالنامالارىندا از ۇسىنىلاتىن بولادى.