InfoHub Logo

80 jyl buryn, 1946 jyldyń naýryzynda Iran úshin eń basty másele Keńes Odaǵynyń 1941 jyldan bergi okýpasıadan keıin áskerin shyǵara ma, joq pa edi. Sol kezde Keńes Odaǵynyń qoldaýymen qurylǵan Ázirbaıjan jáne Mehabad kýrd respýblıkalarynyń taǵdyry belgisiz boldy. Kópshilik Iosıf Stalınniń bul aýmaqtardan bas tartpaıtynyna sengen.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Irannyń tarıhyndaǵy mańyzdy kezeńder

Saıasattanýshy Sultan Ákimbekovtiń aıtýynsha, Iran tarıhynda syrtqy kúshterdiń yqpaly únemi bolǵan. HH ǵasyrdyń basynda Parsy eli revolúsıany bastan keshirip, konstıtýsıalyq ózgerister men syrtqy qysymdy sezindi. 1907 jylǵy kelisim boıynsha Reseı men Ulybrıtanıa eldi óz yqpal etý aımaqtaryna bólgen.

Osy kezeńde Reza-han Persıa kazaktary brıgadasynan shyǵyp, eldiń negizgi tulǵasyna aınalyp, Pehlevı áýletiniń bıligin ornatty. 1935 jyly Parsy eli Iran bolyp ózgertilip, elde jedel modernızasıa men ortalyqtandyrý saıasaty bastaldy.

Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jáne Irannyń okýpasıasy

1941 jyly Keńes Odaǵy men Ulybrıtanıa Iranǵa ásker kirgizdi. Bul Germanıamen soǵys júrgizý úshin qajetti strategıalyq jetkizý dálizin qamtamasyz etý maqsatynda jasaldy. Iran arqyly odaqtastardyń mańyzdy júkteri tasymaldandy.

Keńes Odaǵynyń yqpal etý aımaǵynda «Tude» partıasy qurylyp, ulttyq qozǵalystar belsendirildi. 1945 jyly Ázirbaıjan jáne Mehabad respýblıkalary quryldy.

Stalındi Irannan áskerin shyǵarýǵa ne ıtermeledi?

Iran Birikken Ulttar Uıymyna júginip, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń qysymy kúsheıgen kezde, Stalın áskerin shyǵarýǵa kelisti. 1946 jyldyń kókteminde Keńes áskerleri Irannan shyǵaryldy. Sol jyldyń sońynda Iran armıasy eki respýblıkany joıyp, olardyń basshylary jazalandy.

Búgingi Iran jáne tarıhı sabaqtar

Búginde Iran áldeqaıda kúshti memleket. Alaıda, etnıkalyq aımaqtar (kýrdter, ázirbaıjandar, belýjder, arabtar) jáne olardyń aınalasyndaǵy syrtqy oıyndar áli de eldegi jaǵdaıǵa áser etýi múmkin. Bul tarıhı paralelderdiń ózektiligin kórsetedi.

Kýrdterdiń Barzanı áýletiniń róli, sondaı-aq Irannyń qazirgi geosaıası jaǵdaıyndaǵy basqa da etnıkalyq toptardyń mańyzy erekshe atap ótiledi.