InfoHub Logo

Qazaqstanda eskirgen qan shyǵarý ádisi – hıdjama keńinen taralýda. Bul emdeý ádisi ǵylymı dáleldenbegenimen, júzdegen ortalyqtarda «saýyqtyrý» jáne aýrýlardan aıyqtyrý ýádesimen jasalyp jatyr. Alaıda, dárigerler bul prosedýranyń eleýli qaýipteri bar ekenin eskertedi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Hıdjama degenimiz ne jáne ony Qazaqstanda qalaı retteıdi?

Hıdjama – bul denedegi belgili bir aımaqtarǵa betkeı jara jasap, sodan keıin banka qoıý arqyly vakým týdyryp, az mólsherde qan shyǵarý arqyly júzege asatyn ejelgi prosedýra. Bul ádisti qoldanýshylar ony «lastanǵan» nemese «irkilgen» qandy shyǵaryp, ımýnıtetti yntalandyrý arqyly aǵzany saýyqtyrýdyń tıimdi joly dep sanaıdy.

Alaıda, álemde hıdjama arqyly emdeýdiń ǵylymı negizdelgen, dáleldengen ádisteri áli joq. Qazaqstan Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Medısınalyq jáne farmasevtıkalyq baqylaý komıtetiniń habarlaýynsha, halyqaralyq ǵylymı derekter bazalarynda qan shyǵarý boıynsha tek jekelegen sholýlar men zertteýler bar, olar kóbinese bedeldi ǵylymı jýrnaldarda jarıalanbaıdy.

Zertteýler revmatıkalyq aýrýlar, mıgren, Hashımoto tıreoıdıtiniń aýtoımmýndy belsendiligin modýldeý, aýyz qýysy men tis aýrýlaryn emdeý jáne beldiń spesıfıkalyq emes aýyrsynýyn jaqsartý úshin hıdjamany qoldanýǵa arnalǵan. Alaıda, bul zertteýlerdiń nátıjeleri hıdjamany ártúrli aýrýlardy emdeý prosedýrasy retinde kórsetý úshin qosymsha dálelderdi qajet etetinin kórsetedi.

Qan shyǵarý halyqtyq, dástúrli emes medısınaǵa jatatyndyqtan, Qazaqstanda lısenzıalanatyn medısınalyq qyzmetter tizimine kirmeıdi. Biraq, hıdjama kezinde teriniń tutastyǵy buzylatyn medısınalyq aralasý bolǵandyqtan, bul ınvazıvti ádis bolyp sanalady. Sondyqtan ony tek medısına qyzmetkerleri ǵana oryndaı alady.

Hıdjamanyń paıdasy týraly ǵylymı derekter bar ma?

Otbasylyq dáriger Irına Shınkarenko hıdjama týraly zertteýler áli de birjaqty qorytyndy bermeıtinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, keıbir shaǵyn zertteýlerde prosedýranyń keıbir jaǵdaılarda tıimdiligi týraly aıtylsa, endi bireýleri qan shyǵarýdyń zıandy ekenin kórsetken. Biraq bul jumystardyń sapasy tómen, al nátıjeleri jıi qaıshy keledi, sondyqtan olarǵa senýge bolmaıdy.

Mamannyń aıtýynsha, bul ádis ejelden qoldanylǵanymen, búginde ol úlken qyzyǵýshylyq týdyrýda. Alaıda, bul ádistiń tıimdiligin rastaıtyn ǵylymı zertteýler jetkiliksiz.

«Boljaýsyz saldarlary bar ádis»: transfýzıologtyń pikiri

Medısına mamandary men ǵalymdar hıdjamanyń densaýlyqqa eleýli qaýip tóndiretinin aıtady. Transfýzıolog dáriger Aıgerim Saǵambaevanyń aıtýynsha, hıdjamanyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý múmkin emes. Prosedýranyń qaýipsizdigi onyń qaıda jasalatynyna jáne mamanynyń biliktiligine baılanysty.

«Medısınalyq ortalyqtarda sterıldik jaǵdaılar saqtalsa, qaýipter azaıady, biraq olar áli de bar. Basty másele – bul prosedýrany kóbinese úıde nemese kúmándi salondarda medısınalyq bilimi joq adamdardyń jasaýy», – deıdi Saǵambaeva.

Onyń aıtýynsha, bul emdeý ádisiniń eń úlken qaýpi – qannyń ınfeksıalanýy. Sebebi prosedýra kezinde teriniń tutastyǵy buzylady, bul ınfeksıanyń enýine tikeleı qaýip tóndiredi. Eger aspaptar sterıldi bolmasa nemese orta jaǵymsyz bolsa, qanǵa bakterıalar túsip, absess, flegmona nemese sepsıs (qannyń irińdeýi) sıaqty asqynýlarǵa ákelýi múmkin.

Sonymen qatar, eger aspaptarda burynǵy pasıenttiń qany qalsa, gepatıt B jáne C, sondaı-aq VICH sıaqty qan arqyly beriletin ınfeksıalardyń juǵý qaýpi óte joǵary. Sondyqtan transfýzıologıa ortalyǵynda donorlardy irikteý kezinde dárigerler adamnyń hıdjama jasatyp-jasatpaǵanyna jáne onyń qashan jasalǵanyna nazar aýdarady. Bul prosedýradan keıin adam 120 kún boıy donorlyqtan shettetiledi.

Dárigerdiń aıtýynsha, hıdjama aldynda 99 paıyz jaǵdaıda eshkim taldaý tapsyrmaıdy nemese basqa tekserýlerden ótpeıdi. Bul úlken másele. Qan shyǵaratyn mamandar klıenttiń gepatıti nemese basqa aýrýlary joq ekenine tek sózben senim artady. Gemoglobın deńgeıin eshkim teksermeıdi.

Hıdjamadan keıingi asqynýlar: gematoma men tyrtyqtan anemıa men esten tanýǵa deıin

Aıgerim Saǵambaevanyń aıtýynsha, hıdjamadan keıin adam jergilikti jáne jalpy asqynýlarǵa tap bolýy múmkin. Jergilikti asqynýlarǵa uzaq jazylmaıtyn jaralar, tyrtyqtar, gematomalar, teriniń gıperpıgmentasıasy jatady. Jalpy asqynýlarǵa qatty bas aınalý, esten taný, qysymnyń kúrt tómendeýi kiredi.

Eń qaýipti saldary retinde sarapshy anemıany ataıdy. Eger hıdjama tym jıi jasalsa, aǵza qan men temirdi joǵaltyp, anemıaǵa ákelýi múmkin. Bul jaǵdaıda tinderge jetkilikti ottegi jetpeıdi.

Eger adam joǵary qan qysymymen aýyrsa, hıdjama prosedýrasy onyń qysymyn kenetten tómendetip (kollaps) nemese qaýipti túrde joǵarylatýy múmkin. Ekinshi jáne úshinshi dárejeli gıpertonıa men joǵary júrek-qan tamyrlary qaýpi bar adamdar úshin bul prosedýra ınsýlt nemese ınfarkt qaýpine baılanysty múldem qarsy kórsetilimdi.

Hıdjamaǵa qarsy kórsetilimder jáne ólim qaýpi: kimderge jasaýǵa bolmaıdy?

Dárigerdiń aıtýynsha, hıdjamaǵa shekteýler óte kóp. Prosedýra kelesi jaǵdaılarda qatań túrde usynylmaıdy:

Mundaı dıagnozy bar adamdar hıdjamany tańdaý arqyly ólim qaýpine ushyraıdy. Antısanıtarlyq jaǵdaıda jasalǵan prosedýradan keıin sepsıs damyp, ólimge ákelgen jaǵdaılar belgili. Basqa jasalǵan hıdjamadan keıin bas súıegi ishilik qan quıylýdyń sırek jaǵdaılary da bolǵan.

Qandaı saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady?

Aıgerim Saǵambaevanyń aıtýynsha, eger adam táýekelderge qaramastan hıdjama jasaýdy sheshse, kem degende yqtımal saldarlardy azaıtý mańyzdy. Ol «mamandarǵa» emes, medısınalyq mekemelerge júginýge, bir rettik skalpelder men bankalardyń pasıent aldynda ashylýyn qadaǵalaýǵa, sterıldikke, terini óńdeýge jáne qolǵappen jumys isteýge nazar aýdarýǵa keńes beredi. Prosedýra aldynda kem degende jalpy qan analızin tapsyryp, gemoglobın deńgeıin tekserip, anemıany anyqtaý qajet.

Maman «qandy tazartý» týraly hıdjamanyń paıdasy týraly pikirdiń dáleldengen medısına turǵysynan negizsiz ekenin atap ótti. Qazirgi fızıologıada «las», «irkilgen» nemese «jaman» qan degen uǵym joq. Qan ókpe, baýyr jáne búırekterde tazartylyp, únemi aınalymda bolady. Hıdjama kezinde shyǵatyn suıyqtyq – bul kapıllárlyq qan men tinaralyq suıyqtyqtyń qospasy, onyń quramynda eshqandaı erekshe toksınder joq.

Eger adam qandy «jańartýdyń» paıdasyn sezingisi kelse, ǵylymı dáleldengen ádis – donorlyq. Adam qan tapsyrǵanda, súıek kemigi jańa qan jasýshalaryn óndirý týraly sıgnal alady. Bul tabıǵı, qaýipsiz jáne densaýlyqqa paıdaly jańarý.

Adamdar nege áli de hıdjamany tańdaıdy?

Otbasylyq dáriger Irına Shınkarenko hıdjamaǵa degen qyzyǵýshylyqty adamdardyń barlyq aýrýlarǵa «ámbebap qural» izdeýimen, sondaı-aq dástúrli medısınaǵa degen qorqynysh pen senimsizdikpen baılanystyrady. Dárigerdiń pikirinshe, kóptegen adamdar hımıalyq preparattarsyz jáne ómir saltyn eleýli ózgertpeı densaýlyqty jaqsartý múmkindigine tartylady.

«Keıbireýlerge dıetany saqtaý, sportpen shuǵyldaný jáne ómir saltyn ózgertýden góri, jara jasap qan shyǵarý ońaıyraq. Árıne, qandaı da bir «sıqyrly» prosedýrany tabý áldeqaıda jeńil. Adamdar árqashan qandaı da bir sıqyrly em izdegen. Búginde de solaı bolyp jatyr», – deıdi ol.

Onyń aıtýynsha, búginde vaksınasıaǵa qarsy shyqqandar sıaqty, balama medısınany qoldaýshylar da kóp. Olar dástúrli emes medısınany tabıǵı, qaýipsiz, ári keıbir jaǵdaılarda tıimdirek dep sanaıdy.

«Ádette, balama emdeý ádisterin qoldanatyn adamdar ádettegi medısına dármensiz bolatyn eń ártúrli aýrýlardan tolyq emdelýdi ýáde etedi», – dep túsindiredi Shınkarenko. Sondyqtan, sarapshynyń aıtýynsha, adamdar osy salaǵa júginedi. Degenmen, bul áli de zerttelmegen sala bolyp qala beredi.

«Munda kórsetkishter de, qarsy kórsetkishter de, yqtımal qaýipter de belgisiz. Degenmen, sońǵylary, árıne, bar. Qanmen jáne teriniń tutastyǵynyń buzylýymen baılanysty kez kelgen prosedýra árdaıym solarmen birge júredi», – dep túsindiredi Shınkarenko.

Dárigerdiń aıtýynsha, mundaı prosedýralar aldynda pasıentterden yqtımal saldarlar týraly habardar ekenin rastaıtyn habardarlyq kelisimi alynady. Alaıda, hıdjama jaǵdaıynda bul salany eshkim rettemeıdi jáne baqylamaıdy. Sondyqtan prosedýrany kim júrgizedi, onyń biliktiligi qandaı jáne jaýapty kim bolatyny múldem belgisiz. Sondyqtan dálelder jetkiliksiz bolǵandyqtan, hıdjamany qoldaýǵa bolmaıdy.

Ol bul ádisti qoldanatyn adamdardyń eshqandaı kepildiksiz jáne dáleldemesiz, óz táýekelderimen áreket etetinin sanaıdy. Mundaı emdeý dástúrli medısınadan aıyrmashylyǵy, ǵylymı derekter, statısıka jáne naqty kórsetkishter men nátıjelerge súıený múmkindigi bar bolǵandyqtan, kóbinese soqyr túrde júredi.

Sonymen qatar, maman bolashaqta bul shynymen tıimdi, tabıǵı jáne tabıǵı emdeý ádisi ekenin rastaıtyn zertteýler paıda bolýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Ázirge, onyń aıtýynsha, ǵylymı negizdeme deńgeıi boıynsha bul ótken ǵasyrdyń halyqtyq ádisterimen salystyrýǵa bolady – mysaly, jaraǵa ógeıshópti japsyrý.