InfoHub Logo

Qazaqstanda qymyz ishken júrgizýshiniń kólik júrgizý quqyǵynan aıyrylýy múmkin be degen suraq kópshilikti tolǵandyrady. Eger arnaıy qurylǵy qymyz ishkennen keıin aǵzada alkogól baryn anyqtasa, júrgizýshi kýáliginen aıyrylýy yqtımal.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Polısıa medısına mekemelerimen birlesip jumys isteıdi

Qazirgi tańda Qazaqstanda mas kúıde kólik basqarǵandarǵa qatysty qatań jaýapkershilik qarastyrylǵan. Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 608-babyna sáıkes, mundaı áreketke barǵan júrgizýshi 15 táýlikke qamalyp, 7 jylǵa deıingi merzimge kólik júrgizý quqyǵynan aıyrylady. Eger júrgizýshi tekserýden bas tartsa, bul merzim 8 jylǵa deıin uzartylýy múmkin.

Aqtóbe oblystyq polısıa departamenti bastyǵynyń orynbasary Ardan Saımaǵambetovtiń aıtýynsha, mas kúıde kólik basqarǵandardyń kóbi amnıstıa surap, ótinish jazady. Olar otbasyn asyraý úshin kólik júrgizýge májbúr ekenin aıtady. Bıylǵy jyldyń alǵashqy tórt aıynda shamamen 400 adam mas kúıde kólik basqarǵan. Polısıa bul jaǵdaıǵa qatysty qatań shara qoldanýdy jaqtaıdy. Buryn kólik júrgizý quqyǵynan 3 jylǵa aıyratyn bolsa, qazir bul merzim 7 jylǵa jetti. Keıbir júrgizýshiler «qymyz ishtim» dep aqtalady. Alaıda, olardyń qymyz ishkeni nemese basqa da psıhotroptyq zattardy qoldanǵany medısına mamandarynyń qorytyndysymen anyqtalady. Dárigerler bergen qorytyndy negizinde is sotqa jiberiledi.

Demek, eger alkotester aǵzada alkogól baryn anyqtasa, eshkim jazadan qutyla almaıdy. Mańyzdysy – qurylǵynyń kórsetkishi.

«Ár ekinshisi «qymyz ishtim» deıdi»

Aqtóbede táýlik boıy jumys isteıtin eki saraptama kabıneti bar. Kabınet meńgerýshisi Sáken Almanıazovtyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta júrgizýshilerdiń ár ekinshisi «qymyz ishtim» dep aqtalady eken. Alaıda, mas kúıdi anyqtaý dárejesine qaraı sheshim qabyldanady.

«Eger adam mas bolsa, biz onyń dárejesin anyqtap, qorytyndy beremiz. Odan ári sheshimdi sot qabyldaıdy. Shynaıy qymyzdy mólshermen ishse, adam mas bolmaıdy. Biraq, bótelkedegi qymyzdy kóp ishse, mas bolýy múmkin. Qymyz daıyndaý tehnologıasy durys saqtalmasa, keıbireýler oǵan sýblımatty sút, bal, ashytqy qosady», - deıdi Sáken Almanıazov.

Onyń aıtýynsha, adam aǵzasynda tabıǵı túrde 0,2 promılle alkogól bolýy múmkin, biraq bul kórsetkish tynys arqyly shyqpaıdy. 1 lıtr aıran nemese taza qymyz ishkenmen bul deńgeı kóterilmeıdi.

«Adamnyń mas ekenin tek júrisinen nemese kóziniń qyzarýynan bilýge bolmaıdy. Mamandar kóz qarashyǵynyń reaksıasyn da tekseredi. Mas adamnyń sergektigi kemıdi, jaryqqa reaksıasy baıaýlaıdy. Polısıa jetkizgen júrgizýshiler keıde «qymyz ishtim» deıdi. Biz ony tirkep alamyz, biraq qorytyndy ózgermeıdi. Saraptama – naqty jáne dáleldi. Aǵzaǵa túsken alkogól býǵa aınalyp, shyǵatyn aýamen birge shyǵady. Apparat sony anyqtaıdy. Qorytyndy shyǵarýǵa 10-15 mınýt ketedi. Al apparat 2-3 sekýndta kórsetkish beredi. Biz eshqashan saý adamǵa «mas» degen qorytyndy bermeımiz. Jyl basynan beri polısıa 1000-nan astam adamdy jetkizdi, sonyń 400-iniń ǵana mas ekeni rastaldy. Qalǵandary saý bolǵan nemese «fakt» anyqtalǵan. «Fakt» degenimiz – aǵzada alkogól bar, biraq ol sanaǵa áser etpeıdi. Mundaı jaǵdaıda jaza qoldanylmaıdy», - deıdi maman.

Aqtóbe oblysynda «qymyz iship mas boldym» degen syltaýlar 2024 jyldan beri jıilep ketken. Sáken Almanıazovtyń aıtýynsha, bótelkedegi qymyzdy tutyný jaǵdaılary da tirkelgen. Sarapshylar muny tekserý úshin tájirıbe de júrgizgen.

«Biz ózimiz tájirıbe jasadyq. Bir adam kádimgi qymyz ishse, ekinshisi dúkende satylatyn bótelkedegi qymyzdy ishti. Ekinshi jaǵdaıda alkotester birden birneshe promılle kórsetti, al ishken adam «áserin sezdim» dedi. Mundaı jaǵdaıda mundaı sýsyndy tutynǵan adam úıde otyrǵany durys. Al kádimgi qymyz ishken adamda eshqandaı ózgeris anyqtalmady», - deıdi Sáken Almanıazov.

Alkotesterden ótetin adamdarǵa tórt túrli qorytyndy shyǵarylady: saý, tutyný faktisi anyqtaldy, alkogóldik masańdyq kúıi, esirtkilik masańdyq kúıi. Sondaı-aq, saraptama qorytyndysynda «bas tartty» degen belgimen qoltańba men mór qoıylady. Bas tartqan jaǵdaıda qatań jaza qarastyrylǵan.

Qymyzda spırt qashan paıda bolady?

Eger qymyz quramynda ashytqy men bal bolsa jáne sýsyn uzaq saqtalsa, onda spırt paıda bolýy múmkin. Bul týraly Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń hımıa jáne taǵam tehnologıalary kafedrasynyń meńgerýshisi Samal Dúzelbaeva pikir bildirdi.

«Qymyz ben qymyz óniminiń quramyn qarastyrǵanda, eger birinshi bolyp bıe súti kórsetilse, onda onyń 50% quramy soǵan keledi. Keıbir óndirýshiler sıyr sútin de qosady. Bul saqtaý merzimin uzartý úshin qajet. Sút quramynda laktoza bar. Laktoza – kómirsý, ol glúkozaǵa ydyraıdy. Sodan keıin glúkoza ashyp, etıl spırti paıda bolady. Keıbir óndirýshiler ashytqy da qosady. Bul jaǵdaıda ashý prosesi kúsheıip, spırt mólsheri arta túsedi. Mine, osyndaı sýsyndy tutynǵanda adam mas bolýy múmkin. Shyn máninde, qymyzǵa ashytqy qosylmaýy kerek», - deıdi Samal Dúzelbaeva.

Onyń aıtýynsha, bıe sútiniń tabıǵı ashý prosesi kezinde de spırt paıda bolady. Sýsyn neǵurlym uzaq saqtalsa, soǵurlym spırt kóbeıedi. Sonymen qatar, bal sýsynǵa tátti dám berip, quramyndaǵy frýktoza ashý prosesin jedeldetedi.

«Eger ashytqy qossa, spırt birden paıda bolady. Al ashytqy qosylmasa, proses baıaý júredi, biraq bul jaǵdaıda da qatty ashý kezinde spırt mólsheri artady», - deıdi ol.

Qaı qymyz ónimine suranys joǵary?

Kásipker Medet Kósherbaevtyń aıtýynsha, naryqtaǵy qymyz óndirýshiler eki sanatqa bólinedi: bireýleri mas qylmaıtyn ónim shyǵarsa, ekinshileri kerisinshe, mas etetin sýsyn daıyndaıdy.

«Biz bal ashytqysy, bıe jáne sıyr sútiniń qospasynan qymyz ónimin jasaımyz. Bıe sútiniń belgili bir úlesi bolǵanymen, negizinen tabıǵı sıyr súti qoldanylady. Ónimdi kópshilikke shyǵarmas buryn Qazaqstan Musylmandary Dinı Basqarmasynan (QMDB) arnaıy sertıfıkat aldyq. Ol úshin ónimdi eki ret zerthanalyq tekserýden ótkizdik. Barlyǵy sátti ótip, tutynýshyǵa taza ónim usyný úshin «halal» sertıfıkaty berildi. Alaıda, Astana, Almaty, Aqtaý, Atyraý jáne basqa qalalardaǵylar «mas etetin qymyz», «áser etetin qymyz» dep tapsyrys beredi. Biz mundaı tapsyrystardan bas tartyp, yntymaqtastyqty toqtatamyz», - deıdi «Han qymyz» ónimderin shyǵaratyn JSHS basshysy Medet Kósherbaev.

Qymyz ónimin óndirýshiniń pikirinshe, bótelkedegi qymyzdyń kóbi aǵzaǵa áser etedi.

«Qymyzǵa ashytqy qosylǵanymen, paıda bolatyn spırt QMDB ruqsat etken deńgeıden aspaıdy. Al bashkır qymyzy men «Sqyryptanıt» qymyzy tipti «basqa urady». Qyzyǵy, dál osy eki ónimge suranys erekshe joǵary. Olardyń baǵasy eki ese qymbat bolsa da, adamdar kóbinese sony tańdaıdy», - deıdi Medet Kósherbaev.

QMDB-dan túsindirme

QMDB Sharıǵat jáne fetva bólimi 2024 jyldyń mamyr aıynda «Jylqy eti men súti (qymyz) týraly» túsindirme jarıalady.

«Bıe sútine qatysty sharıǵatta onyń halal ekendigi týraly biraýyzdan (ıdjma) úkim shyǵarylǵan. «Hıdaıa» kitabynda: «Bıe súti densaýlyqqa zıan keltirmeıtindikten, ony tutynýda eshqandaı kinárat joq», - delingen. Demek, sharıǵat boıynsha jylqy eti de, onyń súti (qymyz) de adal taǵam bolyp sanalady», - delingen habarlamada.