InfoHub Logo

Qazaqstandaǵy jalǵyz leprozorıı – Qyzylorda oblysynda ornalasqan. Bul jerde keńes ýaqytynan beri sırek kezdesetin aýrýmen aýyratyn naýqastar emdeledi. Alaıda, bul mekeme týraly áli kúnge deıin kóptegen mıfter men qate túsinikter saqtalyp keledi. TengriHealth tilshisi osy mekemede kimder turatynyn jáne jumys isteıtinin anyqtap kórdi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

«Eshbir dáriger leprozorııde jumys isteýdi armandamaǵan»

Qazaqstan Respýblıkalyq leprozorııiniń bas dárigeri Moldaǵalı Seıtalıevtiń aıtýynsha, ol bul jumysty eshqashan armandamaǵan. Barlyǵy kezdeısoq jaǵdaılardyń saldarynan bolǵan.

«Leprozorıı – bul lepra aýrýynyń aldyn alýǵa, naýqastarǵa bilikti medısınalyq kómek kórsetýge jáne olarǵa áleýmettik qoldaý usynýǵa arnalǵan mamandandyrylǵan medısınalyq mekeme», – deıdi bas dáriger.

2000 jyldardyń basynda Seıtalıev oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary jáne oblystyq apattar medısınasy ortalyǵynyń basshysy qyzmetterin qatar atqarǵan. Sol kezde leprozorııdiń bas dárigeri odan kómek surap keledi. Ol kezde mekemede kóptegen naýqas bolǵan, olarǵa jıi jedel hırýrgıalyq kómek qajet bolǵan, biraq qarapaıym aýrýhanalar mundaı naýqastardan bas tartqan.

«Men dosymnyń ákesiniń ótinishin jerge tastaı almadym. Bastapqyda hırýrgıalyq naýqastarǵa kómektestim, anestezıa jasap, operasıadan keıingi kútimdi qamtamasyz ettim. Shynymdy aıtsam, bul jumysqa asa qyzyǵýshylyq tanytpadym. Biraq sol kezde meniń taǵdyrym osy jermen baılanysyp qaldy», – deıdi Moldaǵalı Seıtalıev.

«Aralǵa túskendeı sezim»

Bas dáriger alǵashqyda qorqynysh pen alańdaýshylyqty sezingenin moıyndaıdy. Biraq ýaqyt óte kele ol mekemedegi personal men naýqastar arasyndaǵy erekshe qarym-qatynasty baıqap, tań qalǵan.

«Munda dárigerler bir-birimen jaryspaıdy, eshkim aqsha qýmaıdy. Medısına qyzmetkerleri tipti naýqastarǵa qarjylaı kómektesetin», – deıdi ol.

Seıtalıevtiń aıtýynsha, bul jerdegi atmosfera erekshe, tipti bir basqa dáýirge, aralǵa túskendeı áser qaldyrady. Ol aýrýdy zerttep, kóptegen maqalalar oqyǵan. 2005 jyly Astrahan ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda lepra boıynsha mamandanýdan ótken. Jańa bilimder men eýropalyq mesenattardyń kómegi arqasynda qorqynyshtary seıilgen.

«Lepra – eń az juǵatyn jáne eń az taralatyn ınfeksıalardyń biri. Bul aýrýdan ondaǵan jyl burynǵydaı qorqý – bilmeýshiliktiń belgisi», – dep atap ótti maman.

Qazaqstanda 12 jyl ishinde bar-joǵy úsh lepra jaǵdaıy anyqtalǵan, sońǵysy 2017 jyly tirkelgen.

«Qazirgi zamanǵy hımıoterapıadan keıin adam ınfeksıa kózi bola almaıdy»

Búgingi tańda Qazaqstanda 212 lepra naýqasy esepte tur. Olardyń 30-y leprozorııde turady. Bul – negizinen jasy ulǵaıǵan, áleýmettik jaǵdaıy tómen naýqastar. Kóbinese olar 60-70 jyldary aýyrǵandar. Sol kezde tıimdi em bolmaǵandyqtan, naýqastardyń kóbi múgedek bolyp qalǵan.

«Lepra adamnyń syrtqy kelbetin de ózgertedi. Bet-álpet pen aıaq-qoldyń qısaıýy, jaraqattar, teriniń jaralanýy – munyń bári adamdy qoǵamda osal etedi. Sondyqtan olar ózderi de ońashalanýǵa tyrysady», – deıdi Moldaǵalı Seıtalıev.

Alaıda, dárigerdiń aıtýynsha, qazirgi zamanǵy emdeý ádisteri arqyly naýqas tolyqtaı saýyǵyp, ınfeksıa kózi bolýdan qalady. Ýaqytynda medısınalyq kómekke júginse, múgedektiktiń aldyn alýǵa bolady.

«Bizdiń naýqastarymyzdyń arasynda emdeý kýrsyn sátti aıaqtap, qoǵamǵa qaıta oralǵandar da barshylyq», – deıdi maman.

46 jyldyq aıyrylysý

Moldaǵalı Seıtalıevtiń aıtýynsha, bir naýqas áıel 40 jyldan astam ýaqyt boıy leprozorııde turǵan. 1972 jyly Kókshetaý oblysynan ákelingen. Ol kezde áıeldiń úsh kishkentaı balasy bolǵan. Týystary odan bas tartyp, balalaryna analary qaıtys boldy dep aıtqan.

«Tańǵalarlyq jaǵdaı, 46 jyldan keıin áıeldiń eseıgen uldary men qyzy, nemerelerimen birge analarynyń taǵdyry týraly bilip, leprozorııge keldi. Sol sebepti ol áıel baqytty edi», – deıdi Seıtalıev.

Alaıda, kóp uzamaı áıel qaıtys bolǵan. Bul oqıǵa qoǵamnyń aýrýdan qorqatynynyń saldarynan adamnyń qalypty qýanyshtarynan aıyrylatynyna mysal boldy.

Mıgrasıa – basty qaýip faktory

Lepra – tek adamnan adamǵa beriletin ınfeksıa. Onyń tabıǵı oshaǵy joq. Infeksıanyń taralýyna negizgi sebep – naýqas adamnyń bolýy.

«Lepra – óte tómen juqpalylyqqa ıe ınfeksıa. Ol turmystyq jolmen taralmaıdy jáne qalypty qarym-qatynas kezinde juqpaıdy. Tek naýqas adammen uzaq jáne tyǵyz, ádette otbasylyq qarym-qatynas kezinde ǵana juǵýy múmkin», – dep túsindirdi dáriger.

Sonymen qatar, dáriger mıgrasıany lepranyń taralýyndaǵy basty faktor dep ataıdy. Ásirese, aýrýy bar, olarmen baılanysta bolǵan nemese ınfeksıany jasyryn alyp júrgen adamdardyń basqa elge kóshýi qaýipti. Jańa orta, klımattyń ózgerýi – organızmge stress bolyp, uzaq ýaqyt boıy «uıqyda» jatqan aýrýdy oıatýy múmkin.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń málimetinshe, jyl saıyn álemde shamamen 200 000 jańa jaǵdaı tirkeledi. Bizdiń elimizge jaqyn Ózbekstanda 2024 jyly úsh jańa jaǵdaı rastalǵan.