InfoHub Logo

Semeı qalasy Abaı oblysynyń ortalyǵyna aınalǵaly beri, ıaǵnı sońǵy úsh jyldan astam ýaqyt ishinde eleýli ózgeristerge ushyraýda. Jańa ǵımarattar men aýdandar salynyp, eskileri jańǵyrtylýda. Alaıda, qalanyń búgingi kelbeti týraly eki túrli pikir qalyptasqan.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Eki Semeı: Tarıhı ortalyq pen damýy tejelgen qala

Biri – el tarıhyndaǵy rýhanı ortalyq retinde baǵalansa, ekinshisi – sapasyz ınfraqurylymy men áleýmettik máseleleri bar, damýy tejelgen qala retinde kórinedi. Shyn máninde, Semeı – tarıhı baıyrǵy, biraq áli de problemalary bar qala.

Qalanyń negizi saýda ortalyǵy retinde qalanǵan. HH ǵasyrdyń basynda Semeı (burynǵy Semıpalatınsk) Qazaqstannyń eń iri qalalarynyń biri boldy. Máselen, 1926 jyly munda 56 000 adam tursa, sol kezdegi Almatyda – 45 000, Shymkentte – 21 000 adam bolǵan. Semeı qazaq avtonomıasynyń astanasy retinde de qyzmet etti. Bul kezeńde qalada kóptegen meshitter, shirkeýler, saraılar jáne sol zamanǵa saı qoǵamdyq ǵımarattar boı kóterdi.

Alaıda, 1940 jyldardan bastap Semeı ıadrolyq synaq polıgonyna jaqyn ornalasqandyqtan, jartylaı jabyq qala mártebesin ıelenip, basqa qalalarmen salystyrǵanda damýynda artta qala bastady. Degenmen, qalanyń mádenıeti men zıaly qaýymynyń deńgeıi joǵary boldy. Bul kezeńde qalada kóptegen oqý oryndary, tamaq jáne jeńil ónerkásip kásiporyndary, respýblıkalyq deńgeıdegi murajaılar men teatr ashyldy.

80-jyldardyń sońynda Semeı halqynyń sany jaǵynan kórshiles Óskemen men Pavlodardan asyp túsetin. Alaıda, Semeı oblysy taratylǵannan keıin qala 25 jyl boıy degradasıaǵa ushyrap, kóp nársesinen aıyryldy. Qazirgi tańda Semeıde basqa oblys ortalyqtarynda bar joldar, ystyq-sýyq sý júıeleri, demalys saıabaqtary sıaqty ınfraqurylymdar áli de tolyq qamtylmaǵan. Máselen, ótken jyly Vosqod jáne Vodnyı kentterindegi ondaǵan myń turǵyn taza aýyz sýǵa qol jetkize almady. Sondyqtan qalanyń burynǵy mártebesin qaıtarý týraly ázirge aıtý erte.

Jańartý jumystary: Ne isteldi, ne istelmedi?

2022, 2023, 2024 jáne 2025 jyldary Semeıdi damytýǵa jyl saıyn kem degende 85 mıllıard teńgeden astam qarjy bólindi. Osy qarjyǵa ne isteldi?

Kólik máselesi sheshimin tappady

Qalanyń eń basty problemalarynyń biri – kólik keptelisteri. 2022 jyldan 2025 jylǵa deıin Semeıde kólik sany úsh esege jýyq ósken (44 myńnan 135 myńǵa deıin). Alaıda, qalanyń jol ınfraqurylymy eskirgendikten, bul aǵymdy kótere almaıdy. Qalanyń eki úlken bóligi nebári eki negizgi kóshemen (Qabanbaı batyr jáne Abaı) baılanysqan. Temirjol bólip turǵandyqtan, jańa ótkelder salý qıynǵa soǵýda.

Buǵan qosa, Semeı Reseı men Qytaımen shektesip, mańyzdy kólik dálizinde ornalasqandyqtan, qala arqyly myńdaǵan júk kólikteri ótedi. Bul joldarǵa qosymsha salmaq túsiredi.

Bul máseleni sheshý úshin burynǵy oblys ákimi Nurlan Ýranhaev temirjol astynan jańa tonnel salýdy josparlaǵan bolatyn. Joba quny 17-18 mıllıard teńgege jetkenimen, qarjy tabylmady. Qazirgi ákim Berik Ýálı de osy tonnel men qalany aınalyp ótetin jol salýdy kózdep otyr. Jobalar júzege assa, kólik máselesiniń sheshilýine úmit bar.

Sonymen qatar, Semeıde jańa qalalyq kópir qurylysy da kesheýildep jatyr. Jobanyń quny 47 mıllıard teńgege baǵalanǵan.

Atqarylǵan jumystar

Abaı oblysy qurylǵannan keıin qalany jańartý boıynsha aýqymdy josparlar usynyldy. Sonyń birqatary júzege asty. Jańa oblystyq soty ǵımaratynyń qurylysy aıaqtaldy. Alaıda, qurylys kezinde paıda bolǵan qoqystardy ýaqtyly shyǵarmaý máselesi de kóterildi.

El arasynda úlken úmit kútken Oqýshylar saraıynyń qurylysy da qarjylyq qıyndyqtarǵa baılanysty toqtap qalǵanymen, 2025 jyly 7,6 mıllıard teńge bólinip, jumystar qaıta jalǵasyp, aıaqtaldy. Bul – 34 jyldan beri qalada balalarǵa arnalǵan osyndaı ortalyqtyń bolmaǵanyn eskersek, mańyzdy joba.

Sondaı-aq, burynǵy «Ertis» qonaqúıiniń ornynda 11 qabatty qalalyq ákimdik ǵımaraty salyndy. Onyń jóndeý jumystary 3,6 mıllıard teńgege baǵalanǵan.

«Spartak» stadıony da jańartyldy. 1966 jyly ashylǵan bul stadıon «Elimaı» komandasynyń úı alańy bolyp sanalady. Jańartýdan keıin stadıonǵa kópshilik jınala bastady.

Jobalar júzege asýda

Temirjol vokzalynyń jańǵyrtý jumystary júrip jatyr. Bul joba 2026 jyldyń sońyna deıin aıaqtalady dep josparlanǵan. Bul jobaǵa «Qazaqstan temir joly» UK qarjy bólýde. Semeı vokzaly sońǵy ret 1972 jyly tolyq rekonstrýksıadan ótken bolatyn.

Bıznes salasyndaǵy jańalyqtar

Semeıdegi belgili Mýsın aǵaıyndylardyń eski dıirmen ǵımaratynyń ornyna bes juldyzdy qonaqúı-meıramhana kesheni ashyldy. Bul keshenge 7 mıllıard teńge ınvestısıa salyndy. Kásipker Qaırat Itemgenov tarıhı ǵımaratty qalpyna keltirýge 10 mıllıard teńgeden astam qarjy jumsaǵan. Joba iske qosylǵanda 105 turaqty jumys orny ashylady dep kútilýde. Keshenniń jalpy aýdany 8300 sharshy metr, 180 adamǵa arnalǵan.