InfoHub Logo

ءار جىل سايىن 14 ناۋرىزدا قازاقستاندىقتار كورىسۋ كۇنىن اتاپ وتەدى. بۇل كۇن ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ ونكۇندىگىن باستاپ، ادامداردىڭ بىر-بىرىمەن قاۋىشۋىنا، جاقسىلىققا ۇمتىلۋىنا جول اشادى. قىسقى ايازدان كەيىنگى قۋانىشتى بىلدىرەتىن بۇل ءداستۇردىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

كورىسۋ تويىنىڭ تاريحى

كورىسۋ ءداستۇرى قازاق حالقىنىڭ كوشپەلى ءومىر سالتىمەن تىعىز بايلانىستى. قىسقى بوران مەن قالىڭ قار اۋىلداردى بىر-بىرىنەن ايلاپ ءبولىپ تاستايتىن. سوندىقتان كوكتەمنىڭ كەلۋى – تىرشىلىكتىڭ جاڭارۋى، ال تۋىستارمەن، كورشىلەرمەن قاۋىشۋ – ەرەكشە باقىت سانالعان.

تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن كورىسۋ تويى ءار ايماقتا ناۋرىزدىڭ 10-ى مەن 17ء-سى ارالىعىندا تويلانعان. بۇل كوبىنەسە كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى بولعان. باتىس وڭىرلەرىندە قىس ەرتەرەك اياقتالاتىندىقتان، مەرەكە دە باسقا ايماقتاردان بۇرىن باستاۋ العان.

پروفەسسور قالىش امانجولدىڭ ايتۋىنشا، 1926 جىلى بۇل داستۇرگە تىيىم سالىنعان. كەيىننەن، 80-جىلداردىڭ ورتاسىندا، گورباچيەۆتىڭ قايتا قۇرۋ ساياساتىنان كەيىن ناۋرىز بەن امال مەرەكەلەرى قايتا جاندانا باستادى. ونىڭ باستاماشىلارىنىڭ ءبىرى – قازاق حالقىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى، مادەنيەت ءمينيسترى، كەيىن قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا حاتشىسى بولعان وزبەكالى جانىبەكوۆ.

كورىسۋ كۇنىنىڭ 14 ناۋرىزعا بەكىتىلۋى دە كەزدەيسوق ەمەس. تاريحشىلار بۇل كۇننىڭ 1918 جىلى گريگوريان كۇنتىزبەسىنە كوشۋمەن بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. ەسكى جانە جاڭا ستيل اراسىنداعى 13 كۇندىك ايىرماشىلىق سالدارىنان، ەسكى ستيل بويىنشا 1 ناۋرىز (كوكتەمنىڭ باستالۋى) جاڭا ستيل بويىنشا 14 ناۋرىزعا سايكەس كەلگەن.

«كوشپەندىلەر ءۇشىن قىس – ەرەكشە، وتە اۋىر كەزەڭ. بۇل سىناق ۋاقىتى. XV عاسىردان باستاپ جازىلعان ساياحاتشىلاردىڭ ەڭبەكتەرىندە قازاقتاردىڭ جاز بەن كوكتەمدەگى ءومىرىنىڭ تاڭعاجايىپ بولعانى، ەشكىمنىڭ ونداي ءومىر سۇرمەگەنى تۋرالى ايتىلادى. ال قىس – ناعىز سىناق»، – دەيدى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى سالتانات اسانوۆا.

نەگە «امال مەيرامى» دەپ تە اتالادى؟

كورىسۋ كۇنىن كەيدە «امال مەيرامى» دەپ تە اتايدى. پروفەسسور قالىش امانجولدىڭ سوزىنشە، بۇل كۇننىڭ «امال»، «حامال»، «وتامال» نەمەسە «وتامالى» دەگەن دە اتاۋلارى بولعان.

«امال» (نەمەسە «حامال») ءسوزى كونە پارسى كۇنتىزبەسىنەن ەنگەن جانە قوي شوقجۇلدىزىن بىلدىرەدى. كۇن وسى شوقجۇلدىزعا ەنگەندە استرونوميالىق كوكتەمنىڭ باستالۋى سانالادى.

حالىق اراسىندا 14 ناۋرىزدا اسپاننان جەڭىل قار – «ناۋرىزدىڭ اقشا قارى» جاۋاتىنىنا سەنگەن. مۇنى جاڭا جىلداعى مولشىلىق پەن بەرەكە-بىرلىكتىڭ نىشانى دەپ ساناعان.

كورىسۋ قالاي تويلانادى؟

مەرەكەنىڭ نەگىزگى ءمانى اتاۋىندا جاتىر: «كورىسۋ» – «ءبىر-بىرىن كورۋ» دەگەندى بىلدىرەدى. بۇل كۇنى ۇلكەندەرگە سالەم بەرىپ، باتاسىن الۋ داستۇرگە اينالعان. بۇل – وتباسىلىق بىرلىكتى، ۇلكەنگە دەگەن قۇرمەتتى كورسەتەدى. سونداي-اق، بۇل كۇن – قىسپەن بىرگە وتكەن وكپە-رەنىشتەردى ۇمىتىپ، كەشىرىم سۇراۋعا، كەشىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كۇن.

كورىسۋ رەتى

ەرەجە قاراپايىم: كىشى ۇلكەنگە سالەم بەرەدى. تاڭەرتەڭ مىندەتتى تۇردە رۋدىڭ ەڭ ۇلكەن اقساقالىنىڭ نەمەسە اجەسىنىڭ ۇيىنە بارىپ، قۇرمەت كورسەتىپ، باتاسىن الۋ قاجەت. بۇل كۇنى كەم دەگەندە ءۇش ۇيگە كىرۋدى جاقسى ىرىمعا بالاعان.

كورىسۋ – «نولدەن باستاۋ» كۇنى. قىس بويى جينالعان رەنىشتەر مەن وكپەلەر ارتتا قالۋى ءتيىس. ءتىپتى قاتتى ۇرىسىپ جۇرگەن ادامداردان دا كەشىرىم سۇراۋ قابىلدانعان.

سالەمدەسۋ ءراسىمى

ۇزاق ۋاقىتتان كەيىن كەزدەسكەندە ءبىر-بىرىن قۇشاقتاپ، «ءبىر جاسىڭمەن!» دەپ سالەمدەسەدى. بۇل – ادامنىڭ تاعى ءبىر جىل ءومىر ءسۇرىپ، قىستى امان-ەسەن وتكەرگەنىنە دەگەن قۇتتىقتاۋ.

ەر ادامدار ادەتتە ەكى قولداپ قول الىسادى. بۇل – ادالدىق پەن ارام ويدىڭ جوقتىعىنىڭ بەلگىسى. ال ايەلدەر كەزەكتەسىپ وڭ جانە سول يىقتارىمەن سالەمدەسەدى.

ۇلكەندەر باتا بەرگەننەن كەيىن، بەتكە قولدى سيپاپ، «ءاۋمين» دەپ ايتۋ كەرەك. 14 ناۋرىزدا قول الىسۋدان باس تارتۋدى جامان ىرىمعا بالاعان.

كورىسۋ قايدا تويلانادى؟

بۇرىن كورىسۋدى تەك باتىس قازاقستاننىڭ ءداستۇرى دەپ سانايتىن (اتىراۋ، ماڭعىستاۋ، باتىس قازاقستان وبلىستارى). ول جاقتا بۇل مەرەكە كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە، ناۋرىزعا رەسمي تىيىم سالىنعان كەزدە دە ساقتالىپ قالعان.

الايدا، ءقازىر بۇل ءداستۇر كەڭىنەن تارادى. امال مەرەكەسى قوستاناي، سىرداريا وبلىستارىندا، سونداي-اق قازاق داستۇرلەرى مىقتى ساقتالعان رەسەيدىڭ شەكارالاس ايماقتارىندا (استراحان، ورىنبور، ساراتوۆ) دا اتالىپ وتەدى. «ناۋرىزناما» ونكۇندىگىنىڭ ەنگىزىلۋىمەن بۇل مەرەكە جالپىۇلتتىق بىرلىك نىشانىنا اينالدى.

بۇگىنگى تاڭدا كورىسۋ – ءوز تامىرىڭدى ەسكە الۋعا، ۇلتتىق كيىم كيىپ، تۋىستار مەن كورشىلەردى ارالاپ، ىزگى تىلەكتەر مەن باتامەن الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كۇن. ارينە، ءبىر-بىرىڭىزدى قۇشاقتاپ، «ءبىر جاسىڭمەن!» دەپ ايتىپ، كوكتەمنىڭ تەك تابيعاتقا عانا ەمەس، ادامداردىڭ جۇرەگىنە دە كەلگەنىن سەزىنۋگە جاعداي جاسايدى.

ايتا كەتەيىك، قازاقستاندا 14-23 ناۋرىز ارالىعىندا ناۋرىز مەيرامىنا ارنالعان مەرەكەلىك جانە مادەني ءىس-شارالار سەرياسى – جالپىۇلتتىق «ناۋرىزناما» ونكۇندىگى وتەدى. ونكۇندىكتىڭ ءار كۇنى بەلگىلى ءبىر تاقىرىپقا ارنالىپ، بەلگىلى ءبىر قۇندىلىقتارمەن جانە داستۇرلەرمەن بايلانىستىرىلعان.

«ناۋرىزناما» كەستەسى:

سونداي-اق وقىڭىز: [قازاقستاندىقتار ناۋرىزدا قالاي دەمالادى: كۇنتىزبە](https://tengrinews.kz/healthy/skolko-dney-otdohnut-kazahstantsyi-marte-2026-goda-kalendar-591397/)