InfoHub Logo

استانادا وتەتىن سامميت قارساڭىندا ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاق تۇبىندە قۇم مەن تۇزدى باقىلاۋ ءۇشىن تىنىش، ءبىراق ماڭىزدى كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. بۇل باسەكەدە تەك ماسەلەنى ايقايلاپ ايتقاندار ەمەس، ونى جۇيەلى شەشە بىلگەندەر جەڭىسكە جەتىپ جاتىر.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ەكولوگيالىق ديپلوماتيانىڭ ءسامميتى

ءساۋىردىڭ 22-24 ارالىعىندا ەلوردا ەكولوگيالىق ديپلوماتيانىڭ ورتالىعىنا اينالادى. قازاقستان العاش رەت ايماقتىق ەكولوگيالىق ءسامميتتى (اەس-2026) قابىلدايدى. بۇل شاراعا قاتىسۋشىلار ءتىزىمى جاھاندىق ەكونوميكانىڭ «كىم كىم» ەكەنىن كورسەتەتىن انىقتامالىققا ۇقسايدى: بۇۇ، دۇنيەجۇزىلىك بانك، ەقدب، ازيا دامۋ بانكى، حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتىگى، مايك جانە ت.ب.

سامميتتە مەملەكەت باسشىلارى، ساراپشىلار جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى باس قوسىپ، ەكولوگيا مەن سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ، ناقتى كەلىسىمدەرگە كەلۋى كۇتىلۋدە. تالقىلاۋدىڭ ورتالىعىندا ايماقتىق اپاتتىڭ ماڭگىلىك سيمۆولىنا اينالعان ارالدىڭ تاعدىرى بولادى دەپ بولجانۋدا. سامميت ۇيىمداستىرۋشىلارى ورتالىق ازيا ەلدەرى ليدەرلەرىنىڭ كەزدەسۋ ناتيجەلەرىن بىرلەسكەن دەكلاراسيامەن بەكىتۋدى كوزدەيدى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ 2023 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 78-سەسسياسىندا اەس-2026 وتكىزۋ باستاماسىن بۇۇ-مەن سەرىكتەستىكتە العاش رەت كوتەرگەن بولاتىن. سول كەزدەن بەرى يدەيا سەرىكتەستەر مەن مارتەبەگە يە بولدى، ءبىراق باستى سۇراق اشىق قالۋدا: ايقىن مالىمدەمەلەر مەن قورىتىندى دەكلاراسيالار ناقتى ىستەر مەن ارالعا سەزىمدى كومەككە، ءتىپتى ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا پروبلەمالارىن كەشەندى شەشۋگە اينالا الا ما؟

جوسپار – جاي قۇجات ەمەس

وزبەكستان مەن قازاقستانعا ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاق تۇبىنەن شامامەن 6 ميلليون گەكتار اۋماق تيەسىلى. بۇل اۋماق قازىرگى زامانعى اۋقىمدى ەكولوگيالىق ەكسپەريمەنتتىڭ الىپ ارەناسىنا اينالدى. وزبەكستان، وزىنە تيەسىلى 3،2 ملن گەكتار «بۇرىنعى تەڭىز» اۋماعىنا شىعىس ەلىنە ءتان شەشىمدىلىكپەن كىرىستى. ەڭ باستىسى، سالىستىرۋعا ىڭعايسىز جاعداي: ورمان وتىرعىزۋعا بولىنگەن 2،5 ملن گەكتاردان تاشكەنت 2 ميلليون گەكتارىن بۇرىننان جاسىلداندىرعان. وتكەن عاسىردا تولقىندار شايقاعان جەردە بۇگىندە جاڭا ورمان القاپتارى ءوسىپ جاتىر.

تەحنولوگيالار – بولەك اڭگىمە. جىلىنا نەبارى 90 مم جاۋىن-شاشىن بولاتىن ەكسترەمالدى جاعداي – كادىمگى كوشەت ءۇشىن ولىممەن تەڭ. سوندىقتان وزبەكستان يننوۆاسياعا بەت بۇرىپ، ايماقتا العاشقى بولىپ جاڭا تەحنولوگيالاردى قولداندى: اگرارلىق دروندار ارنايى بيوىدىرايتىن كاپسۋلالارعا سالىنعان تۇقىمدارمەن ءشولدى «كىلەمدى بومبالاۋ» جۇرگىزەدى. ءاربىر مۇنداي «وق» – قورەكتىك زاتتارمەن، اگرەسسيۆتى ورتادان قورعانىسى بار ميكروالەم، ول وسىمدىككە تۇزدى «توزاقتا» ءوسۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە امان قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تجم جانە مەملەكەتتىك ورمان شارۋاشىلىعى كوميتەتى كۇشتەرى دە بەلسەندى تارتىلۋدا: جۇزدەگەن مىڭ گەكتار اۋماق اۋەدەن (اەروسيەۆ) جانە مەحانيكالاندىرىلعان ادىستەرمەن وتىرعىزىلۋدا. وسىعان وراي قازاقستاننىڭ ءتاسىلى داستۇرلىرەك بولىپ كورىنەدى – بۇل جەردە نەگىزىنەن سەكسەۋىل كوشەتتەرىن قولمەن وتىرعىزۋ قولدانىلادى، بۇل جۇمىستاردىڭ قارقىنىن ايتارلىقتاي باياۋلاتادى.

قازاقستاننان ايىرماشىلىعى، وزبەكستان تەك اۋقىمعا عانا ەمەس، ارتۇرلىلىككە دە باسىمدىق بەرەدى: بۇل جەردە سەكسەۋىل، تاماريسك، اتريپلەكس، قاندىم، قارابۋراق، تەرەسكەن جانە تۇزعا، قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى باسقا دا وسىمدىكتەردەن تۇراتىن «جاسىل قالقان» قۇرىلۋدا. بۇل تابيعي توسقاۋىلدار اتموسفەراعا ۋلى تۇزدار مەن شاڭنىڭ شىعۋىن تەجەيدى، سونىمەن بىرگە توپىراقتان ارتىق تۇزدى سورىپ الىپ، ونى بىرتىندەپ اۋىل شارۋاشىلىعىنا جارامدى ەتەدى.

شولدەن قايتارىپ الىنعان ءاربىر گەكتار – عالىمدار مەن مامانداردان باستاپ، وزبەكستاننىڭ بارلىق جەرىنەن جانە شەتەلدەن وتىرعىزۋعا كەلەتىن ەرىكتىلەرگە دەيىنگى كوپتەگەن ادامداردىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسى، دەپ حابارلايدى ءور مەملەكەتتىك ورمان شارۋاشىلىعى كوميتەتى. ءبىزدىڭ كورشىمىز جاقىن ارادا ارالدىڭ قۇرعاق تۇبىندە جانە ارال ماڭىندا تولىققاندى «جاسىل جابىن» قالىپتاستىرۋدى اياقتاۋدى جوسپارلاپ وتىر.

«ارال تەڭىزىندەگى مەنىڭ باعىم» جوباسى اياسىندا، نەمىس جانە باسقا حالىقارالىق قورلاردىڭ قولداۋىمەن، بۇرىنعى تەڭىز تۇبىنە 17 ءتۇرلى ساندىك جانە جەمىس اعاشتارى وتىرعىزىلۋدا – ولاردىڭ سانى مىڭداعانعا جەتتى. ەۋروپانىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان جوبا جەرگىلىكتى اكسيادان حالىقارالىق برەندكە اينالدى. وعان ەۋروپا وداعى قوسىلىپ، ارال ماڭى يننوۆاسيالىق ورتالىعىمەن كەلىسىمگە قول قويىلعاننان كەيىن، باستاما حالىقارالىق مارتەبەگە يە بولدى. اكسيالاردىڭ ءبىرى اياسىندا مۇنايلى تەڭىزدىڭ سيمۆولدىق «كەمەلەر زيراتى» ماڭىندا 27 مىڭ اعاشتان تۇراتىن ب ا ق وتىرعىزىلىپ، جاسىل ايماقتىڭ اۋدانى 14،5 گەكتارعا دەيىن كەڭەيتىلدى.

سونىمەن قاتار، ينستيتۋسيونالدىق قولداۋ دا كۇشەيتىلۋدە. وزبەكستاندا ەكولوگيا مەملەكەتتىك دنك-نىڭ بولىگىنە اينالدى: 2020 جىلى وليي ءماجىلىس سەناتى قۇرىلىمىندا ارال ماڭىن دامىتۋعا جانە ەكولوگيا ماسەلەلەرىنە جاۋاپتى ارنايى كوميتەت قۇرىلدى. بۇل دەكلاراسيالاردان جۇيەلى ساياساتقا كوشۋ بولىپ تابىلادى.

قازاقستان: اۋقىم بار، ناتيجەسى تالقىلانۋدا

ارالدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى قانشا ايتسا دا، قازاقستاندا بۇل تاقىرىپقا كوبىنەسە ەپيزودتىق تۇردە ورالادى – ايقىن مالىمدەمەلەر جاسالادى، ءبىراق ولارعا جۇيەلىلىك جەتىسپەيدى. ونىڭ ۇستىنە، قازاقستان وزبەكستاننان ايتارلىقتاي ارتتا قالىپ وتىر. فورمالدى تۇردە جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر: مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2025 جىلعا دەيىن 1،1 ملن گەكتار اۋماققا سەكسەۋىل القاپتارىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلۋدا.

«ورمان ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى – ارال ماڭى مەن كاسپيي ماڭىنداعى شولەيتتەنۋمەن كۇرەس. 2021 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاق تۇبىندە 1 ملن گا اۋماقتا ورمان مەليوراسياسى جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جۇمىستار 2026 جىلى دا جالعاسادى»، – دەپ حابارلادى ق ر ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى.

قازاقستاندىق بولىگىندەگى پروبلەمانىڭ اۋقىمى ايتارلىقتاي: 2،8 ملن گەكتار قۇرعاق ءتۇبى وسىندا ورنالاسقان. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، 2021-2024 جىلدارى «ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاق تۇبىندە» (اتقت) بار بولعانى 672 مىڭ گا اۋماقتا ورمان مەليوراسياسى جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن (سەكسەۋىل/گالوفيتتى وسىمدىكتەردىڭ 2083،4 توننا تۇقىمى سەبىلىپ، 48،7 ملن دانا سەكسەۋىل كوشەتى وتىرعىزىلعان)، سونىڭ ىشىندە:

جۇمىستاردىڭ ناقتى كۇشەيۋى تەك 2025 جىلى بايقالدى، بۇل كەزدە وتىرعىزۋ قارقىنى دا، كولەمى دە ارتتى. دەگەنمەن، مۇندا دا ىركىلىستەر مەن كەشىگۋلەر بولدى. 2025 جىلى اتقت-دا 340،9 مىڭ گەكتار اۋماقتا ورمان مەليوراسياسى جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ءبىراق، ەكولوگيا ۆيسە-مينيسترى نۇركەن شاربييەۆتىڭ مالىمەتىنشە، جۇمىستار تەك 328 مىڭ گا اۋماقتا عانا جۇرگىزىلگەن – قالعان كولەم اعىمداعى جىلعا اۋىستىرىلدى.

ونىڭ ۇستىنە، بارلىق كۇش-جىگەر ءساتتى بولمايدى: 13 250 گەكتاردان استام اۋماقتا كوشەتتەر سترەسستى كوتەرە الماي، جاي عانا قىرىلىپ قالدى. 2025 جىلدىڭ كوكتەمىندە بۇل ۋچاسكەلەردى قايتا وتىرعىزۋعا تۋرا كەلدى، بۇل ءۇشىن تاعى 4 ميلليون وسىمدىك جۇمسالدى. بۇل فاكت ارالدى قالپىنا كەلتىرۋ كۇرەسىنىڭ تەك اۋقىم عانا ەمەس، ساپا، تەحنولوگيالار جانە جۇيەلى ءتاسىل ماسەلەسى ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى.

بۇل 20 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تازا قازاقستان» باستاماسىن ىسكە اسىرۋدى باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ وتىرىسىندا ايتىلعان پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ سىنىنا سەبەپ بولدى. ۇكىمەت باسشىسى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ نازارىن تەك جوسپارلانعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا عانا ەمەس، وتىرعىزىلعان وسىمدىكتەردىڭ جوعارى ونىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە اۋداردى. وسىعان بايلانىستى ەكولوگيا مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ، اعىمداعى جىلعا جوسپارلانعان وتىرعىزۋ كولەمىن ورىنداۋدى، سونداي-اق كوشەتتەردىڭ ونىمدىلىگىن مىندەتتى تۇردە باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.

سونداي-اق، پرەزيدەنت جاريالاعان سيفرلاندىرۋ جىلىن ەسكەرە وتىرىپ، سيفرلىق شەشىمدەردى – جەردى قاشىقتان زوندتاۋ، دروندار مەن جي ەلەمەنتتەرىن بەلسەندى ەنگىزۋ تاپسىرىلدى. ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاق تۇبىندەگى 165 مىڭ گا اۋماقتا ورمان مەليوراسياسى جۇمىستارىن 2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ مىندەتى جەكە قويىلدى.

قازاقستاندا جۇيەلى عىلىمي سۇيەمەلدەۋ تۋرالى تەك ءقازىر عانا ەلەۋلى تۇردە ايتىلا باستاعانى قىزىق: تەك وسى كەزەڭدە قىزىلوردا وبلىسىندا قازاق ورمان شارۋاشىلىعى جانە اعاش ءوسىرۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ (قازورعزي) فيليالى اشىلدى. وتىرعىزۋ ماتەريالىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارالار قابىلدانۋدا. قازالى قالاسىندا دۇنيەجۇزىلىك بانك قارجىلاندىراتىن جوبا اياسىندا 33 گا اۋماقتا پيتومنيك قۇرىلىسى اياقتالدى. مۇندا جىل سايىن ارالدىڭ قۇرعاق تۇبىندەگى بولاشاق ورمان القاپتارىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن سەكسەۋىل مەن گالوفيتتى بۇتالاردىڭ 3 ملن دانا كوشەتىن ءوسىرۋ جوسپارلانۋدا.

قوسىمشا، بۇرىنعى تەڭىز اۋماعىندا جاڭا پيتومنيك قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. مۇندا وسىرىلگەن وسىمدىكتەر باستاپقىدا قاتال ءاريدتى جاعدايلارعا بەيىمدەلەتىندىكتەن، ولاردىڭ ونىمدىلىگى جوعارى بولىپ، ناتيجەسى تۇراقتىراق بولادى دەپ كۇتىلۋدە.

بۇل ستراتەگيانىڭ قورىتىندى ەلەمەنتى ءىرى تابيعات قورعاۋ كلاستەرىن قۇرۋ بولۋى ءتيىس: ورمان القاپتارىن قورعاۋ، بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى جانىنداعى «ارال ورمانى» مەملەكەتتىك ورمان تابيعي رەزەرۆاتىنىڭ 1،3 ملن گەكتاردان استام اۋماعىندا قۇرىلۋى اياقتالۋدا. ول جاڭا القاپتاردى قورعاۋدىڭ جانە ارال ماڭى ەكوجۇيەلەرىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى بولۋى ءتيىس.

ەكولوگيا – باسقارۋ شەشىمدەرىنىڭ ايناسى

بۇعان دەيىن Inbusiness.kz حابارلاعانداي، سامميت قارساڭىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قازاقستان بيىل اياقتايتىن ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورى باسقارماسىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ايماقتىق ەكولوگيالىق سامميت اياسىندا 22 ساۋىردە ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنا نەگىزىن قالاۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسى وتىرىسى وتەدى.

ال ءوڭىر 2026 جىلعى ۆەگەتاسيالىق ماۋسىمدى «سۋ تاپشىلىعى» جاعدايىندا قارسى الۋدا. بۇل رەتتە، ماۋسىمارالىق كەزەڭدە الاڭداۋشىلىق تۋدىراتىن ديناميكا بايقالدى: ارال باسقا جىلدارعا قاراعاندا الدەقايدا از سۋ الدى. مەملەكەتارالىق ۇيلەستىرۋ سۋ شارۋاشىلىعى كوميسسياسىنىڭ مالىمەتىنشە، سىرداريا مەن ارال تەڭىزىنە 1400 ملن تەكشە مەتر سۋ جوسپارلانعانىمەن، تەك 935 ملن تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلگەن – ياعني، قاجەتتى كولەمنىڭ ۇشتەن ەكىسى عانا.

ەگەر وسىلاي جالعاسا بەرسە، ءشول سەكسەۋىل وتىرعىزۋ قارقىنىنان تەزىرەك وسەدى. سوندىقتان ۇكىمەت باسشىسى سۋ رەسۋرستارىن ەسەپكە الۋ مەن باسقارۋدى سيفرلاندىرۋ قاجەتتىلىگىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل سىرداريا مەن امۋداريا باسسەيندەرىندەگى سۋدى مونيتورينگتەۋ، ەسەپكە الۋ جانە ءبولۋدىڭ ءبىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر.

«مەن سيفرلاندىرۋ مەن ەسەپكە الۋ سۋدى پايدالانۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن. تۇراقتى دەرەكتەردىڭ بولۋى جانە بىرلەسكەن مونيتورينگ مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىمنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

سونىمەن قاتار، قازاقستان ايماقتا جاڭا كەلىسىم-قۇقىقتىق ارحيتەكتۋرانى قۇرۋ يدەياسىن العا تارتۋدا. اتاپ ايتقاندا، استانا ورتالىق ازيادا سۋدى پايدالانۋ بويىنشا شەڭبەرلىك كونۆەنسيانى ازىرلەۋدى جاقتايدى – بۇل قۇجات سۋدى ۇتىمدى ءبولۋدىڭ كەلىسىلگەن قاعيداتتارىن، ترانسشەكارالىق زياندى بولدىرماۋدى جانە گيدرولوگيالىق اقپارات الماسۋ جۇيەسىن دامىتۋدى بەكىتۋى ءتيىس.

تاعى ءبىر باستاما – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتان شىققان، بۇۇ قۇرىلىمىندا جاھاندىق سۋ پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن حالىقارالىق سۋ ۇيىمىن قۇرۋ. بۇل الەمدىك دەڭگەيدە كۇش-جىگەردى شوعىرلاندىرۋعا جانە ورتالىق ازياداعى جوبالارعا قوسىمشا قاراجات تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇل ارادا ۇلتتىق دەڭگەيدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاسيا مينيسترلىگى دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن سولتۇستىك ارال تەڭىزىن ساقتاۋ جوباسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى بويىنشا جۇمىستار جالعاسۋدا. جوبانىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى قوقارال بوگەتىن رەكونسترۋكسيالاۋ بولىپ تابىلادى، بۇل سولتۇستىك ارالداعى سۋ دەڭگەيىن بالتىق جۇيەسى بويىنشا 44 مەترگە دەيىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا جۇزەگە اسسا، سۋ بەتىنىڭ اۋدانى 3913 شارشى شاقىرىمعا، ال سۋ كولەمى – 34 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعايۋى مۇمكىن.

الايدا، ەگەر سىرداريا مەن امۋداريادان سۋ اعىنى ازايا بەرسە، بۇل جوسپارلاردىڭ بارلىعى سۇراق استىندا قالادى. ونىڭ ۇستىنە، قارجىلىق اسپەكتى دە شەشىلمەگەن: جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىن قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ءالى انىقتالماعان. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاسيا ءبىرىنشى ۆيسە-مينيسترى نۇرلان الدامجاروۆتىڭ حابارلاۋىنشا، ءتيىستى شەشىمدەر جاقىن ارادا كۇتىلۋدە.

ازىرگە شىعىندار شەكتەۋلى: 2023 جىلدان باستاپ سولتۇستىك ارالدى ساقتاۋ شارالارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 4 ملرد تەڭگە باعىتتالدى – بۇل سوما ايماق الدىندا تۇرعان سىن-قاتەرلەردىڭ اۋقىمىنا سايكەس كەلمەيدى.

وسىعان وراي، الداعى سامميت سيمۆولدىق سيپاتقا يە بولىپ كورىنەدى: كۇن ءتارتىبى تولىق، قوناقتار بەدەلدى، مالىمدەمەلەر ايقىن، كەلىسىمدەر مۇقيات جاسالعان. ءبىراق ديپلوماتيالىق جارقىراۋدىڭ سىرتىندا ءسوزدىڭ قانشالىقتى بولىگى ناقتى اعاشتارعا، سۋعا جانە قالپىنا كەلتىرىلگەن جەرگە اينالاتىنى، ال قانشالىقتى بولىگى تەك تاعى ءبىر ءمىنسىز رەسىمدەلگەن قاعاز قۇجاتتار تۇرىندە قالاتىنى تۋرالى ىڭعايسىز سۇراق تۋىندايدى.