InfoHub Logo

قازاقستاننىڭ استىق ەكسپورتى الەمدىك نارىقتا كۇردەلى جاعدايعا تاپ بولدى. رەسەي تاراپىنان قويىلىپ جاتقان كەدەرگىلەر مەن ىشكى سالىق جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر ەكسپورتشىلار مەن فەرمەرلەردى قيىن تاڭداۋ الدىنا قويدى. بۇرىنعى «سەرىكتەستىك» پەن «ءبىرىڭعاي نارىق» تۋرالى سوزدەردىڭ ورنىنا، ەندى قازاقستاننىڭ ءداستۇرلى نارىقتارىنان ىعىستىرىلىپ جاتقانى تۋرالى اشىق ايتىلۋدا.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

رەسەي شەكاراسىنداعى جاڭا تالاپتار

رەسەي تاراپىنان قازاقستانمەن شەكارادا «سۇر يمپورتپەن» كۇرەس ءۇشىن تۇراقتى باقىلاۋ ەنگىزىلەتىنى تۋرالى حابارلاندى. بۇل تۋرالى رەسەيلىك ب ا ق ۆيسە-پرەمەر الەكسەي وۆەرچۋكتىڭ مالىمدەمەسىنە سىلتەمە جاساپ جازدى. بۇل جاڭالىق قازاقستاندىق جۇك كولىكتەرىنىڭ شەكاراداعى كەپتەلىسىن ارتتىرىپ، شىعىندار مەن كۇتۋ ۋاقىتىن ۇزارتاتىنى ءسوزسىز. وۆەرچۋكتىڭ ايتۋىنشا، ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) ەلدەرىمەن اشىق كەدەندىك شەكارا بولعانىمەن، كورشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلار ىشكى نارىقتا ادىلەتسىز باسەكە تۋدىرادى. سوندىقتان رەسەي بۇل جاعدايعا «وتە قاتاڭ شارالار» قولدانۋعا دايىن.

بۇعان دەيىن، 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە، رەسەي فەدەرالدىق كەدەن قىزمەتىنە رەسەيلىك-قازاقستاندىق شەكارا ۋچاسكەسىندەگى ءموبيلدى توپتاردىڭ باقىلاۋىن كۇشەيتۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. وۆەرچۋك بۇل شارالاردىڭ ۋاقىتشا ەمەس، تۇراقتى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

يران نارىعىنداعى قيىندىقتار

وڭتۇستىك باعىتتا دا جاعداي كۇردەلەنە تۇسۋدە. اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى اسكەري ارەكەتتەرىنە بايلانىستى قازاقستان استىعىنىڭ بۇل ەلگە ەكسپورتتالۋى بەلگىسىز مەرزىمگە توقتاتىلدى. قازاقستان زەرنولىق وداعىنىڭ اناليتيكا كوميتەتىنىڭ باسشىسى ەۆگەنيي كارابانوۆتىڭ ايتۋىنشا، جەتكىزىلىمدەر قىسقا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا توقتاعان، ال ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاسى اسكەري ءىس-قيمىلداردىڭ جالعاسۋىنا بايلانىستى. قازاقستاننىڭ يرانعا 2024/25 ماركەتينگ جىلىندا 1،2 ميلليون توننادان استام ارپا ەكسپورتتاعانىمەن، اسكەري جاعداي بارلىق كەلىسىمشارتتار ءۇشىن فورس-ماجور بولىپ وتىر.

بۇعان قوسا، گەوپوليتيكالىق شيەلەنىس باستالماي تۇرىپ تا قازاقستان رەسەيمەن باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيۋىنەن بۇل نارىقتى بىرتىندەپ جوعالتا باستاعان. رەسەيدە ارپا ءونىمى جاقسى بولعان كەزدە، قازاقستاننىڭ بۇل نارىقتاعى ۇلەسى ازايادى.

ەۋروپاعا بارار جول مەن بالامالار

ەۋروپاعا ەكسپورتتاۋ باعىتى دا ءقاۋىپ استىندا. قازاقستان استىعىنىڭ رەسەي ارقىلى بالتىق پورتتارىنا ءترانزيتى تاۋەكەلگە ۇشىراۋدا. وسىعان بايلانىستى سالا وكىلدەرى بالاما باعىتتار بويىنشا تاريفتەردى تومەندەتۋدى تالاپ ەتۋدە. قازاقستانعا لوگيستيكانى ءارتاراپتاندىرۋ قاجەت، ءبىراق ترانسكاسپيي حالىقارالىق كولىك باعىتى (تمتم) ءالى دە قاجەتتى كولەمدە تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتە المايدى.

رەسەي پورتتارى ارقىلى تاسىمالداۋ ەاەو-نىڭ ءبىرىڭعاي ءتاريفى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى، بۇل ەڭ ارزان نۇسقا. الايدا، رەسەيلىك استىقپەن پورتتاردىڭ جوعارى جۇكتەمەسىنە بايلانىستى قازاقستاندىق جۇكتەر ءجيى كەزەك كۇتۋ رەجيمىندە قالادى. بالتىق تەڭىزى پورتتارىن پايدالانۋ حالىقارالىق تاريفتەردى تالاپ ەتەدى، بۇل شىعىنداردى ەكى ەسەگە جۋىق ارتتىرادى.

ترانسكاسپيي باعىتىنىڭ وزىندە دە شەكتەۋلەر بار: پوتي پورتى ۇلكەن كولەمدەگى استىقتى وڭدەۋگە دايىن ەمەس، ال جالپى كولىك شىعىندارى تەڭىز تاريفتەرىنەن ەكى ەسە جوعارى. سونىمەن قاتار، گرۋزيادا تەرەڭ سۋلى پورتتىڭ جوقتىعىنان تمتم جاپپاي جۇكتەر ءۇشىن تولىققاندى جۇمىس ىستەمەيدى.

پورتتار مەن نارىقتار اراسىنداعى ايىرباس

رەسەي ءوز پورتتارىنا قولجەتىمدىلىكتى رەسەي استىعىن ورتالىق ازيا مەن قىتايعا ەكسپورتتاۋ قۇقىعىنا ايىرباستاۋدى ۇسىندى. قازاقستاندىق استىق وندىرۋشىلەر بۇل ۇسىنىستىڭ وزدەرىنىڭ ءترانزيتىن بۇعاتتاۋ ارەكەتى دەپ سانايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، وڭتۇستىك نارىقتار رەسەي پورتتارىنا قولجەتىمدىلىكتەن الدەقايدا ماڭىزدى. زەرنولىق وداقتىڭ باسشىسى نۇرلان وسپانوۆ بۇل ايىرباستى ءتيىمسىز دەپ اتاپ، رەسەيدىڭ ورتالىق ازيا نارىعىن تولىقتاي يەلەنۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى كولىك مينيسترلىگى بۇل ماسەلە بويىنشا رەسەيمەن كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەنىن ايتقانىمەن، ىشكى راسىمدەردىڭ مەرزىمى بەلگىسىز. رەسەي تاراپى ەكسپورتتىق جۇكتەردى تاسىمالداۋعا دايىن ەكەنىن بىلدىرگەنىمەن، قازاقستاندىق ەكسپورتشىلار رەسەيدىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءترانزيتتى بۇعاتتاي الاتىنىنا الاڭدايدى.

ققس سالىق جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر

ىشكى جاعداي دا كۇردەلى. قازاقستاننىڭ سالىق كودەكسىندەگى ققس قايتارۋعا قاتىستى جاڭا تالاپتار نارىقتا بەلگىسىزدىك پەن ستاگناسيا تۋدىرۋدا. جاڭا ەرەجەلەر بويىنشا، ەكسپورتشى تولەگەن ققس-تىڭ تەك 20%-ى عانا ەسەپكە الىنادى، ال قالعان 80%-ى قايتارىلمايدى. بۇل ءونىم قۇنىنىڭ 12،8%-ىنا قوسىمشا سالىق جۇكتەمەسىن تۋدىرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق استىقتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن تومەندەتەدى نەمەسە فەرمەرلەردىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن ازايتادى. سالالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ باعالاۋى بويىنشا، فەرمەرلەردىڭ شىعىنى 120 ملرد تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن.

وسىلايشا، سىرتقى قىسىم مەن ىشكى سالىق جۇكتەمەسى قازاقستاندىق استىقتىڭ ەكونوميكالىق ماعىناسىن جوعالتۋ ءقاۋپىن تۋدىرۋدا.