- 15 jel. 2023 00:00
- 303
Áleýmettaný – qoǵam týraly ǵylym
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti – Qazaqstandaǵy eń iri jetekshi oqý oryndarynyń biri.
Shyǵys fılosofy, ǵalymy Ál-Farabıdiń esimimen atalǵan bul oqý orny elimizdegi eń iri ýnıversıtetterdiń biri. QazUÝ – 1933 jyly 13 qarashadaǵy Qazaq ólkelik komıteti (QRK) basqarmasynyń qaýlysymen qurylǵan respýblıkanyń eń kóne klasıkalyq ýnıversıteti. 1990 jyly Qazaqstan táýelsizdigin jarıalaǵannan keıin bir jyl ótken soń ataýy ál-Farabı atyndaǵy Qazaq memlekettik ýnıversıteti bolyp ózgertildi. QazUÝ-da 25 myńnan astam stýdentter, aspıranttar men doktoranttar oqıdy, QazUÝ-da 2500-den astam oqytýshy jumys isteıdi, onyń ishinde 400 ǵylym doktorlary, profesorlar jáne 800-den astam ǵylym kandıdattary men dosentter.
QazUÝ kóp deńgeıli bilim berý júıesine: joǵary bazalyq bilim (bakalavrıat), joǵary arnaıy bilim, magıstratýra jáne doktorantýra kiredi. QazUÝ-ǵa qabyldaý memlekettik bilim granttary boıynsha jáne kelisim-shart negizinde júzege asyrylady. Mamandardy daıarlaý 180-nen astam mamandyq boıynsha júzege asyrylady. Ýnıversıtette birlesken halyqaralyq oqý baǵdarlamalaryn júzege asyrý, stýdenttermen almasý jáne taǵylymdamadan ótý úshin álemniń 418 iri halyqaralyq ýnıversıtetimen yntymaqtastyq júzege asyrylady.
Qazirgi tańda ýnıversıtette 16 fakúltet bar. QazUÝ áleýmettaný kafedrasy ál-Farabıdiń ózindik dańqty, 30 jyldaı tarıhy bar kafedra.
Áleýmettaný — qoǵamnyń qalyptasýy, jumys isteýi jáne damý zańdylyqtary týraly ǵylym. Áleýmettaný faktilerdi, úderisterdi, qatynastardy, jeke tulǵalardyń, áleýmettaný toptardyń qyzmetin, olardyń rólin, mártebesi men áleýmettaný minez-qulqyn, olardyń uıymdarynyń ınstıtýty.
Áleýmettanýlyq bilim adamdarǵa kez kelgen is-árekettiń áleýmettik saldaryn tolyq esepke alýǵa, qyzmet tıimdiligin arttyrýǵa jáne qatelikterdiń bolý múmkindigin azaıtýǵa múmkindik beretin ámbebap bilim. Adam qyzmetiniń barlyq túrlerine tikeleı qol jetkize otyryp, sosıologıalyq bilim adamǵa óz qabiletterin júzege asyrýǵa, iskerlik qasıetterin kórsetýge jáne áleýmettik uıymda óziniń laıyqty ornyn tabýǵa kómektesedi.
Áleýmettaný qoǵam týraly, kúndelikti ómir týraly, adamzattyń jahandyq máseleleri týraly suraqtarǵa jaýap tabýǵa múmkindik beredi. Kez kelgen qoǵamnyń qalypty damýy qoǵamdaǵy naqty jaǵdaıdy bilmeıinshe, ondaǵy bolyp jatqan prosesterdi túsinbeıinshe múmkin emes. Sonymen, áleýmettanýdy zertteý qajettiligi búginde mańyzdy jáne bolashaqta da mańyzdylyǵyn joǵaltpaıdy deýge bolady, óıtkeni adamdar arasyndaǵy ózara árekettestiktiń qyr-syryn bilý qajettiligi eshqashan óshpeıdi.
Bul kafedra tarıhy kóptegen kórnekti ǵalymdar men ustazdardyń esimderimen baılanysty. Kafedra oqytýshylary bilim berýdiń barlyq deńgeıinde oqý prosesin júzege asyrýǵa qatysady. Kafedranyń profesorlary men oqytýshylary áleýmettaný teorıasy salasyndaǵy mamandardy jáne ártúrli áleýmettik qurylymdardaǵy prosesterdi basqaratyn praktıkterdi daıyndaıdy.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń túlekteri memlekettik apparatta joǵary qyzmet atqarady, memleketimizdiń barlyq salalarynda, kóptegen tanymal kompanıalarda elimizdiń órkendeýi úshin eńbek etedi.
Oryndaǵan: Berdihan Gúlbaný Maqsatqyzy, “Áleýmettaný”, magıstratýra, 2 kýrs, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıverstıteti
Omarova Asem Týrdybekovna, PhD, aǵa oqytýshy, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti