InfoHub Logo

Abaı oblysynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń qoldaýymen mańyzdy ǵylymı jıyn ótti. "Abaı oblysynyń tarıhı arheologıalyq murasy: alǵashqy zertteý nátıjeleri" atty konferensıany Á. Marǵulan atyndaǵy Arheologıa ınstıtýty men Shákárim ýnıversıteti birlesip uıymdastyrdy.

Bul óńir kóne dáýirden syr shertip, arheologıalyq eskertkishterge baı bolǵanymen, áli de keshendi zertteýdi qajet etedi. Sońǵy jyldary júrgizilgen barlaý, qazba jumystary men zerthanalyq saraptamalar nátıjesinde tyń derekter alynyp, ǵylymı aınalymǵa engizile bastady. Konferensıada arheologıalyq materıaldardy sıfrlandyrý, saqtaý jáne ınterpretasıalaý máseleleri de keńinen talqylandy.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Qytaı muraǵattaryndaǵy qazaq tarıhy

Jıynǵa Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Nankın ýnıversıtetiniń profesory, shyǵystanýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory Baqyt Ejenhan arnaıy qatysyp, qazaq tarıhyna qatysty Qytaı muraǵattarynda saqtalǵan biregeı derekter týraly baıandama jasady.

Ǵalymnyń aıtýynsha, Qytaı arhıvterinde qazaq jerine, ásirese Abylaı han dáýirine qatysty myńdaǵan qujat bar. Bul derekter qytaı tilinde ǵana emes, manchjýr, shaǵataı, qalmaq tilderinde de jazylǵan. Zertteýshi osy materıaldardy 2004 jyldan beri júıeli túrde qarastyryp, keshendi ǵylymı jumys júrgizip keledi.

"Abylaı han dáýirindegi Qazaq-Sın qarym-qatynastary"

Memlekettik "Mádenı mura" baǵdarlamasy aıasynda manchjýr derekterin zertteýge múmkindik týǵanyn atap ótken ǵalym, 2004-2008 jyldary on tomǵa jýyq ǵylymı eńbek jaryq kórgenin aıtty. Al bıyl Semeıde basylyp shyqqan "Abylaı han dáýirindegi Qazaq-Sın qarym-qatynastary" atty eki tomdyq zertteý sońǵy on bes jyldyq eńbektiń qorytyndysy bolyp otyr.

Ǵalym erekshe toqtalǵan qujattardyń biri "Shyń dáýirindegi qazaqtar týraly dápter" dep atalady. Bul 207 bettik derekte 1761-1783 jyldar aralyǵynda qazaq eliniń Sın saraıyna jasaǵan 16 elshilik mısıasy týraly málimetter qamtylǵan. Sondaı-aq, kóne kartalar men mınıatúralyq beıneler de kezdesedi.

Tarıhı paıymdardy qaıta qaraýǵa negiz

Zertteýdiń mańyzdy tustarynyń biri – Abylaı han men Sın ımperıasy arasyndaǵy dıplomatıalyq hat almasýlarǵa qatysty. Buǵan deıin qytaı tilindegi nusqalar negizinde Abylaı han Sın patshalyǵyna bodan bolyp, alym-salyq tólegen degen pikirler aıtylyp kelgen edi. Alaıda, qalmaq tilindegi túpnusqa qujattardy salystyra zerttegende, mazmuny múlde ózgeshe ekeni anyqtaldy.

Máselen, 1761 jylǵy hatynda Abylaı han qazaq jeriniń ataqonys ekenin, qazaq halqy óz mekeninen eshqaıda kóshpeıtinin ashyq bildirgen. Ol Sın bıligin qazaq jeriniń aýmaqtyq tutastyǵyn moıyndaýǵa shaqyrǵan. Bul derekter qazaq-qytaı qatynastaryna qatysty tarıhı paıymdardy qaıta qaraýǵa negiz bola alady.

Qytaı muraǵattaryndaǵy materıaldar ulttyq tarıhymyzdy jańasha tanýǵa múmkindik beretin qundy qazyna. Arheologıalyq zertteýler men shyǵystaný baǵytyndaǵy mundaı jumystar qazaq tarıhynyń jańa paraqtaryn ashatyny sózsiz.