InfoHub Logo

Psıhıatrıalyq aýrýhana – qoǵamda eń kóp qorqynysh pen túsinbeýshilik týdyratyn oryndardyń biri. Alaıda, adam psıhozǵa shaldyǵyp, emdeý mekemesine túspes buryn, ony alǵashqy bolyp qarsy alatyn – arnaıy psıhıatrıalyq jedel járdem qyzmetkerleri. TengriHealth tilshisi osy mamandarmen birge bir aýysym ótkizip, dáriger-psıhıatrmen mamandyqtyń qyr-syry, shyǵý joldary jáne este qalarlyq jaǵdaılar týraly suhbattasty.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Almaty qalalyq Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń aldynda bizdi dáriger-psıhıatr Nýrıtdın Abdýllaev qarsy aldy. Ol bul salada 15 jyldan beri jumys isteıdi. Bul – adamdardyń tragedıalaryna kóz úırenip, jalyqtyrýyna jetkilikti ýaqyt. Alaıda, onyń kózinde salǵyrttyq pen sınızmniń izi de joq, kerisinshe, shabytty kórinedi.

Psıhıatrıalyq brıgadanyń táýliktik jumysy

Brıgadanyń jumysy tańǵy saǵat segizde bastalyp, táýlik boıy jalǵasady. Kóptegen dárigerler aıyna segiz ret kezekshilikke shyǵady, sebebi bul – óte aýyr emosıonaldy mamandyq. Almaty qalasy boıynsha barlyǵy tórt psıhıatrıalyq brıgada jumys isteıdi jáne olardyń barlyǵy Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵyna qaraıdy. Bul brıgadalardy «toǵyzdyqtar» dep ataıdy. Olardyń sany 1990 jyldan beri ózgermegen. Alaıda, Almatynyń halqy ósip, mamandarǵa júkteme artty, shaqyrýlar sany aıtarlyqtaı kóbeıdi.

Ár brıgadada psıhıatr, eki sanıtar, feldsher jáne júrgizýshi bolady. Jumystyń ereksheligine baılanysty kóptegen qyzmetkerler – er adamdar, biraq áıel dárigerler de bar. Ádette, aldymen sanıtarlar bólmege kiredi. Olardyń mindeti – áriptesteri men shaqyrylǵan úı ıeleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Feldsher ıneksıalar men dári-dármekterge jaýapty. Al dáriger naýqaspen jáne onyń týystarymen sóılesip, múmkindiginshe aldyn ala dıagnoz qoıyp, aýrýhanaǵa jatqyzý týraly sheshim qabyldaıdy.

Psıhoz kezinde aýrýhanaǵa jatqyzý erejeleri

Nýrıtdın Abdýllaevtyń aıtýynsha, árbir shaqyrý kem degende bir saǵatqa sozylady. Bir aýysymda segiz shaqyrý bolsa da, bul shamamen 18-20 saǵattyq jumys degen sóz. Birinshiden, Almatynyń keptelisterine baılanysty jetý ýaqyty uzaqqa sozylady. Ekinshiden, keıde psıhozǵa shaldyqqan adam jaraqat alyp qalýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda, aýrýhanaǵa jatqyzbas buryn, basqa aýrýlardyń joqtyǵyna kóz jetkizý nemese medısınalyq kómek kórsetý qajet. Psıhoz – bul adamnyń shyndyqpen baılanysy úzilip, ózine nemese aınalasyndaǵylarǵa qaýip tóndirýi múmkin jaǵdaı.

Naýqasty psıhıatrıalyq aýrýhanaǵa jetkizgennen keıin de brıgadanyń jumysy aıaqtalmaıdy. Jedel járdem dárigeri stasıonardaǵy kezekshi psıhıatrǵa adamnyń shynymen psıhoz jaǵdaıynda ekenin túsindirip, dáleldeýi tıis. Tek sodan keıin ǵana naýqasty bólimge qabyldaıdy. Emdeý merzimi – eń kóbi 90 kún, naýqas ótkir kúıden shyqqansha. Biraq búginde, dárigerdiń moıyndaýy boıynsha, mundaı uzaq ýaqyt stasıonarda eshkim qalmaıdy. Kóbinese bir aıdan keıin naýqas turaqtanady da, úıine shyǵarylady.

Psıhıatrdyń dıagnoz qoıýy

Brıgada tek alǵashqy shaqyrýlarǵa ǵana barmaıdy. Dıspanserlik esepte turatyn naýqastar da bar – olarǵa psıhıatrıalyq jedel járdem jylyna bes-alty ret barýy múmkin. Ýaqyt óte kele bul adamdar tanys bolyp ketedi. Mekejaılardy jattap, qaı naýqastyń qashyp ketýi múmkin ekenin, qaı úıge sırenasyz jaqyndaý kerektigin biledi. Erekshelikteri bolsa, áreket etýge asyqpaı, naýqastyń jaǵdaıyna beıimdelýge tyrysady.

Brıgadanyń mindeti – naýqasqa múmkindiginshe qolaıly jáne qaýipsiz kómek kórsetý. Qaraý kezinde dárigerge adamnyń basynan ne ótip jatqanyn jáne odan ári qalaı áreket etý kerektigin túsiný mańyzdy. Dáriger naýqastyń ne aıtyp, qalaı sóılegenin, qandaı kúıde ekenin jáne ne istep jatqanyn baǵalaıdy. Árbir bólshek mańyzdy. Minez-qulqyn baqylap, muqıat tyńdaý arqyly naýqastyń elesteýleri bar ma, álde ózine-ózi senimdi me, sony anyqtaýǵa bolady. Shaqyrý kezindegi psıhıatr nevroz nemese úreı shabýyly sıaqty dıagnozdardy qoıa alady. Mundaı jaǵdaıda ol tynyshtandyratyn dári berip, adamdy úıde qaldyra alady. Al psıhoz jáne basqa da aýyr buzylýlar kezinde, eger naýqas ózine nemese aınalasyndaǵylarǵa qaýip tóndirse, ony mindetti túrde aýrýhanaǵa jatqyzý kerek. Bul kezde ol ózin basqara almaıdy jáne ony úıde qaldyrýǵa bolmaıdy.

Keıde otbasylar aýrýhanaǵa jatqyzýdan bas tartady. Bul dinı sebeptermen nemese psıhıatrıalyq qyzmetke degen qorqynyshtan bolady: týystaryna zıan tıgizip, «dárimen ýlap» tastaıdy dep qorqady. Biraq dárigerdiń aıtýynsha, eń durys sheshim – adamdy ótkir kúı kezinde qoǵamnan oqshaýlaý, onyń ózine jáne aınalasyndaǵylarǵa zıan keltirmeýi úshin.

Shızofrenıa, bıpolárlyq buzylý jáne jıi kezdesetin nevrozdar

Nýrıtdınniń aıtýynsha, táýligine segiz shaqyrýǵa deıin kelýi múmkin. Bul kóp pe degen suraqqa, dáriger bul kórsetkishtiń ósip jatqanyna alańdaýshylyq joq ekenin aıtady. Almaty halqynyń sany kóbeıgen saıyn shaqyrýlar da kóbeıedi, bul qalypty jaǵdaı. Kompúterler men ınternet bolmaǵan kezde de, adamdar telefonǵa telmirmegen kezde de, jedel járdemge shaqyrýlar azaımaǵan. Qazirgi kezde nevrozdar jıi kezdesedi. Al aýyr buzylýlardyń sany artqan joq. Eń jıi kezdesetin dıagnozdar – shızofrenıa jáne bıpolárlyq afektıvti buzylý. Biraq bul dıagnozdarmen shektelmeıdi. Naýqastarda elesteýler, adasqan oılar, aıqyn emosıonaldyq turaqsyzdyq baıqalady. Keıde adamnyń esi shyǵyp ketkendeı bolady: jatady, tamaq ishpeıdi, sý ishpeıdi, aınalasyndaǵylarǵa múldem jaýap bermeıdi. Ádette, mundaı jaǵdaıǵa ýaqytynda aýrýhanaǵa jatqyzylmaǵan adamdar ushyraıdy. Sondyqtan, jaqynyńyzda birdeńe durys emes ekenin túsingen kezde, erte kezeńde kómekke júginý mańyzdy. Keıde dárigerler nemese olardyń áriptesteri týystaryna emdelýdiń qajettiligin tikeleı aıtady. Biraq adamdar dıagnozdy estip qorqyp, aldymen emshilerge barady, sodan keıin báribir dárigerlerge qaıta oralady. Biraq bul ýaqytta olardyń jaǵdaıy nasharlaıdy. Sondyqtan qyzmette psıhıatrıa týraly mıfterdi joıýǵa tyrysady. Aýrýhanada emdeý hattamalar boıynsha júrgiziledi jáne naýqastardy arnaıy klınıka qabyrǵasynda ustamaıdy. Psıhıatrıalyq aýrýhanada emdelý – qorqynyshty da, uıatty da, masqaraly da emes.

Shabýyldar jáne psıhıatrıalyq jedel járdemniń eń qorqynyshty shaqyrýlary

Biz keıipkerimizden eń este qalarlyq, múmkin eń qorqynyshty shaqyrýlardy eske túsirýin ótindik. Búginde, moıyndaýy boıynsha, erekshe jaǵdaılardy bólip kórsetý qıyn. Tájirıbe jyldarynda myńdaǵan jaǵdaı jınaqtalǵan. Qarapaıym adamǵa aqylsyzdyq bolyp kóringen nárse, brıgada úshin – kúndelikti jumys. Olar buǵan úırenip qalǵan. Bul jumystyń bir bóligi, erekshe jaǵdaı emes. Degenmen, oılanyp otyryp, ol birneshe jaǵdaıdy eske aldy. Birde «toǵyzdyqqa» shızofrenıamen esepte turǵan adamǵa shaqyrý keldi. Ol jeke úıge barý kerek boldy. Brıgada bul naýqasty bildi: 35 jastaǵy, fızıkalyq jaǵynan óte myqty, kóp jyl boıy sportpen aınalysqan er adam. Kirgende, onyń bir qolynda pyshaq, ekinshi qolynda shapqy boldy. Aldymen polısıanyń birinshi ekıpajyn shaqyrdy – olar eshteńe isteı almady. Sodan keıin ekinshisin. Nátıjesinde, aýlada segiz polıseı men tórt adamnan turatyn brıgada jınaldy. Ony «ustaý» operasıasy shamamen eki saǵatqa sozyldy. Polıseıler er adamdy áńgimemen aldap otyrdy – brıgada aqyry qarýly naýqasty «beıtaraptandyryp», jedel járdemge otyrǵyza aldy.

Agresıamen kúresý

Eń qıyn jaǵdaılar psıhozy bar naýqastarmen baılanysty. Bul kúıde olar medısına qyzmetkerlerin jaý dep qabyldaıdy. Eger adamda qýdalaý týraly elesteýler bolsa, ol ózin arnaıy qyzmetter ańdyp júr, al brıgada ony alyp ketýge «arnaıy jiberildi» dep senýi múmkin. Ol úshin bul qıal emes – bul onyń ómiriniń shyndyǵy. Dárigerlerdi qorlaıdy, olarǵa qorqytyp sóıleıdi, biraq bul jumystyń bir bóligi retinde qabyldaýǵa týra keledi. Birde jeke úıge shaqyrý tústi. Naýqasta ótkir psıhoz boldy. Ol týystarynyń ony ýlap jatqanyn oılap, ózi shaqyrǵan anasyn soqqyǵa jyqqan. Brıgada kelgen kezde áıel qazirdiń ózinde kógere bastaǵan edi. Brıgada aýlaǵa kirip kele jatqanda, naýqas shatyrǵa shyǵyp, ishinen esikti bekitip aldy. Ony qalaı shyǵarý kerektigin oılastyrý kerek boldy. Qolda bar zattar – sharýashylyq kúrekter qoldanyldy. Aldymen olar er adamdy shyǵarý úshin saptarymen qaqpaqty kóterýge tyrysty. Sodan keıin ol shatyrǵa qashyp ketti, biraq sanıtar aıaǵynan ustap úlgerdi. Naýqasty tómen tartqan kezde, onyń shalbary artynan jyrtylyp ketti – eń az kórsetkisi keletin jerinde.

Aýrýhanaǵa «qashqyndy» matasyz jetkizdi. Keıin áriptester Nýrıtdınniń brıgadasyn ázildedi: nege kıimniń tek osy bóligi zaqymdaldy dep? Biraq oǵan sol kezde kúlýdiń reti kelmedi – bul onyń alǵashqy shyǵýlarynyń biri boldy. Keıde naýqas týystarynyń ózi de, baıqamaı, brıgadanyń jumysyna kedergi keltiredi: suraqtar qoıady, bólmede júredi. Birde Nýrıtdınniń aıtýynsha, osyndaı minez-qulyq saldarynan ol psıhoz jaǵdaıyndaǵy iri agressıvti er adammen bólmede qamalyp qaldy. Ony áńgimemen aldap, ýaqytty sozdyrýǵa týra keldi, áıtpese sanıtarlar bólmege kire almaı qalar edi. Taǵy bir shaqyrýda, syrttaı óte sabyrly kóringen naýqas kenet sekirip, kórshi bólmege umtyldy. Ol jerde qabyrǵaǵa birneshe úlken pyshaq ilinip turǵany anyqtaldy. Dereý áreket etý qajet boldy. Ony ýaqytynda toqtatýǵa úlgerdi, biraq bári bolýy múmkin edi. Mine, jumystyń stresi osynda: siz bosańsı almaısyz. Jaqynda qartaıǵan áıel, úıge kirgen Nýrıtdınge aýyr temirden jasalǵan keńestik qońyraýdy laqtyrdy. Dáriger saqtyqta bolýǵa úırengen, biraq dál osy jasy úlken áıelden muny kútpegen edi. Sondyqtan bólshekterge nazar aýdarý ádetke aınaldy. Brıgada zattardyń qaıda turǵanyn, adamnyń qaıda umtylýy múmkin ekenin, qolynda qaýipti zattar bar ma, joq pa, sony baıqaıdy. Keıde birtúrli kórinetin epızodtar da bolady. Brıgada músheleri elesteýlerge erip, áýejaıǵa ushyp ketkisi keletin naýqastardyń erekshe sanaty týraly aıtyp berdi. Olardyń bári birden ushyp ketý kerek dep sendi. Keıbireýleri týystary alańdaýshylyq bildirmes buryn áýejaıǵa jetýge úlgeredi.

Psıhıatrıa týraly mıfter: aramyzda Napoleondar bar ma jáne tynyshtandyratyn rýbashkalar qoldanyla ma?

Nýrıtdın Abdýllaevpen birge psıhıatrıa týraly negizgi mıfterdi de talqyladyq. Óte tártipsiz naýqastar úshin tynyshtandyratyn rýbashkalar qoldanyla ma? Mamannyń jaýaby: qazir olar joq. Rýbashkalardyń ornyna jumsaq maqta taspalar qoldanylady. Olar tek qysqa ýaqytqa, naýqasty aýrýhanaǵa qaýipsiz jetkizý nemese dári egý kezinde qolyn bekitý úshin qoldanylady. Jazalaý úshin emes, adamnyń ózin nemese aınalasyndaǵylardy jaraqattamaýy úshin. Psıhıkalyq aýrýlardyń «maýsymy» bar degen taǵy bir myqty mıf – kúzgi jáne kóktemgi maýsymdyq órshýler. Dárigerdiń aıtýynsha, bári onsha qarapaıym emes. Keıbir aýrýlardyń, mysaly, bıpolárlyq afektıvti buzylýdyń maýsymdyq dınamıkasy baıqalýy múmkin. Biraq jalpy alǵanda, psıhoz kúntizbege baılanbaıdy. Órshý kez kelgen sátte paıda bolýy múmkin – tolqyn tárizdi. Eki-úsh apta tynyshtyq, sodan keıin kúndelikti jedel járdem shaqyrýlar. Keıbir naýqastar aýa raıynyń ózgerýine reaksıa beredi. Olar úshin qatty ystyq, uzaq bultty aýa raıy, qar jaýyny jáne tipti tolyq aı da trıgger bola alady. Biraq jıi órshýdiń sebebi áldeqaıda qarapaıym – úı ishindegi janjaldar. Týystaryna da aýyr, deıdi dáriger. Olar sharshaıdy, ashýlanady jáne ashýyn shasha alady. Ádette, jaqyndary dıagnozdyń kezekti «jarqylynyń» sebebi bolmaıdy, kerisinshe janjal bolady. Aramyzda Napoleondar júr me? Qazir – joq. Dańq týraly elesteýler joǵalǵan joq, biraq onyń mazmuny dáýirmen birge ózgeredi. HH ǵasyrdyń ortasynda «Napoleondar» kezdesetin edi: tarıhtyń izderi jaqyn boldy. Búginde naýqastar jıi ózderin paıǵambarlar, prezıdentter, tanymal akterler, olıgarhtar nemese ánshiler dep ataıdy. Kóp dinı elesteýler bar – adamdar ózderin qudaılar nemese olardyń elshileri dep sanaı alady. Shynymen baılanysy úzilgen adamdarmen jumys istep «aqyldan adasýǵa» bola ma? Tek mamandyqtan ǵana aýyr psıhıkalyq buzylý damýy múmkin emes. Ol úshin beıimdilik qajet. Al nevroz – mazasyzdyq, depressıalyq epızodtar, úreı shabýyldary – tolyǵymen múmkin. Nevrozdy kez kelgen salada alýǵa bolady, eger kóp jumys istep, az aqsha tapsań. Bul týraly Abdýllaev eshqandaı ıronıasyz aıtady.

Psıhıatr dárigerdiń sharshaýy: jedel járdemde jumys istep, qalaı synbaý kerek

Nýrıtdın Abdýllaev bala kezinen psıhıatr bolýdy armandamaǵan. Mektepti bitirerde kosmonavt bolǵysy keletinin aıtqanda, úıde oǵan «jerdegi» nusqalardy usynǵan. Ol Túrkistan oblysy, Oranǵaı aýylynda ósken – bul jerde ómir jolyn tańdaý óte qarapaıym boldy: muǵalim, dáriger, sharýashylyqta jumys. Jas jigit medısınany tańdady. Psıhıatrıamen ol medısınalyq ınstıtýttyń úshinshi kýrsynda alǵash ret kezdesti jáne kútpegen jerden bul óziniń mamandyǵy ekenin túsindi. Oqýdy aıaqtaǵan kezde suraqtar qalmady: ol psıhologıalyq saýalnamalar qurastyrdy, olardy áriptesterinde synady, tanystaryn keńes berdi. Adamdardyń rýhanı jaǵynan azap shekpeýine kómekteskisi keldi. Ýnıversıtetti bitirgennen keıin ol aldymen terapevt bolyp jumys istedi, biraq tájirıbe jınaqtap, psıhıatr sertıfıkatyn aldy, rezıdentýraǵa túsip, psıhıatrıalyq qyzmetke keldi. Aldymen klınıkada: myqty profesorlardan sabaq aldy, tájirıbe jınady jáne birtindep mamandyqqa endi. Al 15 jyl buryn psıhıatrıalyq jedel járdem brıgadasyna aýysyp, sol jerde qaldy. Nýrıtdın tájirıbe jyldarynda keıde psıhıatrıadan ketý týraly oılanǵanyn bólisti, mamandyqqa degen senimi ketkendikten emes, múldem basqa sebepten... Daǵdarystardyń biri kovıd kezinde boldy. Dáriger bul naýqastarǵa baılanysty emes, júıege baılanysty ekenin atap ótti. Medıkterdiń eńbegi baǵalanbaıtyndaı sezim paıda boldy. Ol kóp jumys istedi, biraq bir sátte ishki resýrstarynyń taýsylǵanyn túsindi. Ol demalysqa shyqty, sodan keıin bir aı qosymsha aqysyz demalys aldy. Pandemıanyń shyńynda medıkterge kovıd stasıonarlarynda jumys istegeni úshin joǵary jalaqy usynyldy. Sol kezde oǵan fılosofıalyq suraq týyndady: meniń ómirimniń quny qansha? Bul soma táýekelge turarlyq pa? Sebebi túsinikti boldy: kovıd bóliminde neǵurlym uzaq bolsań, juqtyrý múmkindigi soǵurlym joǵary. Bul qaıta oılanýdyń núktesi boldy. Er adam aýysym sanyn segizden tórteýge deıin qysqartyp, basqa qyzmetke baǵytty ózgertti. Dárigerlerge kommýnıkatıvti daǵdylar boıynsha trenıńter ázirleı bastady. Bul mamandyqpen baılanysty saqtap qalýǵa, biraq turaqty taýsylý rejıminen shyǵýǵa múmkindik berdi. Óz kúshin sarqyp jumys istegende, tipti birneshe kún tolyq demalys ta qalpyna kelýge jetkiliksiz. Endi psıhıatr jumys pen jeke ómir arasyndaǵy tepe-teńdikti qatań saqtaıdy. Mamandyqqa degen súıispenshilik ketken joq, biraq ol munyń tek onyń bir bóligi ekenin, oǵan bekinip qalmaıtynyn jaqsy túsinedi. Bizdiń keıipker haıkıngpen aınalysady, jıi taýlarǵa barady, olar ony «qutqarady» deıdi. Atpen shabýdy, sport zalynda jattyǵýdy jáne balyq aýlaýdy unatady. Garmonıasyz uzaqqa shydaı almaıtynyn túsingenin aıtady. Adamnyń «saý aqylda» qalýy mańyzdy. Biz Nýrıtdınmen sóılesip turǵanda, dıspecherlikke shaqyrý tústi – alǵashqy jaǵdaı: 30 jastaǵy naýqas ata-anasyn soqqyǵa jyǵýda. Brıgada bes mınýt ishinde jınalady – shyǵamyz. Jol boıy dáriger naýqas týraly áriptesterine qysqasha aıtyp beredi, sonda olar daıyn bolady. Jeke úıdiń aldyna toqtaımyz. Esikti eshkim ashpaıdy, sodan keıin adamǵa shaqyrylǵan dárigerlerdiń ákesi abaılap kórinip, bizdi kirýge shaqyrady. Tósekte jartylaı jalańash er adam otyr. Onyń qorqynysh pen saqtyq aralasqan kózderi bizdi baqylaıdy. Ol ár qozǵalysty baqylap otyrǵandaı. Eki myqty sanıtar onyń eki jaǵyna abaılap turady. Nýrıtdın Abdýllaev odan fýtbolka kıýin ótinedi, biraq ol ózi isteı almaıdy – feldsher kómektesedi. Dáriger er adamdy qarap jatqanda, ata-anasy, tipti ózderin aqtap alǵandaı, áńgimeleı bastaıdy. Psıhıkalyq aýytqýlardy mektep dárigerleri baıqaǵan. Sodan keıin – áskerı komısarıat dárigerleri. «Ulym eshqashan adamdarmen qarym-qatynas jasaı almady. Áli kúnge deıin eki sózdi durys baılanystyra almaıdy», – deıdi ákesi. Sonda otbasy sheshti: «ósip ketedi». Jigit kolejdi qıyndyqpen bitirdi, jumys isteýge degen áreketi onyń atyna úlken nesıe rásimdelýimen aıaqtaldy. Osydan keıin ata-anasy ulyn syrtqy álemnen is júzinde oqshaýlady. Qazir ol keıde anasymen birge bazarǵa ǵana shyǵady – «qarym-qatynas jasaýdy úırenýge». «Ol kezeń-kezeńimen jaqsy, tynysh, sabyrly bolady. Al keıde kenet jabaıyǵa aınalady. Adamdarǵa umtyla bastaıdy. Ákem men sheshemdi soǵady. Óz oılaryn bir sózben bildiredi, al sen túsinbeseń – ashýlanady», – deıdi anasy. Ákesi qosady: «Men áıelimdi jalǵyz qaldyrýdan qorqamyn. Erteń ne isteıtinin bilmeımin». Nýrıtdın Abdýllaev naýqastyń sanasynda ne bolyp jatqanyn túsinýge tyrysyp, sabyrly dıalog bastaıdy: – Ózińizdi qalaı sezinesiz? – Júregim soǵyp tur... – Al soqpaýy kerek pe? – dep qaıta suraıdy dáriger. – Joq. Anasy shydaı almaıdy: «Ol kishkentaı bala sıaqty áreket etedi. Meniń qozǵalystarymdy fızıkalyq túrde baǵyttaýymdy, maǵan fılm qoıýymdy únemi talap etedi. Bul rette men ózim qandaı fılm ekenin tabýym kerek. Ol jaı ǵana «durys emes» deıdi, men tapqansha aýystyramyn», – deıdi. Naýqas oǵan ótkir kóz tastaıdy. Únsiz. Denesi azdap qaltyraıdy. – Nege ózińiz fılm qoıa almaısyz? Daýystar ruqsat bermeı me? – dep dáriger qaıta suraıdy. – Qandaı daýystar? – Qandaı daýystardy estısiz? – Qandaı daýystar? Sóılemderi baılanyssyz jáne úzik-úzik, oǵan naýqastyń ata-anasy jıi aralasady, shamamen jarty saǵatqa sozylady. Jigit sóılesip jatqandy túsinetindeı, bir nársege kelisedi, al bir sátten keıin basqa taqyrypqa aýysady. – Nege anańyzdy fılm qoıýǵa májbúr etesiz? – deıdi dáriger. – Óıtkeni mende fılm qoıýǵa adam quqyǵy joq. Anama meni bul quqyqtan aıyrdy. Mende jaýapkershilik joq, – deıdi naýqas, sózi taǵy da kezdeısoq sózder jıyntyǵy sıaqty estiledi. Sonymen qatar, bul adam óz ómiriniń faktilerin esine alady: mekenjaıy, týǵan kúni, azyq-túlik baǵasy, ózine buryn rásimdelgen nesıe. Biraq oılaýy fragmentterge shashyraǵandaı. – Siz ulyńyzdy qaýipti dep sanaısyz ba? – dep psıhıatr ata-anasyn suraıdy. – Iá, ol qaýip tóndiredi. Jaqynda as pyshaǵyn aldy – aldymen maǵan qorqytyp, sodan keıin ózine taqady. Osy sózderden keıin sheshim tez qabyldandy. Medısına qyzmetkerleri er adamnan kıinýin ótinedi. Ol qarsylyq bildirmeıdi, biraq baıaý qozǵalady, ne bolyp jatqanyn tolyq túsinbeıtindeı. Birneshe mınýttan keıin biz keri qaıtamyz – Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵyna. Naýqas aýrýhanaǵa jatqyzylady. – Aıtyńyzshy, aýrýhanaǵa jatqyzýdyń sebebi ne boldy? – dep Nýrıtdın Abdýllaevtan suraımyn. – Men oılaý men emosıanyń aıqyn buzylýyn kórdim. Ol oılaryn naqty tujyrymdaı almaıdy, óz pozısıasyn dáıekti túrde qorǵaı almaıdy. Mundaı jaǵdaıda adam ádette ózin aqtaıdy, joqqa shyǵarady, daýlasady. Al munda mundaı bolǵan joq. – Siz buryn meniń úsh adamnan – naýqastan, onyń anasynan nemese ákesinen – kimdi kóbirek aıaıtynymdy suradyńyz. Men bárimizdi aıaımyn dedim. Al sizdi kim aıaıdy? Dáriger úzilis jasaıdy. – Másele sol jerde, munda kimdi kóbirek aıaý kerektigin tańdaýdyń qajeti joq. Bireý anasyna, bireý ulyna janashyrlyq tanytýy múmkin. Biraq shyn máninde olardyń barlyǵy – aýyr jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdar. Jáne de tynysh: – Meniń mindetim – obektıvti qalý jáne maksımaldy empatıa kórsetý. Men naýqastyń múddesin qorǵaýǵa mindettimin, óıtkeni ótkir kúıde ol muny ózi jasaı almaıdy... Biz Psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynyń aýmaǵyna kiremiz. Kezekshi dáriger er adamdy bir saǵatqa jýyq muqıat qaraıdy: EKG jasaıdy, taldaýlar alady. Sodan keıin oǵan dýsh qabyldaýǵa, aýrýhana pıjamasyna aýystyrýǵa kómektesip, bólimge alyp barady. Alda naýqasty emdeý kútip tur: dárigerler dıagnoz qoıyp, onyń ótkir kúıden shyǵýyna kómektesedi.