InfoHub Logo

Munaı naryǵyndaǵy jańalyqtar Qazaqstan men halyqaralyq seriktesterdiń eń iri ken oryndaryn ıgerýdegi yntymaqtastyq perspektıvalarynyń belgisiz bolyp bara jatqanyn meńzeıdi. Qazaqstan konsorsıýmderden ekologıalyq zańnamany qatań saqtaýdy jáne kúkirtti saqtaýdaǵy buzýshylyqtar úshin mıllıardtaǵan aıyppul tóleýdi talap etedi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Óz kezeginde, NCOC konsorsıýmy halyqaralyq tórelik sotqa shaǵym túsirip, Qazaqstandaǵy Kashagan jáne basqa da jobalarǵa qatysty ınvestısıalyq josparlaryn qaıta qaraýy múmkin ekenin málimdedi.

Shell kompanıasynyń ınvestısıany toqtatýy

Brıtanıa-Nıderland kompanıasy Shell-diń Qazaqstanmen sot prosesteri aıasynda jańa ınvestısıalardy toqtatatyny týraly málimdemesi pikirtalasqa qosymsha serpin berdi. Shamamen osy ýaqytta NCOC konsorsıýmy 5 mıllıard dollar kólemindegi aıyppuldy tórelik sotta daýlap otyr.

Sarapshy Abzal Narymbetovtiń pikirinshe, Shell-diń málimdemesi rezonansty bolǵanymen, is júzinde bul burynnan qalyptasqan jaǵdaıdy kórsetedi. Onyń aıtýynsha, 3-4 jyl buryn Shell ishinde jańa kapıtaldyq salymdardan bas tartýdy kózdeıtin «No Further Activity» (NFA) tujyrymdamasy týraly aqparattar paıda bolǵan.

Gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy

Qazirgi ýaqytta Kashagannyń gaz óńdeý keshenin Qazaqstan Katar ınvestorymen birlesip júzege asyrýda. Alǵashqyda mundaı qýattylyqtardy ekinshi faza aıasynda konsorsıýmnyń óz kúshimen salýy kózdelgen bolatyn.

NCOC jobany ári qaraı damytý gaz óńdeý zaýyty boıynsha tolyq aıqyndyq bolmaıynsha qıyndaıtynyn aıtady. Alaıda, sarapshylardyń atap ótýinshe, bul qýattylyqtardy salý máselesi bastapqyda konsorsıýmnyń mindettemelerine kirgen.

Qarashyǵanaqta da osyndaı jaǵdaı baıqaldy. Gaz óńdeý zaýytynyń qurylysy birneshe ret keıinge shegerildi. 2025 jyldyń sońyndaǵy oqıǵalar Orynbor GPZ-da gaz óńdeýge áser etkennen keıin, Energetıka mınıstrligi jobany óz betinshe júzege asyrý nıetin bildirdi. Bul jobada seriktes qytaılyq CITIC kompanıasy bolady.

Qazaqstannyń balama nusqalary

Abzal Narymbetovtiń aıtýynsha, Qazaqstannyń damý jolynda balama nusqalary bar. 2012 jyly ConocoPhillips kompanıasy shyǵyp ketken kezde, «QazMunaıGaz» ulttyq kompanıasy óz úlesin satyp alý quqyǵyn paıdalanyp, keıin onyń bir bóligin CNPC-ge satty. Demek, bul sqema buryn qoldanylǵan.

Ol sondaı-aq, aksıonerler quramy ózgergen jaǵdaıda, basqa konsorsıým músheleriniń de úlesterin ulǵaıtýǵa múddeli bolýy múmkin ekenin atap ótti. Mysaly, ExxonMobil dástúrli túrde óndirýdi ulǵaıtýǵa múddeli. TotalEnergies-tiń de qyzyǵýshylyǵyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy.

Degenmen, Qazaqstan daýlardy retteýdiń zaıyrly joldaryn izdeıtinin basa aıtty. Memlekettiń mindeti – bólý týraly kelisimderden barynsha ekonomıkalyq paıda alý.

Valúta máselesi jáne keshiktirý taktıkasy

Mundaı aýqymdy jobalardaǵy sot daýlary álemdik tájirıbede sırek emes. Alaıda, qazirgi janjal Qazaqstan tarapynyń qatań ustanymy aıasynda damýda. Kúkirtti saqtaý jáne óńdeý erejelerin buzǵany úshin aıyppuldyń mólsheri 5 mıllıard dollarǵa teń. Bul aıyppul teńgemen eseptelgen.

Sarapshynyń boljamy boıynsha, eger daýlar uzaqqa sozylsa jáne teńge álsirese, konsorsıým qatysýshylary úshin naqty dollarlyq júkteme azaıýy múmkin. Buryn mundaı daýlar kóbinese ınfraqurylymdyq nemese áleýmettik jobalarǵa qosymsha ınvestısıalar týraly kelisimdermen aıaqtalatyn. Alaıda, qazirgi jaǵdaıda Qazaqstan neǵurlym qaǵıdatty ustanymdy kórsetip, zań talaptaryn tolyq oryndaýdy talap etýde.

Basty másele

Osylaısha, búgingi basty másele – sheteldik kompanıalardyń ketý-ketpeýinde emes, Qazaqstannyń salanyń ınvestısıalyq tartymdylyǵyna nuqsan keltirmeı, seriktestik sharttaryn óziniń paıdasyna qaraı túzetý múmkindiginde.