InfoHub Logo

Ár jyl saıyn 14 naýryzda qazaqstandyqtar Kórisý kúnin atap ótedi. Bul kún Naýryz merekesiniń onkúndigin bastap, adamdardyń bir-birimen qaýyshýyna, jaqsylyqqa umtylýyna jol ashady. Qysqy aıazdan keıingi qýanyshty bildiretin bul dástúrdiń tarıhy tereńde jatyr.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Kórisý toıynyń tarıhy

Kórisý dástúri qazaq halqynyń kóshpeli ómir saltymen tyǵyz baılanysty. Qysqy boran men qalyń qar aýyldardy bir-birinen aılap bólip tastaıtyn. Sondyqtan kóktemniń kelýi – tirshiliktiń jańarýy, al týystarmen, kórshilermen qaýyshý – erekshe baqyt sanalǵan.

Tarıhshylardyń aıtýynsha, buryn Kórisý toıy ár aımaqta naýryzdyń 10-y men 17-si aralyǵynda toılanǵan. Bul kóbinese klımattyq erekshelikterge baılanysty bolǵan. Batys óńirlerinde qys erterek aıaqtalatyndyqtan, mereke de basqa aımaqtardan buryn bastaý alǵan.

Profesor Qalysh Amanjoldyń aıtýynsha, 1926 jyly bul dástúrge tyıym salynǵan. Keıinnen, 80-jyldardyń ortasynda, Gorbachevtiń qaıta qurý saıasatynan keıin Naýryz ben Amal merekeleri qaıta jandana bastady. Onyń bastamashylarynyń biri – qazaq halqynyń kórnekti tulǵasy, mádenıet mınıstri, keıin Qazaqstan Kompartıasy Ortalyq komıtetiniń ıdeologıa hatshysy bolǵan Ózbekáli Jánibekov.

Kórisý kúniniń 14 naýryzǵa bekitilýi de kezdeısoq emes. Tarıhshylar bul kúnniń 1918 jyly Grıgorıan kúntizbesine kóshýmen baılanysty ekenin aıtady. Eski jáne jańa stıl arasyndaǵy 13 kúndik aıyrmashylyq saldarynan, eski stıl boıynsha 1 naýryz (kóktemniń bastalýy) jańa stıl boıynsha 14 naýryzǵa sáıkes kelgen.

«Kóshpendiler úshin qys – erekshe, óte aýyr kezeń. Bul synaq ýaqyty. XV ǵasyrdan bastap jazylǵan saıahatshylardyń eńbekterinde qazaqtardyń jaz ben kóktemdegi ómiriniń tańǵajaıyp bolǵany, eshkimniń ondaı ómir súrmegeni týraly aıtylady. Al qys – naǵyz synaq», – deıdi Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Saltanat Asanova.

Nege «Amal meıramy» dep te atalady?

Kórisý kúnin keıde «Amal meıramy» dep te ataıdy. Profesor Qalysh Amanjoldyń sózinshe, bul kúnniń «Amal», «Hamal», «Otamal» nemese «Otamaly» degen de ataýlary bolǵan.

«Amal» (nemese «Hamal») sózi kóne parsy kúntizbesinen engen jáne Qoı shoqjuldyzyn bildiredi. Kún osy shoqjuldyzǵa engende astronomıalyq kóktemniń bastalýy sanalady.

Halyq arasynda 14 naýryzda aspannan jeńil qar – «Naýryzdyń aqsha qary» jaýatynyna sengen. Muny jańa jyldaǵy molshylyq pen bereke-birliktiń nyshany dep sanaǵan.

Kórisý qalaı toılanady?

Merekeniń negizgi máni ataýynda jatyr: «kórisý» – «bir-birin kórý» degendi bildiredi. Bul kúni úlkenderge sálem berip, batasyn alý dástúrge aınalǵan. Bul – otbasylyq birlikti, úlkenge degen qurmetti kórsetedi. Sondaı-aq, bul kún – qyspen birge ótken ókpe-renishterdi umytyp, keshirim suraýǵa, keshirýge múmkindik beretin kún.

Kórisý reti

Ereje qarapaıym: kishi úlkenge sálem beredi. Tańerteń mindetti túrde rýdyń eń úlken aqsaqalynyń nemese ájesiniń úıine baryp, qurmet kórsetip, batasyn alý qajet. Bul kúni kem degende úsh úıge kirýdi jaqsy yrymǵa balaǵan.

Kórisý – «nólden bastaý» kúni. Qys boıy jınalǵan renishter men ókpeler artta qalýy tıis. Tipti qatty urysyp júrgen adamdardan da keshirim suraý qabyldanǵan.

Sálemdesý rásimi

Uzaq ýaqyttan keıin kezdeskende bir-birin qushaqtap, «Bir jasyńmen!» dep sálemdesedi. Bul – adamnyń taǵy bir jyl ómir súrip, qysty aman-esen ótkergenine degen quttyqtaý.

Er adamdar ádette eki qoldap qol alysady. Bul – adaldyq pen aram oıdyń joqtyǵynyń belgisi. Al áıelder kezektesip oń jáne sol ıyqtarymen sálemdesedi.

Úlkender bata bergennen keıin, betke qoldy sıpap, «Áýmın» dep aıtý kerek. 14 naýryzda qol alysýdan bas tartýdy jaman yrymǵa balaǵan.

Kórisý qaıda toılanady?

Buryn Kórisýdi tek Batys Qazaqstannyń dástúri dep sanaıtyn (Atyraý, Mańǵystaý, Batys Qazaqstan oblystary). Ol jaqta bul mereke Keńes úkimeti kezinde, Naýryzǵa resmı tyıym salynǵan kezde de saqtalyp qalǵan.

Alaıda, qazir bul dástúr keńinen tarady. Amal merekesi Qostanaı, Syrdarıa oblystarynda, sondaı-aq qazaq dástúrleri myqty saqtalǵan Reseıdiń shekaralas aımaqtarynda (Astrahan, Orynbor, Saratov) da atalyp ótedi. «Naýryznama» onkúndiginiń engizilýimen bul mereke jalpyulttyq birlik nyshanyna aınaldy.

Búgingi tańda Kórisý – óz tamyryńdy eske alýǵa, ulttyq kıim kıip, týystar men kórshilerdi aralap, izgi tilekter men batamen almasýǵa múmkindik beretin kún. Árıne, bir-birińizdi qushaqtap, «Bir jasyńmen!» dep aıtyp, kóktemniń tek tabıǵatqa ǵana emes, adamdardyń júregine de kelgenin sezinýge jaǵdaı jasaıdy.

Aıta keteıik, Qazaqstanda 14-23 naýryz aralyǵynda Naýryz meıramyna arnalǵan merekelik jáne mádenı is-sharalar serıasy – jalpyulttyq «Naýryznama» onkúndigi ótedi. Onkúndiktiń ár kúni belgili bir taqyrypqa arnalyp, belgili bir qundylyqtarmen jáne dástúrlermen baılanystyrylǵan.

«Naýryznama» kestesi:

Sondaı-aq oqyńyz: [Qazaqstandyqtar Naýryzda qalaı demalady: kúntizbe](https://tengrinews.kz/healthy/skolko-dney-otdohnut-kazahstantsyi-marte-2026-goda-kalendar-591397/)