InfoHub Logo

Taldyqorǵan – Óskemen tas jolynyń qurylysy aınalasyndaǵy daýlar ýshyǵyp barady. Bıylǵy sáýir aıynda bastalǵan sot otyrystarynda qoǵam belsendileri asfáltqa beriletin kepildik merzimin uzartýdy talap etti. Sonymen qatar, Abaı oblysy máslıhatynyń arnaıy komısıasy jol qurylysynyń sapasyn tekserip jatyr. Bul daýdyń sebebi nede? Ol qalaı órbigen? Nelikten bul másele búkil Qazaqstan úshin mańyzdy bolýy múmkin?

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Sot prosesteriniń shıelenisýi

Sońǵy úsh aıda bul jolǵa qatysty úshinshi sot isi bastaldy. Alǵashqy sot prosesin qytaılyq «CITIC Construction» kompanıasy bastaǵan bolatyn. Kompanıanyń zańgerleri joldyń asfált sapasyn zerthanalyq saraptamadan ótkizgen belsendi Rollan Mashpıevtiń jarıalanymdaryn joıýdy talap etti. Alaıda, sot belsendiniń paıdasyna sheshim shyǵardy.

Ekinshi sot isin Abaı oblystyq máslıhatynyń depýtaty Rafaıl Hazıpov bastady. Depýtat pen onyń zańgerleri jolǵa beriletin kepildik merzimin uzartýǵa tyrysty, biraq sotta jeńilip qaldy.

Qazirgi ýaqytta úshinshi sot isi júrip jatyr. Bul joly da talap – kepildik merzimin uzartý. Rollan Mashpıevtiń aıtýynsha, bul joly olardyń tarapy jaqsyraq daıyndalyp, jeńiske jetýge úmitti. Eger jeńiske jetpese de, máseleni jan-jaqty qarastyryp, bolashaqta mundaı jaǵdaılardyń qaıtalanýyn boldyrmaýǵa septigin tıgizetinine senedi. Bul sot prosesi týraly aqparat Abaı oblysynda qyzý talqylaý týdyrdy.

WhatsApp arqyly júrgizilgen sot

Sot prosesiniń barlyǵy WhatsApp qosymshasy arqyly ótýde. Bul 2020 jyldan, ıaǵnı pandemıa kezinen bastap qalyptasqan tájirıbe. Baılanys keıde nasharlaǵanymen, qatysýshylar kezektesip tóraǵalyq etýshige óz ustanymdaryn jetkizip otyr.

«Taldyqorǵan – Óskemen tas jolynda apat boldy, biz komısıa múshelerimen ony tekserýge bardyq. Nege bıtým tógildi jáne t.b. Sol kezde búkil joldy tekserýge sheshim qabyldadyq. Kelisimshartta kepildik merziminiń nebári eki jyl ekenin anyqtadyq. Sondyqtan biz buǵan daýlasýdy jón kórdik», – dedi Rollan Mashpıev sotta sóılegen sózinde.

Joldyń mańyzdylyǵy jáne kepildik merzimi

Atalǵan jol óte úlken jáne kún saıyn ony 10 000-nan astam kólik paıdalanady. Kepildik merzimin uzartý – úlken qarjylyq jaýapkershilik. Bul jol tek oblys úshin ǵana emes, búkil Qazaqstan úshin strategıalyq mańyzǵa ıe. Ol Reseı men Qytaıdy tikeleı baılanystyrady.

Jol qurylysy jobasy sonshalyqty kúrdeli bolǵandyqtan, Qazaqstan Respýblıkasynyń úkimeti Qytaıdyń EKSIM-bankterinen iri nesıe alǵannan keıin ǵana ony júzege asyrýǵa sheshim qabyldaǵan. Shamamen jeti jylǵa sozylǵan qurylys jumystary aıaqtalǵan. Máslıhat komısıasy bastaǵan sapany tekserý barysynda kepildik merziminiń nebári eki jyl ekeni anyqtaldy.

2025 jyly Qazaqstanda jańa joldardy salý, rekonstrýksıalaý jáne kúrdeli jóndeýden keıin kepildik merzimin 4-8 jylǵa deıin, ortasha jóndeýden keıin 3-6 jylǵa deıin belgileıtin qujat qabyldandy. Demek, Taldyqorǵan – Óskemen tas jolyna kelisimshartta kórsetilgen eki jyldyq kepildik merzimi qazirgi standarttar boıynsha eń tómengi kórsetkishten eki ese az.

Jóndeý merzimderi men qarjylyq máseleler

Mashpıevtiń pikirinshe, eki jyldyq kepildik merzimi eleýli qıyndyqtar týdyrady. Zań boıynsha, joldy tolyqqandy jóndeýge bes jyldan keıin ǵana qarajat bólýge bolady. Iaǵnı, eki jyldyq kepildik merzimi ótkennen keıin taǵy úsh jyl boıy jol jóndeýsiz qalady. Tek bes jyldan keıin ǵana memleket joldy jóndeýge qarajat bóle alady.

Bul joldyń qysqa kepildik merzimi aımaqtaǵy halyqaralyq logıstıkaǵa zıan keltirýi múmkin. Atalǵan jol Reseı men Qytaıdy baılanystyratyn mańyzdy kólik arterıasy ekenin eske salamyz.

Zańgerlerdiń pikiri

«QazAvtoJol» AQ jáne «CITIC Construction» kompanıasynyń zańgerleri bul jaǵdaıdyń zańdy ekenin aıtady.

«Daýly kelisimshart 2016 jylǵy 27 shildede jasaldy jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń sol kezdegi qoldanystaǵy zańnamasyna tolyq sáıkes keldi. Atap aıtqanda, jumysty oryndaýǵa kepildik merzimi 24 aı dep belgilendi. Bul derekter Qazaqstan Respýblıkasynyń sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly zańynyń 69-babynyń talaptaryna sáıkes keledi», – dedi «QazAvtoJol» AQ zańgeri sot otyrysynda.

Al Rollan Mashpıevtiń zańgerleri buǵan bylaı dep jaýap berdi:

«Nege sizder sáýlet qyzmeti týraly zań normasyna silteme jasap, onda keminde eki jyl kórsetilgenin aıtasyz? Sizderge ne kedergi boldy, merzimdi uzaq qoıýǵa? Nege bes nemese 10 jyl qoımadyńyz, zańda shekteý bolmaǵan kezde?»

Mashpıevtiń ózi bul jaǵdaıdy túsiniksiz dep baǵalaıdy:

«Nege burynǵy ýaqytta iri jobalarǵa mundaı qysqa kepildik merzimi belgilengeni túsiniksiz. Biz joldardy jaqsy salý úshin shetelden úlken nesıe alamyz. Úzdik kompanıalardy shaqyramyz. Konkýrstyń sharttaryn eń úzdikter ǵana ótetindeı etemiz. Biraq kepildik merzimin qysqa beremiz. Jol tek eki jyl tursa boldy ma? Bul kimge tıimdi?»

Sapaǵa qatysty kúmán

Abaı oblysynyń turǵyndary jol sapasyna qatysty suraqtar týyndatqanyn atap ótý qajet. 2025 jyldyń kúzinde jergilikti qoǵam belsendileri men máslıhat komısıasy birneshe aı boıy asfált synamalaryn alýǵa jáne táýelsiz saraptama júrgizýge tyrysty. 2025 jyldyń qyrkúıek aıynyń sońynda komısıa «CITIC Construction» kompanıasynyń kelispeýine baılanysty synamalar ala almady. Qarasha aıynda komısıa Kólik mınıstrligimen kelisip, synamalar alýǵa qol jetkizdi. Alaıda, saraptama júrgizgen Jol aktıvteriniń sapa ortalyǵy komısıaǵa nátıjelerdi usyna almady (bes aı ótse de, komısıa nátıjelerdi kórgen joq). Buǵan qosa, synamalar alynǵan kezde komısıa músheleri joldyń negizgi qabatynyń jobada kórsetilgennen birneshe santımetrge juqa ekenin atap ótti.

Komısıa músheleriniń pikirinshe, bul jol qurylysy kezinde mıllıardtaǵan teńge únemdelgenin kórsetýi múmkin.

«Joldyń birinshi jáne ekinshi qabaty qansha bolýy kerek? 15 santımetr dep aıtyldy. 5 santımetri asfált, al 10 santımetri onyń astyndaǵy qabat. Zertteý kezinde ólsheýdi suraǵanymyzda, bizge bas tartty. Buǵan deıin joldan alynǵan kern shamamen 13 santımetr bolǵan edi. Iaǵnı, talaptarǵa sáıkes kelmedi. Búkil joldy, enin, uzyndyǵyn eseptesek, osy eki santımetrdiń únemdelýi 17 mıllıard teńgeden asýy múmkin. Ázirge eshqandaı túsinikteme berilgen joq», – dep málimdedi komısıa tóraǵasy, Abaı oblystyq máslıhatynyń depýtaty Rafaıl Hazıpov.

Qaıtalap aıtamyz, «CITIC Construction» qurylys kompanıasy komısıanyń synama alýyna qarsy boldy. Al belsendi Rollan Mashpıev asfált synamasyn ózi alyp, táýelsiz saraptamaǵa bergende, kompanıa onyń asfált sapasyn baǵalaǵan jarıalanymdaryn joıýdy talap etip sotqa berdi.

Qazirgi ýaqytta jol sapasyna qatysty daý birneshe deńgeıde jalǵasýda. Joldyń jekelegen ýchaskeleriniń sapasy (bul komısıanyń bir synamada birneshe santımetr negizdiń jetispeýshiligin anyqtaýy) kúmán týdyrýda. Sondaı-aq, kelisimsharttardyń, kepildik merzimderiniń logıkasy jáne «QazAvtoJol» AQ jumysynyń tıimdiligi (bul Rollan Mashpıevtiń zańgerler toby talqylap jatqan másele) de suraq astynda. Qazaqstanda qurylys júrgizý úshin sheteldik iri nesıeler men kompanıalardy tartýdyń tıimdiligi de kúmán týdyrady.