InfoHub Logo

Қазақстан 2025 жылы жасанды интеллект бағытын жүйелеуге кірісті: салалық министрлік құрылды, заң қабылданды, отандық суперкомпьютер іске қосылды. Бірақ сарапшылардың айтуынша, нақты нәтижені 2026 жылы инфрақұрылымды түбегейлі жаңарту айқындайды — IPv6, шынайы 5G және сапалы деректер экожүйесінсіз ЖИ елдік ауқымда тиімді жұмыс істемейді.

Бұл туралы Infohub.kz ақпарат агенттігі хабарлайды.

2025 не көрсетті: іргетас қаланды

IT саласында 30 жылдық тәжірибесі бар сарапшы Шавкат Сабиров 2025 жылды Қазақстандағы ЖИ дамуының шын мәніндегі алғашқы іргетас кезеңі деп бағалайды. Қазіргі қолдану көбіне генеративті форматпен шектеліп отыр, ал мемлекеттік сектор, бизнес, денсаулық сақтау және мобильді сервистерде ЖИ-ді толық іске қосу үшін жаңа буын цифрлық инфрақұрылым қажет.

Өткен жылы жаңа IP-адресацияға көшу тұжырымдамасы әзірленді: Қазақстан әлі IPv4-пен жұмыс істейді, бірақ ЖИ мен Big Data үшін кеңістігі әлдеқайда ауқымды IPv6 керек. APNIC дерегіне сай, әлем елдерінің шамамен 43–48 пайызы қазірдің өзінде IPv6-ты қолданады.

eGov операторы АО «НИТ» бизнеске арналған тарифтерді, қызмет құнын және елде орнатылған суперкомпьютерді қолдану шарттарын талқылай бастады. Мемлекеттік жүйелер келісілген қадамдар жасай алса, жаңа адресацияға көшу жеделдеуі мүмкін. Мұнда ұлттық оператор «Қазахтелекомның» рөлі шешуші: монополия кей жерде минус болғанымен, жаппай жаңғыртуды орталықтандырып жылдамдатуға мүмкіндік береді.

2026: инфрақұрылымдық бетбұрыс және 5G-нің шынайы іске қосылуы

Сабировтың сөзіне қарағанда, 2026 жыл ЖИ-ді елдік деңгейде іске қосатын инфрақұрылымды құруда бетбұрыс кезең болуы тиіс. Бұл өзгеріске тек мемлекеттік органдар емес, мобильді операторлар да бейімделуі қажет: деректер трафигі жүздеген гигабайтпен өлшенетін жаңа тарифтер (мысалы, 256–300 ГБ) күн тәртібіне шығады.

5G-ге келсек, ол 2016–2018 жылдардан бері талқыланып келеді, бірақ 2025 жылдың соңына қарай толық көлемде іске қосылды деу қиын. Телефондағы «5G» белгісі әрдайым нақты 5G желісінде отырғаныңызды білдірмейді. Нағыз 5G жағдайында бүгінгі 15–20 ГБ айлық пакет бір күнде таусылуы мүмкін — демек, жаңа параметрлер мен маңызды желілік жаңғырту қажет.

«Үлкен деректерсіз ЖИ болмайды»: суперкомпьютердің өзі жеткіліксіз, бүкіл тасымал желілері, деректер алмасу хаттамалары мен түйіндік жабдықтар кешені қайта жасалуы керек.

Импортталған шешімдерден — өз өнімдерге

ЖИ және IT бойынша сарапшы Айгерім Қайыржанова 2025 жылы алғаш «хайп толқыны» басылғаннан кейін жүйелі жұмыс басталғанын айтады: профильді министрлік құрылып, процестер қалыпқа түсті. Ел көп жағдайда дайын шетелдік құралдарды бейімдеді, алайда өнеркәсіп, өндіріс және энергетикаға арналған салалық шешімдер әлі жеткіліксіз.

Оның бағалауынша, 2026–2027 жылдары басты фокус деректер сапасына ауысады: құжаттар мен реестрлерді реттеу, базаларды нормализациялау, олқылықтарды жабу және тапсырмаларды нақты қою. Мұнда модель екінші орында, шешуші фактор — дерек.

Тағы бір шектеу — инфрақұрылымның құны мен тапшылығы. GPU/TPU кластерлерін жалға алу қымбат; дата-орталықтар, электр энергиясы, су ресурстары және желілік өткізу қабілеті талап етіледі. Бұл экожүйе жоқ жерде ЖИ жобаларын кең көлемде масштабтау мүмкін емес.

Жаңа қуат: суперкомпьютер мен жабдық ағымы

Нарықта жүйелі қадамдардың белгілері бар: Alem AI жанындағы Alem Cloud суперкомпьютері іске қосылды, бәсекеге қабілетті өнімдер ұсынатын мықты командалар пайда болды. Елге заманауи жабдық — Nvidia H200, сондай-ақ TPU және Habana жеделдеткіштері әкелініп, желілік коммутациялық шешімдер мен түйінаралық алмасулар бапталуда. Бұл — бытыраңқы бастама емес, жүйелі тәсілдің нышаны.

Қашан цифрлық мемлекет боламыз?

Сабировтың есебі: мемлекеттік бағдарламаларға KPI енгізілсе, 2030 жылға қарай инфрақұрылымның 90 пайызын жаңартып, IPv6-ты толыққанды енгізуге болады. Ол үш жыл ішінде Alatau City-ді толық цифрлы қала ету мүмкіндігін мысалға келтіреді.

Айгерім Қайыржанова бұдан да оптимисті: 2028 жылға қарай Қазақстанды «цифрлық мемлекет» деп сенімді айтуға болады. Қазірдің өзінде ЖИ банктерде, мемлекеттік қызметтерде, колл-орталықтарда және чат-боттарда жұмыс істеп тұр; медицинада рентген-суреттер бойынша диагностика мен талдау сапасын арттыруды кеңейту қажет. Өнеркәсіп пен мұнай-газда да ЖИ беретін тиімділік айқын.

Тежегіш факторлар: бюрократия, фискалдық қысым және қауіпсіздік

Сабиров басты бөгетті бюрократиямен байланыстырады: ұзақ келісімдер жылдамдықты тежейді. Екінші фактор — бизнеске түсетін фискалдық қысым: қазіргі жағдайда нақты ынталандыру шаралары аз, жеңілдіктер негізінен Astana Hub аясында шоғырланған. Шағын және орта бизнеске ел көлемінде қолдау керек.

Қайыржанованың айтуынша, ақпараттық қауіпсіздік талаптары аса қатаң. Мемлекеттік деректер — азаматтар мен ел өміріне қатысты мәліметтер — ең жоғары деңгейде қорғалуы тиіс, сондықтан шетелдік бұлт сервистерін еркін пайдалану шектеулі. Microsoft секілді компаниялар жеке бұлт ұсынады және деректердің қауіпсіздігіне жауапкершілік алады, бірақ толыққанды көшу үшін сенім, заңнамалық негіз және жетілген практика қажет.

Еңбек нарығы және білім: жаңа дағдылар уақыты

Қайыржанова қысқартулар болатынын жоққа шығармайды, бірақ қатар жаңа лауазымдар ашылады. Кәсіптерге қойылатын талаптар өзгереді: енді маман тек өз саласын емес, ЖИ құралдарын да игеруі керек. Осыған сәйкес оқу бағдарламалары да жаңарады.

Мектептен бастап цифрлық сауаттылық, нейрожелілермен жұмыс, этика және критикалық ойлау оқытылуы тиіс. ЖИ — серіктес, бірақ жалғыз ақиқат емес; ұсыныстарын тексеру және технология шектеулерін түсіну маңызды.

Қорытынды: 2026 — іргетас пен стратегия жылы

2026 жылы ЖИ инвестицияларының қайтарымы көбіне шығындарды азайту, процестерді жеделдету және шешім сапасын арттыру арқылы байқалады. Ұтады — ЖИ-ді өнеркәсіп, логистика, қаржы, госсектор және медиаға жүйелі түрде кіріктіргендер. Есептеу қуаты, энергия, бұлт инфрақұрылымы және кадрларсыз ЖИ пилоттық көрсетілім деңгейінде қалып қояды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Turkistan газетіне берген сұхбатында цифрлық технологиялар мен ЖИ-ді ұлттық басымдық деп атап, биылғы жылды серпінді өзгерістер кезеңі ретінде айқындады.