InfoHub Logo

گەرمانيالىق ساياحاتشى ديتەر ەدۆين البرەحت اقتوبە وبلىسىندا بولعان جول اپاتىنان كەيىن ۇيىنە ورالا الماي، قازاقستاندا قالىپ قويدى. ونىڭ كولىگى قيراپ، الداعى ۋاقىتتا سوت ۇكىمىن كۇتۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا ونىڭ ۋاقىتشا باسپاناسى – دوڭگەلەكتى ءۇيى. الاعا اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى وعان ازىق-تۇلىك پەن جىلى كيىمدەرمەن كومەكتەسىپ جاتىر.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ەۋروپا مەن ازيانى شارلاعان ساياحاتشى

سوڭعى 15 جىلدا ديتەر ەدۆين البرەحت ەۋروپا مەن ازيانىڭ جولدارىمەن مىڭداعان شاقىرىم ءجۇرىپ وتكەن. نەمىس ساياحاتشىسى ۇزاق ساپارلارعا، ۇيدەن جىراقتا تۇنەۋگە جانە جولداعى كەزدەيسوق جاعدايلارعا ۇيرەنگەن.

ونىڭ قورجىنىندا 24 ەل بار، الايدا قازاقستانمەن ساياحاتى وعان ەڭ قيىن ءارى ەستە قالارلىقتاي بولدى. ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا اقتوبە وبلىسىندا ونىڭ ساپارى كەنەت ءۇزىلدى. ەندى جاڭا باعىتتار مەن اسەرلەردىڭ ورنىنا سوتتى كۇتۋ، پوليسيامەن سويلەسۋ جانە اپاتتان كەيىن شاعىن قازاقستاندىق الاعا قالاسىندا ءومىر سۇرۋگە ءماجبۇر.

«مەن كولىك قوزعالىپ تۇر دەپ ويلادىم»

جول اپاتى 6 ماۋسىمدا بولدى. ساياحاتشىنىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ تۇرعىن ءۇي ءمودۋلى بار كولىگى جول بويىنا تۇراقتالعان «نيۆا» كولىگىمەن سوقتىعىسقان. كولىك سالونىندا جۇرگىزۋشى، ونىڭ ايەلى جانە ءتورت ايلىق ءسابيى بولعان. اپات سالدارىنان جۇرگىزۋشى قاتتى جاراقات الماعان.

الايدا ونىڭ ايەلى مەن بالاسى اۋرۋحاناعا جاتقىزىلدى. دارىگەرلەردىڭ مالىمەتىنشە، ايەلدى العاشقىدا قالالىق كوپبەيىندى اۋرۋحانانىڭ جانساقتاۋ بولىمىنە ورنالاستىرۋعا تۋرا كەلگەن. ءبىراق بۇگىندە ونىڭ جاعدايى جاقساردى، ناۋقاس ادەتتەگى پالاتاعا اۋىستىرىلدى. بالا دا دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىندا.

ەكى كولىك تە ەلەۋلى زاقىمدالعان. وقيعاعا قاتىسۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا، كولىكتەردى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس. ساياحاتشىنىڭ ءوزى اپاتتان كەيىن الاعاعا جەتكىزىلدى. تاجىريبەلى سترەسسكە قاراماستان، ەر ادام دەرەۋ تەرگەۋمەن ىنتىماقتاسا باستاپ، قاجەتتى تۇسىنىكتەمەلەر بەردى.

ءقازىر ول قازاقستاندا بولىپ، وقيعانىڭ ودان ءارى دامۋىن كۇتۋدە. ساياحاتشىنىڭ ايتۋىنشا، ول ءالى كۇنگە دەيىن سول كەشتىڭ ءمان-جايىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ، قاي ساتتە قاتەلىك جىبەرگەنىن تۇسىنۋگە تىرىسۋدا.

ديتەر البرەحتتىڭ ايتۋىنشا، ول الدىندا تۇرعان كولىكتى كورگەن، ءبىراق كولىك باسقا كولىكتەرمەن بىرگە قوزعالىپ تۇر دەپ ويلاعان.

«مەن ونى انىق كوردىم. سول كەزدە باسقا ماشينا مەنى وزىپ كەتتى. مەن دە بۇل ماشينا دا قوزعالىپ تۇر دەپ ويلادىم. ءبىراق كولىك تۇرعانىن تۇسىنبەدىم. ول جول جيەگىندە دە، توقتاۋ جولاعىندا دا ەمەس، ءجۇرىس بولىگىنىڭ ورتاسىندا تۇرعان. وندا جارىق تا، بىردەن نازار اۋدارارلىق ەشتەڭە دە بولمادى. مەن ونىڭ قوزعالىپ تۇرعانىن ويلادىم. ول ورنىندا تۇرعانىن تۇسىنمەدىم»، - دەپ ەسكە الدى گەرمانيا ازاماتى.

ەر ادامنىڭ ايتۋىنشا، وقيعا بىرنەشە سەكۋند ىشىندە بولعان. الدىندا قوزعالمايتىن كەدەرگى بارىن تۇسىنگەندە، قاشىقتىق ءقاۋىپسىز تەجەۋگە جەتكىلىكسىز بولدى. ساياحاتشىنىڭ ايتۋىنشا، ءتىپتى كولىكتىڭ زاماناۋي ەلەكتروندى جۇيەلەرى دە سوقتىعىستى بولدىرماي الماعان.

«مەندە توقتاۋعا ۋاقىت بولمادى. مەنىڭ كولىگىم تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەمەن جابدىقتالعان: ول وزدىگىنەن جۇرە الادى جانە وزدىگىنەن تەجەي الادى. ءبىراق ءتىپتى بۇل جۇيە دە سوقتىعىستى بولدىرماۋعا جەتكىلىكسىز بولدى»، - دەدى ديتەر ەدۆين البرەحت.

بولعان جايتقا ءوزىنىڭ تۇسىنىكتەمەسىنە قاراماستان، ەر ادام جاۋاپكەرشىلىكتى باسقا بىرەۋگە اۋدارۋعا تىرىسپايتىنىن اتاپ ءوتتى. ول مويىندايدى: جۇرگىزۋشى جاعدايعا قاراماستان، جولداعى جاعدايدى باقىلاۋعا مىندەتتى.

«ەگەر مەن تۇرعان كولىككە سوعىلسام، وندا نەگىزگى كىنا مەندە. بۇل كولىك نە سەبەپتى سول جەردە تۇرعانى ماڭىزدى ەمەس. مەنىڭ مىندەتىم – كەز كەلگەن ساتتە توقتاي الۋ نەمەسە كەم دەگەندە جىلدامدىقتى ايتارلىقتاي ازايتۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى كونسەنتراسيانى ساقتاۋ. بۇل وتە وعاش جانە تراگەديالىق جاعداي، جانە مۇنىڭ ءبارى وسىلاي بولعانىنا وكىنەمىن. مەن كولىكتىڭ تۇرعانىن كورمەدىم»، - دەپ مويىندادى ديتەر ەدۆين البرەحت.

اپاتتان كەيىن ساياحات ءىس جۇزىندە اياقتالدى. قازاقستان بويىنشا ساپارىن جالعاستىرۋدىڭ ورنىنا، شەتەلدىك زاڭدى ماسەلەلەرگە جانە پروسەسسۋالدىق شەشىمدەردى كۇتۋگە نازار اۋدارۋعا ءماجبۇر بولدى.

ءقوناقۇيدىڭ ورنىنا دوڭگەلەكتى ءۇي

ءقازىر نەمىس ءۇشىن ۋاقىتشا ءۇي – ونىڭ كولىگىنە بەكىتىلگەن تۇرعىن ءمودۋلى. بۇل ۋاقىتتا ونىڭ جانىندا سەنىمدى سەرىگى – تەكيلا ەسىمدى ءيتى بار.

جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەرەكشە قوناقتارمەن تانىسىپ، ءتىپتى ولارعا باۋىر باسىپ قالدى. ديتەردىڭ ءوزى جىلدار بويى جولدا ءومىر سۇرۋگە ۇيرەنگەنىن ايتادى. ونىڭ دوڭگەلەكتى ۇيدە تۇرۋعا قاجەتتىنىڭ ءبارى بار: سۋ، جىلىتۋ، اس ءۇي جانە دەمالۋعا ارنالعان ورىن.

ەر ادام ەشقاشان مۇنداي جاعدايعا تاپ بولامىن دەپ ويلاماعانىن مويىندايدى. اسىرەسە الداعى تۋعان كۇنى وعان سيمۆولدىق بولىپ كورىنەدى. 21 ماۋسىمدا ساياحاتشى 61 جاسقا تولادى. كورىنىپ تۇرعانداي، ونى گەرمانياداعى ۇيىندە ەمەس، الادا قارسى الۋى مۇمكىن.

وتەماقى نەمەسە سوت

پوليسيا قازىرگى ۋاقىتتا جول اپاتىنىڭ بارلىق ءمان-جايىن تەرگەۋدە. ولار شەتەلدىكپەن ونلاين اۋدارماشى ارقىلى سويلەسۋگە ءماجبۇر.

«6 ماۋسىمدا اقتوبە – استراحان اۆتوجولىندا Mazda CX-5 اۆتوكولىگىنىڭ جۇرگىزۋشىسى، گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى، كولىكتى باسقارا الماي، جول بويىندا تۇرعان ۆاز-21213 اۆتوكولىگىمەن سوقتىعىستى. بۇل فاكتى بويىنشا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە، وقيعانىڭ بارلىق ءمان-جايى انىقتالۋدا»، - دەپ حابارلادى اقتوبە وبلىسىنىڭ پد.

شەتەلدىك ەندى قازاقستاندىق زاڭنامانىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءتۇسىنىپ، كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ ماسەلەسىنىڭ قالاي شەشىلەتىنىن بىلۋگە تىرىسۋدا. ونىڭ ايتۋىنشا، وقيعادان كەيىن دەرەۋ ساقتاندىرۋ كومپانياسىنا جۇگىنگەن، ويتكەنى ساپار الدىندا قازاقستاندىق ساقتاندىرۋ ءپوليسىن رەسىمدەگەن. الايدا، ونداعىلار سوت پروسەسى اياقتالعاننان كەيىن عانا تولەمدەر مۇمكىن بولاتىنىن تۇسىندىرگەن.

«مەندە ارەكەت ەتۋشى قازاقستاندىق ساقتاندىرۋ بار، مەن ساقتاندىرۋ كومپانياسىنا كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ تۋرالى سۇراقپەن جۇگىندىم. ولار ماعان الدىمەن سوتتىڭ شەشىمىن كۇتۋ كەرەكتىگىن، تەك سودان كەيىن ساقتاندىرۋشى تولەم جاسايتىنىن ايتتى. ەكىنشى نۇسقا – تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋى. مۇنداي جاعدايدا سوت پروسەسى قىسقارتىلۋى نەمەسە تەزىرەك اياقتالۋى مۇمكىن. ءبىراق مەن بۇل جۇيەنى جاقسى بىلمەيمىن. ءبىز تاتۋلاسۋ تۋرالى اڭگىمەلەستىك. مەندە جوق، جيناي المايتىن سوما ايتىلدى»، - دەپ سەندىردى ديتەر ەدۆين البرەحت.

شەتەلدىك ءارتۇرلى ەلدەرگە ساياحاتتاعانى ءۇشىن ونى باي دەپ سانايتىندار كوپ ەكەنىن، ءبىراق ونىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ديتەر البرەحتتىڭ ايتۋىنشا، ول تەك بازالىق شىعىندارعا جەتەتىن تابىسپەن ءومىر سۇرەدى، ونداعان ەلدى ارالاعان ادامنىڭ بەينەسىنە قاراماستان. وسىعان بايلانىستى تالقىلانعان وتەماقى سوماسى وعان كوتەرىمسىز بولىپ شىقتى – ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل 10 ميلليون تەڭگەدەن استام سوما بولعان.

«ماعان كولىك تيەسىلى ەمەس – ول جالعا الىنعان. گەرمانيادا مەن جاقسى ءومىر سۇرەمىن، مەن كەدەي ادام ەمەسپىن، ءبىراق باي دا ەمەسپىن. مەن وتباسىمنان مۇراعا قالعان ءۇيىم بار. بارلىق سالىقتار مەن مىندەتتى شىعىنداردى تولەگەننەن كەيىن، مەندە ءومىر سۇرۋگە ايىنا شامامەن 400-500 ەۋرو قالادى. سوندىقتان 10 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن سوما مەن ءۇشىن كوتەرىمسىز بولدى. بۇل وتەماقى قازاقستان ءۇشىن ءادىل جانە قالىپتى بولىپ سانالا ما، جوق پا، بىلمەيمىن. مەن مۇنداي اقشانى تولەي المايمىن. سوندىقتان مەن مۇندا ەكى اي قالامىن – سوت باستالعانشا»، - دەپ اشىق ايتتى ديتەر ەدۆين البرەحت.

«نيۆا» جۇرگىزۋشىسى تەلەفون ارقىلى العاشقىدا 10 ميلليون تەڭگە وتەماقى رەتىندە سۇراعانىن راستادى. ءبىراق كەيىن، ونىڭ ايتۋىنشا، سومانى ەكى ەسە ازايتقان. دەگەنمەن، ازىرگە تاراپتار ورتاق شەشىمگە كەلە المادى.

ورىن العان جاعدايعا قاراماستان، نەمىس ساياحاتشىسى قازاقستاندىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا وڭ پىكىردە ەكەنىن ايتادى.

«مەن جازا تارتاتىنىمدى تۇسىنەمىن. ءبىراق گەرمانيادا دا ءدال سولاي بولار ەدى. مەن بەلگىلەنگەن جازانى تولەيمىن، ال بۇل ادام قازاقستاندىق ساقتاندىرۋ كومپانياسىنان ءتيىستى وتەماقى الادى. سودان كەيىن ءبارى اياقتالادى. بۇل ادامنىڭ ايەلى ۇنەمى: «مەن تولەۋىم كەرەك نەسيەم بار، كۇيەۋىمنىڭ دە نەسيەسى بار» دەپ ايتتى. ءبىراق بۇل نەسيەلەردىڭ جول-كولىك وقيعاسىنا قانداي قاتىسى بار؟» - دەپ سۇراق قويدى شەتەلدىك.

دوڭگەلەكتى ءۇي ۋاقىتشا باسپانا رەتىندە

اپاتتان كەيىن ساياحاتشى ءوزىنىڭ تۇرعىن مودۋلىندە ءومىر ءسۇرۋدى جالعاستىرۋدا، ول ونىڭ ۋاقىتشا ۇيىنە اينالدى. الاعا تۇرعىندارى شەتەلدىكتى قولداپ، ازىق-تۇلىك اكەلىپ تۇراتىندارىن ايتادى. نەمىستىڭ وقيعاسى شاعىن قالادا تەز تارالىپ كەتتى. وعان جەرگىلىكتى بەلسەندىلەر مەن ءبىر ۇيىمنىڭ قىزمەتكەرلەرى قوسىلىپ، ۋاقىتشا باسپانا جانە نەگىزگى جاعدايلارمەن – دۋش، تاماق جانە سوتتى تىنىش كۇتۋ مۇمكىندىگىمەن قامتاماسىز ەتتى.

«بۇل جاعدايدان ەشكىم ساقتاندىرىلماعان. ءبىز ونى جابىق اۋماققا العىمىز كەلدى، وعان ەشكىم مورالدىق جاعىنان اسەر ەتپەس ءۇشىن. مىنە، ءبىز ونى ۇيىمىمىزدىڭ اۋلاسىنا كوشىردىك. مۇندا بىزدە دۋش، دارەتحانا بار. ىستىق تاماقپەن كومەكتەسەمىز. كەشە وعان قۋىرىلعان ەت بەردىك. ول اسقانىپ جەدى»، - دەدى الاعا گاز شارۋاشىلىعىنىڭ ديرەكتورى.

«بۇل وتباسىعا مەنىڭ قاراعاندا كوبىرەك كومەك كەرەك»

ءوز جاعدايىنا قاراماستان، ديتەر ەدۆين البرەحت ەڭ باستىسى جول اپاتىنان زارداپ شەككەن ادامداردىڭ جاعدايى ەكەنىن ايتادى. ول وزىنەن گورى ولار ءۇشىن كوبىرەك ۋايىمدايتىنىن اتاپ ءوتتى.

الاعاداعى نەمىس ساياحاتشىسىنىڭ تاريحى ءالى اياقتالعان جوق. الدا تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىك دارەجەسىن جانە زالالدى وتەۋ ءتارتىبىن انىقتايتىن سوت وتىرىسى كۇتىپ تۇر. ال ازىرگە 24 ەلدى ارالاعان ادام قازاقستاننىڭ دالاسىنداعى دوڭگەلەكتى ۇيدە ءومىرىن جالعاستىرىپ، ۇيىنە بارار جولىن انىقتايتىن شەشىمدى كۇتۋدە.