InfoHub Logo

قوزعالتقىش مايى كوپشىلىككە تەك ۋاقىتىندا اۋىستىرىپ وتىراتىن ءبىر رەتتىك زات رەتىندە كورىنەدى. الايدا، ءدال وسى ماي قوزعالتقىشتىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمىن، ونىڭ تۇراقتى جۇمىسىن جانە جۇكتەمە كەزىندەگى مىنەز-قۇلقىن ايقىندايدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

قوزعالتقىش مايى نە ىستەيدى؟

مايدىڭ نەگىزگى مىندەتى – قوزعالتقىش بولشەكتەرى اراسىنداعى ۇيكەلىستى ازايتىپ، ولاردى توزۋدان جانە كورروزيادان قورعاۋ. ءبىراق ونىڭ قىزمەتى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى.

قازىرگى زامانعى موتور مايى قوزعالتقىش بولشەكتەرىن سالقىنداتۋعا، قوزعالتقىشتى جانۋ ونىمدەرىنەن تازارتۋعا، ىشكى بەتتەردى كورروزيا مەن شوگىندىلەردەن قورعاۋعا، سونداي-اق قوزعالتقىش جۇمىسى كەزىندە پايدا بولاتىن حيميالىق پروسەستەردى بەيتاراپتاندىرۋعا كومەكتەسەدى. بۇعان قوسا، ماي جۇيە ىشىندە ەنەرگيانى تاسىمالداۋعا قاتىسىپ، بارلىق كومپونەنتتەردىڭ ءبىر تەتىك بولىپ جۇمىس ىستەۋىنە ىقپال ەتەدى.

قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، ماي – بۇل قوزعالتقىش ءۇشىن ءبىر مەزگىلدە مايلاۋشى، سالقىنداتقىش سۇيىقتىق جانە قورعانىش ورتا.

تۇتقىرلىق دەگەنىمىز نە جانە نەگە ول سونشالىقتى ماڭىزدى؟

موتور مايى قوزعالتقىشتىڭ بارلىق قوزعالمالى بولشەكتەرى اراسىندا قورعانىش قاباتى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. ول بولماسا، قوزعالتقىشتىڭ ىشىندەگى مەتالل ەلەمەنتتەرى بىر-بىرىنە ىسقىلانىپ، تەز قىزىپ، توزىپ كەتەر ەدى.

قوزعالتقىش ىسكە قوسىلعاندا، ءيىندى بىلىك اينالىپ، مايدى جۇيە بويىنشا ايدايدى. وسى ساتتە بولشەكتەر اراسىندا جۇقا ماي قابىقشاسى پايدا بولىپ، بەتتەردى قورعايدى.

مۇندا مايدىڭ تۇتقىرلىعى شەشۋشى ءرول اتقارادى. ەگەر ماي تىم قويۋ بولسا، اسىرەسە سۋىق كەزدە ىسكە قوسقاندا، ونىڭ جۇيە بويىنشا جىلدام تارالۋى قيىندايدى. ال تىم سۇيىق بولسا، جوعارى تەمپەراتۋرا مەن جۇكتەمە كەزىندە ماي قابىقشاسى جەتكىلىكسىز بەرىك بولادى. سوندىقتان ماي قوزعالتقىشتىڭ ءارتۇرلى رەجيمدەرىندە دۇرىس تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋى ءتيىس.

5W-40 سياقتى موتور مايىنىڭ تاڭباسى، شىن مانىندە، ونىڭ ءارتۇرلى تەمپەراتۋرادا قالاي ارەكەت ەتەتىنى تۋرالى ماڭىزدى اقپاراتتى قامتيدى. ءبىرىنشى بولىگى – 5W – مايدىڭ سۋىق اۋا رايىندا، مىسالى، قىستا قوزعالتقىشتى ىسكە قوسقاندا قانشالىقتى وڭاي ايدالاتىنىن كورسەتەدى. بۇل سان نەعۇرلىم از بولسا، قوزعالتقىشتىڭ سۋىقتا ىسكە قوسىلۋى سوعۇرلىم جەڭىل بولادى.

40 سانى قىزعان قوزعالتقىشتىڭ جۇمىسىنا قاتىستى. بۇل مايدىڭ شامامەن 100 گرادۋس تەمپەراتۋراداعى تۇتقىرلىق كورسەتكىشى، ياعني قوزعالتقىشتىڭ قالىپتى جۇمىس رەجيمى. بۇل ستاندارت بۇكىل الەمدە قولدانىلادى جانە SAE (اۆتوموبيل ينجەنەرلەرى قوعامى) بەلگىلەگەن.

ءبىراق تاعى ءبىر ماڭىزدى پارامەتر بار – تۇتقىرلىق يندەكسى. ول مايدىڭ قىزۋ كەزىندەگى مىنەز-قۇلقىنىڭ قانشالىقتى وزگەرەتىنىن كورسەتەدى. جاقسى ماي سۋىق كەزدە ىسكە قوسقاندا دا، ىستىقتا ۇزاق جۇرگەننەن كەيىن دە جەتكىلىكتى تۇراقتى بولۋى كەرەك. تۇتقىرلىق يندەكسى نەعۇرلىم جوعارى بولسا، ماي جوعارى تەمپەراتۋرادا سوعۇرلىم از «سۇيىلادى» جانە قوزعالتقىشتى سوعۇرلىم تۇراقتى قورعايدى.

تۇتقىرلىق نە بەرەدى جانە قانداي جاعدايلارعا سايكەس كەلەدى؟

قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، 5W-40 سياقتى ماي تاڭباسىندا قوزعالتقىش ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – ەكىنشى سان، ياعني «40». ءدال وسى سان مايدىڭ قىزعان قوزعالتقىشتاعى مىنەز-قۇلقىن كورسەتەدى – ياعني قوزعالتقىش جۇكتەمەمەن، جوعارى جىلدامدىقپەن جانە جوعارى تەمپەراتۋرادا جۇمىس ىستەگەندە.

بۇل تۇتقىرلىق قوزعالتقىش بولشەكتەرىن توزۋدان قورعايتىن ماي قابىقشاسىنىڭ قالىڭدىعىنا بايلانىستى. سوندىقتان وندىرۋشىلەر ادەتتە وسى پارامەتردى وتە مۇقيات كورسەتەدى. ونى سەبەپسىز وزگەرتۋگە بولمايدى – بۇل قوزعالتقىشتىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.

ال ءبىرىنشى بولىگى – 0W، 5W نەمەسە 10W – قىستا سۋىق كەزدە ىسكە قوسۋعا جاۋاپ بەرەدى. سان نەعۇرلىم از بولسا، ايازدى كۇندەرى مايدىڭ ايدالۋى سوعۇرلىم جەڭىل بولادى.

مىسالى: 0W شامامەن –35 °C دەيىن، 5W –30 °C دەيىن، 10W – شامامەن –25 °C دەيىن قالىپتى جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان بۇل جەردە كليماتقا بايلانىستى كوپ نارسە شەشىلەدى. ەگەر ءوندىرۋشى 5W ۇسىنسا، جىلى ايماقتا 10W-نى سەنىمدى قولدانۋعا بولادى. ال وتە سۋىق جەرلەردە قوزعالتقىشتىڭ قىستا ىسكە قوسىلۋىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءجيى 0W تاڭدايدى.

مايلاردىڭ رۇقساتتارى دەگەنىمىز نە جانە ولار نە ءۇشىن قاجەت؟

موتور مايىنىڭ كانيستراسىندا ءاردايىم تۇتقىرلىقتى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار BMW Longlife، Mercedes-Benz MB، Volkswagen VW جانە ت.ب. سياقتى ءارتۇرلى رۇقساتتاردى كورۋگە بولادى. كوپتەگەن جۇرگىزۋشىلەر ولارعا ءمان بەرمەيدى، ءبىراق ماي برەندىنەن گورى رۇقساتتار ءجيى ماڭىزدىراق بولادى.

قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، رۇقسات – بۇل مايدىڭ ناقتى قوزعالتقىش پەن ونىڭ جۇيەلەرىنە سايكەس كەلەتىنىنىڭ رەسمي راستاماسى. اۆتوموبيل ءوندىرۋشىسى مايدىڭ قوزعالتقىشتا قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن، قوزعالتقىشپەن، جانارماي قۇيۋ جۇيەسىمەن، كاتاليزاتورمەن، سۇزگىلەرمەن جانە باسقا دا زاماناۋي توراپتارمەن قانشالىقتى ۇيلەسىمدى ەكەنىن تەكسەرەدى.

بۇگىندە قوزعالتقىش – بۇل جاي عانا «تەمىر مەن ماي» ەمەس. ىشىندە شىعارىندىلاردى تازارتۋدىڭ كوپتەگەن كۇردەلى جۇيەلەرى، سەزىمتال ەكولوگيا جانە جوعارى تەمپەراتۋرالار بار. سايكەس كەلمەيتىن ماي كاتاليزاتوردى تەزىرەك لاستاۋى، شوگىندىلەر تۋدىرۋى نەمەسە جۇكتەمە كەزىندە قوزعالتقىشتى ناشار قورعاۋى مۇمكىن.

رەسمي رۇقسات الۋ وڭاي ەمەس. ماي وندىرۋشىلەرى زەرتحانالىق تەكسەرۋلەردەن جانە ستەندتەر مەن قوزعالتقىشتاردا ناقتى سىناقتاردان وتەدى. مۇنىڭ ءبارى اقىلى پروسەدۋرالار، ال رۇقساتتار بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە بەرىلەدى – ولاردى ۇنەمى راستاپ وتىرۋ قاجەت.

سوندىقتان مايدى تاڭداعاندا ماماندار برەندكە نەمەسە باعاعا عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن ءسىزدىڭ ءاۆتوموبيلىڭىزدىڭ نۇسقاۋلىعىندا كورسەتىلگەن رۇقساتتارعا قاراۋعا كەڭەس بەرەدى.

موتور مايى نەدەن تۇرادى؟

قازىرگى زامانعى موتور مايى – بۇل قايتا وڭدەلگەن مۇنايدان الدەقايدا كۇردەلى. ونىڭ قۇرامى الدەقايدا كۇردەلى جانە ءارقايسىسى ءوزىنىڭ قاسيەتتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن بىرنەشە كومپونەنتتەن تۇرادى.

نەگىزگى بولىگىن بازالىق ماي قۇرايدى – ادەتتە قۇرامنىڭ شامامەن 70 پايىزى. ءدال وسى ءونىمنىڭ نەگىزگى سيپاتتامالارىن انىقتايدى: تۇتقىرلىق، ءارتۇرلى تەمپەراتۋراداعى جۇمىس تۇراقتىلىعى جانە توزۋعا توزىمدىلىك.

بازالىق مايدان باسقا، قۇرامدا پوليمەرلى قويۋلاندىرعىشتار قولدانىلادى. ولار مايدىڭ قىزۋ مەن جۇكتەمە كەزىندە قاجەتتى تۇتقىرلىقتى ساقتاۋعا كومەكتەسەدى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى بولىگى – قوسپالار پاكەتى. ءدال وسى قوسپالار قوزعالتقىشتى توزۋدان قورعاۋعا، ىشكى بولشەكتەردى تازارتۋعا، ۇيكەلىستى ازايتۋعا جانە باسقا دا قاسيەتتەرگە جاۋاپ بەرەدى، ونسىز قازىرگى زامانعى قوزعالتقىش قالىپتى جۇمىس ىستەي المايدى.

قانداي بازالىق مايلار بار؟

بازالىق مايلار بىرنەشە توپقا بولىنەدى جانە ءدال وسىلاردان موتور مايىنىڭ ءارتۇرلى جاعدايلارداعى مىنەز-قۇلقى كوپ جاعدايدا بايلانىستى.

ەڭ قاراپايىمدارى – مينەرالدى مايلار، ولار مۇنايدان الىنادى. ولار ءالى دە قولدانىلادى، ءبىراق تەزىرەك ەسكىرەدى، جوعارى تەمپەراتۋرانى ناشار كوتەرەدى جانە ۋاقىت وتە كەلە ءوز قاسيەتتەرىن كوبىرەك جوعالتادى.

كەلەسى قادام – گيدروكرەكينگ مايلارى. بۇل جاقسى تۇراقتىلىق پەن جوعارى تۇتقىرلىق يندەكسى بار زاماناۋي نەگىز. مۇنداي مايلار تەمپەراتۋرانىڭ وزگەرۋىنە جاقسى توتەپ بەرەدى جانە بۇگىندە ءجيى كەزدەسەدى.

ەڭ تەحنولوگيالىقتارى – تولىق سينتەتيكالىق نەگىزدەر، مىسالى، PAO – پوليالفاولەفيندەر. مۇنداي مايلاردى ءوندىرۋ قىمباتىراق، ءبىراق ولار جوعارى جۇكتەمەلەردى جاقسى كوتەرەدى، باياۋىراق ەسكىرەدى جانە تۇراقتى تۇتقىرلىقتى ۇزاق ساقتايدى.

پرەميۋم قۇرامدار دا بار، وندا پوليمەرلى قويۋلاندىرعىشتار از قولدانىلادى – تەك ساپالى بازالىق مايلار مەن سينتەتيكالىق كومپونەنتتەر. سوندىقتان كەيبىر قىمبات مايلار ادەتتەگىدەن بايقالارلىقتاي ۇزاق جۇمىس ىستەي الادى جانە اۋىستىرۋ ينتەرۆالدارىن ۇلعايتۋعا ارنالعان.

ماي ۋاقىت وتە كەلە قاسيەتتەرىن نەگە جوعالتادى؟

موتور مايىن جاساۋداعى قيىندىقتاردىڭ ءبىرى – قوزعالتقىش جۇمىسى كەزىندە ونىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ. جوعارى تەمپەراتۋرا مەن جۇكتەمەلەر كەزىندە ماي كومپونەنتتەرى بىرتىندەپ ءوز قاسيەتتەرىن جوعالتا باستايدى.

بۇل اسىرەسە قاجەتتى تۇتقىرلىقتى ساقتاۋعا كومەكتەسەتىن پوليمەرلەرگە قاتىستى. ماي ىشىندەگى پوليمەر مولەكۋلالارىن ۇزىن سپاگەتتي رەتىندە ەلەستەتۋگە بولادى. ولار ءوز قۇرىلىمىن ساقتاپ تۇرعاندا، ماي قاجەتتى تۇتقىرلىقتى ۇستاپ، قوزعالتقىشتى قالىپتى قورعايدى. ءبىراق جوعارى تەمپەراتۋرا مەن جۇكتەمەلەردىڭ اسەرىنەن بۇل «جىپتەر» بىرتىندەپ بۇزىلادى، سونىڭ سالدارىنان ماي ءوز قاسيەتتەرىن جوعالتا باستايدى.

سوندىقتان وندىرۋشىلەر ۇنەمى پوليمەرلەردىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتقىرلىق يندەكسىمەن جۇمىس ىستەيدى.

قوسپالار دەگەنىمىز نە؟

قوسپالارسىز قازىرگى زامانعى موتور مايى ءتيىمدى جۇمىس ىستەي المايدى. ادەتتە ولاردىڭ قۇرامىنداعى ۇلەسى 5-تەن 20 پايىزعا دەيىن بولادى.

موتور مايىنىڭ قۇرامىنا قوسپالار پاكەتى كىرەدى، ولاردىڭ ءارقايسىسى ءوز مىندەتىنە جاۋاپ بەرەدى. كەيبىرەۋلەرى قوزعالتقىشتى شوگىندىلەردەن تازارتۋعا كومەكتەسەدى، باسقالارى مايدىڭ توتىعۋىن باياۋلاتادى، ۇيكەلىستى ازايتادى جانە بولشەكتەردى توزۋدان قورعايدى. كوبىك پايدا بولۋىنا قارسى تۇراتىن جانە قوزعالتقىش ىشىندە كورروزيانىڭ پايدا بولۋىن بولدىرمايتىن قوسپالار بار.

ءدال وسى كومپونەنتتەردىڭ ۇيلەسىمى مايدىڭ ناقتى جاعدايلاردا – كەپتەلىستەردە، تاس جولدا، جوعارى جۇكتەمەلەردە نەمەسە سۋىق كەزدە ىسكە قوسقاندا قالاي ارەكەت ەتەتىنىن انىقتايدى.

ماي قالاي وندىرىلەدى؟

قازىرگى زامانعى موتور مايىن ءوندىرۋ – بۇل كومپونەنتتەردى جاي ارالاستىرۋ ەمەس، تولىققاندى تەحنولوگيالىق پروسەسس. بازالىق مايلار، پوليمەرلەر جانە قوسپالار پاكەتى توت باسپايتىن بولاتتان جاسالعان ارنايى ىدىستارعا قاتاڭ رەتتىلىكپەن جانە ءدال پروپورسيالاردا قوسىلادى. سودان كەيىن قوسپا قىزدىرىلىپ، مۇقيات ارالاستىرىلادى.

ودان ءارى ماي بىرنەشە تەكسەرۋ كەزەڭىنەن وتەدى. ماماندار تۇتقىرلىقتى، تىعىزدىقتى، قۇرامىن جانە ءونىمنىڭ سىرتقى ءتۇرىن باقىلايدى. بۇل ءۇشىن ينفراقىزىل سپەكترلىك تالداۋ جانە ارنايى ۆيسكوزيمەترلەر دە قولدانىلادى.

ءىرى وندىرىستەردە كوپتەگەن پارامەترلەر اۆتوماتتى تۇردە باقىلانادى – جابدىقتار مايدىڭ سيپاتتامالارىن ءاربىر بىرنەشە مينۋت سايىن تەكسەرە الادى.

مايدىڭ ءتۇسى ساپاسىن كورسەتە مە؟

موتور مايىنىڭ ءتۇسىنىڭ ءوزى ونىڭ ساپاسى تۋرالى ەشتەڭە ايتپايدى. ءارتۇرلى وندىرۋشىلەردىڭ مايى اشىق، سارى، قويۋ نەمەسە ءتىپتى جاسىل رەڭككە يە بولۋى مۇمكىن – جانە بۇل قالىپتى. تۇسىنە بازالىق ماي، قوسپالار پاكەتى جانە ءوندىرىس ەرەكشەلىكتەرى اسەر ەتەدى. سوندىقتان ءونىمنىڭ سىرتقى تۇرىنە عانا سۇيەنۋ دۇرىس ەمەس. ساقتاۋ مەرزىمى دە سولاي. قازىرگى زامانعى سينتەتيكالىق مايلار دۇرىس ساقتالعان جاعدايدا قاتاڭ جارامدىلىق مەرزىمىنە يە ەمەس.

باستىسى – كانيسترا گەرمەتيكالىق تۇردە جابىلعان، تەمپەراتۋرانىڭ كۇرت وزگەرۋىنە ۇشىراماعان جانە تىكەلەي كۇن ساۋلەسىنىڭ استىندا ۇزاق ۋاقىت بولماعان.

جاڭا تەحنولوگيالار قالاي سىنالادى؟

كەيىننەن كادىمگى موتور مايلارىندا پايدا بولاتىن كوپتەگەن تەحنولوگيالار الدىمەن اۆتوسپورتتا تەكسەرۋدەن وتەدى. بۇل تاڭقالارلىق ەمەس: جارىس قوزعالتقىشى قالىپتى قالالىق پايدالانۋدان الدەقايدا اۋىر جاعدايلاردا جۇمىس ىستەيدى.

جوعارى اينالىمدار، تۇراقتى قىزۋ، تەمپەراتۋرانىڭ كۇرت وزگەرۋى جانە ەكسترەمالدى جۇكتەمەلەر ينجەنەرلەرگە مايدىڭ مۇمكىندىكتەر شەگىندە قالاي ارەكەت ەتەتىنىن تەزىرەك تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي جاعدايلاردا مايدىڭ تۇتقىرلىقتى قانشالىقتى تۇراقتى ساقتايتىنى، قانشالىقتى تەز قاسيەتتەرىن جوعالتاتىنى جانە قوزعالتقىشتى توزۋدان قانشالىقتى ءتيىمدى قورعايتىنى ەرەكشە ماڭىزدى.

سوندىقتان اۆتوسپورت كوپتەگەن جىلدار بويى موتور مايلارى يندۋسترياسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالاردى سىناۋدىڭ نەگىزگى الاڭدارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالۋدا. الدىمەن جارىس سەريالارىندا قولدانىلاتىن شەشىمدەر ۋاقىت وتە كەلە كادىمگى اۆتوموبيلدەرگە ارنالعان ونىمدەرگە اۋىسادى.

قورىتىندى

ينجەنەرلەر تۇرعىسىنان العاندا، تاماشا ماي – بۇل ەڭ تۇراقتى جانە ۋاقىت وتە كەلە بۇزىلۋى مۇمكىن كومپونەنتتەرى ەڭ از مولشەردە بولاتىن ماي.

ءبىراق قازىرگى زامانعى قوزعالتقىش بازالىق مايلار، پوليمەرلەر جانە قوسپالار اراسىنداعى كۇردەلى تەپە-تەڭدىكتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان بۇگىندە موتور مايى – بۇل جاي مۇناي وڭدەۋ ءونىمى ەمەس، ونى تاڭداۋ مەن اۋىستىرۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋدى قاجەت ەتەتىن تولىققاندى جوعارى تەحنولوگيالىق قۇرام بولىپ تابىلادى.