InfoHub Logo

حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى كوپتەن بەرى گۇلدەر، قۇتتىقتاۋلار مەن جىلى لەبىزدەر مەرەكەسى رەتىندە قابىلدانىپ ءجۇر. الايدا، ونىڭ باستاپقىدا مۇلدەم باسقا ماعىناسى بولعان. "Tengri Life" بۇل كۇننىڭ قالاي پايدا بولعانىن، ونىڭ باستاۋىندا كىمدەر تۇرعانىن جانە نەگە 8 ناۋرىز ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى ءۇشىن كۇرەسىنىڭ سيمۆولىنا اينالعانىن باياندايدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

8 ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ پايدا بولۋ تاريحى: قايدان شىققان؟

پروفەسسور نادەجدا كاپۋستينانىڭ ايتۋىنشا، حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنىڭ تامىرى ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتار مەن لايىقتى ەڭبەك جاعدايلارى ءۇشىن كۇرەسىمەن بايلانىستى. XIX عاسىردىڭ سوڭى مەن XX عاسىردىڭ باسىندا كوپتەگەن ەلدەردە ايەلدەر فابريكالاردا كۇنىنە 12-14 ساعات جۇمىس ىستەپ، ەرلەرگە قاراعاندا الدەقايدا از جالاقى الىپ، ساياسي قۇقىقتارى مۇلدەم بولماعان.

العاشقى بەلگىلى وقيعالاردىڭ ءبىرى 1908 جىلى 8 ناۋرىزدا نيۋ-يوركتەگى توقىما فابريكالارىنىڭ جۇمىسشى ايەلدەرىنىڭ اكسياسى بولدى.

«بۇل كۇنى نيۋ-يوركتەگى تىگىن فابريكالارىنىڭ جۇمىسشى ايەلدەرى «نان مەن راۋشان!» ۇرانىمەن دەمونستراسياعا شىقتى. ولار جۇمىس كۇنىن قىسقارتۋدى، ەڭبەككە تەڭ تولەماقى بەلگىلەۋدى جانە سايلاۋ قۇقىعىن بەرۋدى تالاپ ەتتى. بۇل وقيعا حالىقارالىق سوسياليستىك قوزعالىستىڭ قاتىسۋشىلارىنا ۇلكەن اسەر قالدىردى»، - دەپ اتاپ ءوتتى كاپۋستينا.

كەيىننەن مۇنداي نارازىلىقتار ەۋروپادا دا بەلەڭ الدى. ايەلدەر تەك ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋدى عانا ەمەس، ساياسي ومىرگە قاتىسۋ قۇقىعىن دا تالاپ ەتتى.

كلارا سەتكين كىم جانە 8 ناۋرىز تاريحىنداعى ءرولى قانداي؟

حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىنىڭ پايدا بولۋىندا نەمىس ءسوسياليستى جانە قوعام قايراتكەرى كلارا سەتكيننىڭ ءرولى زور بولدى. DW حابارلاۋىنشا، بەلسەندى ايەل جاستىق شاعىنان باستاپ سوسيال-دەموكراتيالىق قوزعالىسقا قاتىسىپ، كەيىننەن گەرمانيا سوسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى جانىنداعى ايەلدەر بولىمشەسىن باسقاردى.

فرانسيادا تۇرعان كەزىندە كلارا سەتكين ەكىنشى ينتەرناسيونالدىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ، 1889 جىلى پاريجدە ايەلدەردىڭ ريەۆوليۋسيالىق كۇرەستەگى ءرولى تۋرالى بايانداما جاسادى. كەيىن گەرمانياعا ورالعان سوڭ، «تەڭدىك» اتتى ايەلدەر گازەتىن شىعارىپ، ايەلدەر ءۇشىن تەڭ تولەماقى جانە ساياسي قۇقىقتار يدەيالارىن العا تارتتى. 1907 جىلى سەتكين گەرمانيا سوسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى جانىنداعى ايەلدەر بولىمشەسىن باسقاردى.

1910 جىلى كوپەنگاگەندە وتكەن حالىقارالىق سوسياليست ايەلدەر كونفەرەنسياسىندا ول ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتار ءۇشىن كۇرەسىنە ارنالعان ارنايى كۇن بەلگىلەۋدى ۇسىندى. 17 ەلدىڭ دەلەگاتتارى بۇل يدەيانى قولدادى.

العاشقى بۇقارالىق مەرەكەلەۋ 1911 جىلى بىرنەشە ەۋروپالىق ەلدە ءوتتى. سول كەزدە سايلاۋ قۇقىعىن، مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارۋ مۇمكىندىگىن جانە تەڭ تولەماقىنى تالاپ ەتكەن جۇزدەگەن مىڭ ايەلدەر ميتينگىلەر مەن دەمونستراسيالارعا شىقتى. بۇل يدەيانىڭ تارالۋىنا روزا ليۋكسەمبۋرگ سياقتى باسقا دا بەلسەندى ايەلدەر ماڭىزدى ءرول اتقاردى.

مەرەكە قاشان بەكىتىلدى؟

UNESCO دەرەكتەرى بويىنشا، تەك 1945 جىلى بۇۇ جارعىسى العاش رەت ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ تەڭدىك ءپرينسيپىن بەكىتتى. بۇۇ باستاماسىمەن العاشقى رەسمي حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى 1975 جىلى 8 ناۋرىزدا، ايەلدەر حالىقارالىق جىلىندا اتالىپ ءوتتى.

ەكى جىلدان كەيىن، 1977 جىلى، باس اسسامبلەيا ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن حالىقارالىق بەيبىتشىلىككە ارنالعان كۇن تۋرالى قارار قابىلدادى.

مۇشە مەملەكەتتەر ونى وزدەرىنىڭ داستۇرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ، جىلدىڭ كەز كەلگەن كۇنى اتاپ وتە الادى.

8 ناۋرىزدىڭ پايدا بولۋ تاريحى: قىسقاشا باستى ماسەلەلەر

مەرەكەنىڭ بەلگىلى ءبىر كۇنى بولماعان – ونى كەيدە اقپاندا، كەيدە ناۋرىزدا اتاپ وتەتىن بولعان. مەرەكەنى قالىپتاستىرعان نەگىزگى وقيعالار كەلەسىدەي:

ۋاقىت وتە كەلە، مەرەكەنىڭ ساياسي مازمۇنى ءارتۇرلى ەلدەردە ەكىنشى پلانعا شىعىپ، 8 ناۋرىز بىرتىندەپ قۇتتىقتاۋلار مەن قوعامداعى ايەلدەردىڭ ءرولىن مويىنداۋ كۇنىنە اينالدى.

8 ناۋرىز قازاقستاندا جانە الەمدە قالاي اتالىپ وتەدى؟

بۇگىندە 8 ناۋرىز الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە اتالىپ وتەدى. كەيبىرىندە ول ءالى دە تەڭ قۇقىق جانە ايەلدەر قۇقىقتارىن قورعاۋ تاقىرىبىمەن بايلانىستى بولسا، باسقالارىندا وتباسىلىق جانە مادەني مەرەكەگە اينالعان.

قازاقستان

قازاقستاندا حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى رەسمي دەمالىس بولىپ تابىلادى. بۇل كۇنى انالاردى، اجەلەردى، ارىپتەستەر مەن دوستاردى قۇتتىقتاپ، گۇلدەر سىيلاپ، ايەلدەردىڭ وتباسىعا، قوعامعا، عىلىم مەن ەكونوميكاعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن العىس ايتۋ داستۇرگە اينالعان.

ايتپاقشى، ەگەر ءسىز مەرەكەلىك دەمالىستاردى جوسپارلاپ ۇلگەرگەن بولساڭىز، ءبىزدىڭ كۇنتىزبەمىزدى قاراڭىز: 2026 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستاندىقتار قانشا كۇن دەمالاتىنىن ءبىلىڭىز. استانا، الماتى جانە شىمكەنت قالالارىندا 8 ناۋرىزدا قايدا بارۋعا بولاتىنىن ءبىز ماتەريالدا باياندادىق.

ەۋروپا

ەۋروپا ەلدەرىندە 8 ناۋرىز نەگىزىنەن ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن جەتىستىكتەرىنە ارنالادى. گەرمانيادا 2019 جىلدان باستاپ رەسمي دەمالىس كۇنى بولىپ، ميتينگىلەر مەن تەڭدىك تۋرالى پىكىرتالاسپەن وتەدى. فرانسيادا جانە باسقا دا ەلدەردە ايەلدەردىڭ عىلىم، ونەر جانە بيزنەس سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنە ارنالعان قايىرىمدىلىق اكسيالارى مەن كونفەرەنسيالار تانىمال.

جۇڭگو

قىتايدا مەرەكە «قۇدايلار كۇنى» دەپ اتالادى. ۇكىمەتتىڭ ۇسىنىسى بويىنشا جۇمىس بەرۋشىلەر كوبىنەسە قىزمەتكەر ايەلدەردى تۇستەن كەيىن جۇمىستان جىبەرەدى. بۇل كۇنى ايەلدەر وزدەرىنە ارناپ ۋاقىت بولە الادى – سپا-عا بارۋعا نەمەسە ساۋدا جاساۋعا بولادى، ال دۇكەندەردە ارنايى جەڭىلدىكتەر ءجيى بولادى.

اقش

اقش-تا 8 ناۋرىز رەسمي دەمالىس كۇنى بولماسا دا، بۇكىل ناۋرىز ايى «ايەلدەر تاريحى ايى» رەتىندە اتالىپ وتەدى. بۇل ۋاقىتتا مەكتەپتەر، ۋنيۆەرسيتەتتەر جانە ب ا ق تاريحتا ءىز قالدىرعان كورنەكتى امەريكاندىق ايەلدەر تۋرالى بايانداپ، قازىرگى ايەلدەر ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارادى. گەندەرلىك تەڭدىكتى ناسيحاتتاۋعا جانە قولداۋعا باعىتتالعان دارىستەر، كورمەلەر مەن كاسىبي فورۋمدار وتكىزىلەدى.

سونداي-اق وقىڭىز: ءارقايسىسىنا ءبىر كيلوگرامم راۋشان: 8 ناۋرىزعا قازاقستانعا قانشا گۇل اكەلىنەتىنىن ءبىلىڭىز