static.tengrinews.kz
80 جىل بۇرىن ستالين يراننان اسكەرىن شىعاردى: ەل نە كوردى، عاسىردا قالاي وزگەردى؟
80 جىل بۇرىن، 1946 جىلدىڭ ناۋرىزىندا يران ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلە كەڭەس وداعىنىڭ 1941 جىلدان بەرگى وككۋپاسيادان كەيىن اسكەرىن شىعارا ما، جوق پا ەدى. سول كەزدە كەڭەس وداعىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعان ءازىربايجان جانە مەحاباد كۋرد رەسپۋبليكالارىنىڭ تاعدىرى بەلگىسىز بولدى. كوپشىلىك يوسيف ءستاليننىڭ بۇل اۋماقتاردان باس تارتپايتىنىنا سەنگەن.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
يراننىڭ تاريحىنداعى ماڭىزدى كەزەڭدەر
ساياساتتانۋشى سۇلتان اكىمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، يران تاريحىندا سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالى ۇنەمى بولعان. حح عاسىردىڭ باسىندا پارسى ەلى ريەۆوليۋسيانى باستان كەشىرىپ، كونستيتۋسيالىق وزگەرىستەر مەن سىرتقى قىسىمدى سەزىندى. 1907 جىلعى كەلىسىم بويىنشا رەسەي مەن ۇلىبريتانيا ەلدى ءوز ىقپال ەتۋ ايماقتارىنا بولگەن.
وسى كەزەڭدە رەزا-حان پەرسيا كازاكتارى بريگاداسىنان شىعىپ، ەلدىڭ نەگىزگى تۇلعاسىنا اينالىپ، پەحليەۆي اۋلەتىنىڭ بيلىگىن ورناتتى. 1935 جىلى پارسى ەلى يران بولىپ وزگەرتىلىپ، ەلدە جەدەل مودەرنيزاسيا مەن ورتالىقتاندىرۋ ساياساتى باستالدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جانە يراننىڭ وككۋپاسياسى
1941 جىلى كەڭەس وداعى مەن ۇلىبريتانيا يرانعا اسكەر كىرگىزدى. بۇل گەرمانيامەن سوعىس جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى ستراتەگيالىق جەتكىزۋ ءدالىزىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جاسالدى. يران ارقىلى وداقتاستاردىڭ ماڭىزدى جۇكتەرى تاسىمالداندى.
كەڭەس وداعىنىڭ ىقپال ەتۋ ايماعىندا «تۇدە» پارتياسى قۇرىلىپ، ۇلتتىق قوزعالىستار بەلسەندىرىلدى. 1945 جىلى ءازىربايجان جانە مەحاباد رەسپۋبليكالارى قۇرىلدى.
ءستاليندى يراننان اسكەرىن شىعارۋعا نە يتەرمەلەدى؟
يران بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا جۇگىنىپ، حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ قىسىمى كۇشەيگەن كەزدە، ستالين اسكەرىن شىعارۋعا كەلىستى. 1946 جىلدىڭ كوكتەمىندە كەڭەس اسكەرلەرى يراننان شىعارىلدى. سول جىلدىڭ سوڭىندا يران ارمياسى ەكى رەسپۋبليكانى جويىپ، ولاردىڭ باسشىلارى جازالاندى.
بۇگىنگى يران جانە تاريحي ساباقتار
بۇگىندە يران الدەقايدا كۇشتى مەملەكەت. الايدا، ەتنيكالىق ايماقتار (كۋردتەر، ءازىربايجاندار، بەلۋدجدەر، ارابتار) جانە ولاردىڭ اينالاسىنداعى سىرتقى ويىندار ءالى دە ەلدەگى جاعدايعا اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇل تاريحي پاراللەلدەردىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى.
كۋردتەردىڭ بارزاني اۋلەتىنىڭ ءرولى، سونداي-اق يراننىڭ قازىرگى گەوساياسي جاعدايىنداعى باسقا دا ەتنيكالىق توپتاردىڭ ماڭىزى ەرەكشە اتاپ وتىلەدى.
-
ۆەنگريا كونفيسكوۆالا دۆا ينكاسساتورسكيح اۆتوموبيليا ۋكراينسكوگو "وششادبانكا"، چتو ۆىزۆالو ناپرياجەننوست مەجدۋ سترانامي. پودروبنوستي ينسيدەنتا.
-
A look back at the Soviet withdrawal from Iran in 1946 and its lasting impact on the nation's political landscape and ethnic dynamics.
