InfoHub Logo

اباي وبلىسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ماڭىزدى عىلىمي جيىن ءوتتى. "اباي وبلىسىنىڭ تاريحي ارحەولوگيالىق مۇراسى: العاشقى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى" اتتى كونفەرەنسيانى ءا. مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى مەن شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتى بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى.

بۇل ءوڭىر كونە داۋىردەن سىر شەرتىپ، ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرگە باي بولعانىمەن، ءالى دە كەشەندى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. سوڭعى جىلدارى جۇرگىزىلگەن بارلاۋ، قازبا جۇمىستارى مەن زەرتحانالىق ساراپتامالار ناتيجەسىندە تىڭ دەرەكتەر الىنىپ، عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلە باستادى. كونفەرەنسيادا ارحەولوگيالىق ماتەريالداردى سيفرلاندىرۋ، ساقتاۋ جانە ينتەرپرەتاسيالاۋ ماسەلەلەرى دە كەڭىنەن تالقىلاندى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

جۇڭگو مۇراعاتتارىنداعى قازاق تاريحى

جيىنعا جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نانكين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، شىعىستانۋشى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باقىت ەجەنحان ارنايى قاتىسىپ، قازاق تاريحىنا قاتىستى جۇڭگو مۇراعاتتارىندا ساقتالعان بىرەگەي دەرەكتەر تۋرالى بايانداما جاسادى.

عالىمنىڭ ايتۋىنشا، جۇڭگو ارحيۆتەرىندە قازاق جەرىنە، اسىرەسە ابىلاي حان داۋىرىنە قاتىستى مىڭداعان قۇجات بار. بۇل دەرەكتەر جۇڭگو تىلىندە عانا ەمەس، مانچجۋر، شاعاتاي، قالماق تىلدەرىندە دە جازىلعان. زەرتتەۋشى وسى ماتەريالداردى 2004 جىلدان بەرى جۇيەلى تۇردە قاراستىرىپ، كەشەندى عىلىمي جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.

"ابىلاي حان داۋىرىندەگى قازاق-سين قارىم-قاتىناستارى"

مەملەكەتتىك "مادەني مۇرا" باعدارلاماسى اياسىندا مانچجۋر دەرەكتەرىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك تۋعانىن اتاپ وتكەن عالىم، 2004-2008 جىلدارى ون تومعا جۋىق عىلىمي ەڭبەك جارىق كورگەنىن ايتتى. ال بيىل سەمەيدە باسىلىپ شىققان "ابىلاي حان داۋىرىندەگى قازاق-سين قارىم-قاتىناستارى" اتتى ەكى تومدىق زەرتتەۋ سوڭعى ون بەس جىلدىق ەڭبەكتىڭ قورىتىندىسى بولىپ وتىر.

عالىم ەرەكشە توقتالعان قۇجاتتاردىڭ ءبىرى "شىڭ داۋىرىندەگى قازاقتار تۋرالى داپتەر" دەپ اتالادى. بۇل 207 بەتتىك دەرەكتە 1761-1783 جىلدار ارالىعىندا قازاق ەلىنىڭ سين سارايىنا جاساعان 16 ەلشىلىك ميسسياسى تۋرالى مالىمەتتەر قامتىلعان. سونداي-اق، كونە كارتالار مەن مينياتيۋرالىق بەينەلەر دە كەزدەسەدى.

تاريحي پايىمداردى قايتا قاراۋعا نەگىز

زەرتتەۋدىڭ ماڭىزدى تۇستارىنىڭ ءبىرى – ابىلاي حان مەن سين يمپەرياسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق حات الماسۋلارعا قاتىستى. بۇعان دەيىن جۇڭگو تىلىندەگى نۇسقالار نەگىزىندە ابىلاي حان سين پاتشالىعىنا بودان بولىپ، الىم-سالىق تولەگەن دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ كەلگەن ەدى. الايدا، قالماق تىلىندەگى ءتۇپنۇسقا قۇجاتتاردى سالىستىرا زەرتتەگەندە، مازمۇنى مۇلدە وزگەشە ەكەنى انىقتالدى.

ماسەلەن، 1761 جىلعى حاتىندا ابىلاي حان قازاق جەرىنىڭ اتاقونىس ەكەنىن، قازاق حالقى ءوز مەكەنىنەن ەشقايدا كوشپەيتىنىن اشىق بىلدىرگەن. ول سين بيلىگىن قازاق جەرىنىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن مويىنداۋعا شاقىرعان. بۇل دەرەكتەر قازاق-قىتاي قاتىناستارىنا قاتىستى تاريحي پايىمداردى قايتا قاراۋعا نەگىز بولا الادى.

جۇڭگو مۇراعاتتارىنداعى ماتەريالدار ۇلتتىق تاريحىمىزدى جاڭاشا تانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇندى قازىنا. ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر مەن شىعىستانۋ باعىتىنداعى مۇنداي جۇمىستار قازاق تاريحىنىڭ جاڭا پاراقتارىن اشاتىنى ءسوزسىز.