InfoHub Logo

الماتى وبلىسىنىڭ قىرعاۋىلدى اۋىلىنداعى تۇرعىندار التى جىلدان بەرى ءوز جەرلەرىنە بارار جول ماسەلەسىن شەشە الماي كەلەدى. سوت شەشىمى شىققانىمەن، جاعداي ءالى دە وزگەرمەگەن.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

2019 جىلدان بەرى بۇل اۋىلدىڭ تۇرعىندارى ءوز جەر تەلىمدەرىنە بارار جولدى قايتارۋ ءۇشىن تالپىنىس جاساپ كەلەدى. بۇرىن بۇل جەرگە وتەتىن جول بولعان، الايدا جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ شەشىمىنەن كەيىن بۇل اۋماقتىڭ ءبىر بولىگى جەكە مەنشىككە ءوتىپ، ادامدار ءوز جەرلەرىنەن ايىرىلدى. التى جىل بويى شاعىمدار، حاتتار، سوت پروسەستەرى جالعاستى. اقىرى، تۇرعىندار سوتتا جەڭىسكە جەتكەنىمەن، جول ءالى كۇنگە دەيىن جوق.

جەر داۋىنىڭ باستاۋى

قاراساي اۋدانىنا قاراستى قىرعاۋىلدى اۋىلىنداعى سەگىز جەر تەلىمىنىڭ يەگەرى ءوز ۋچاسكەلەرىنە ءوتۋ جولى ءۇشىن سوتتاسىپ جاتىر. 2019 جىلعا دەيىن جول ەركىن بولعان. الايدا، اۋداننىڭ بۇرىنعى اكىمى ەلجان تولەنبايەۆ جەكە قۇرىلىس سالۋ ءۇشىن جەر ءبولىپ بەرگەندە، بۇل ادامداردىڭ ءوز جەرلەرىنە جەتۋىنە كەدەرگى كەلتىردى. وسى جاعدايعا بايلانىستى كوپتەگەن تۇرعىن سۋ، گاز جانە ەلەكتر ەنەرگياسىنا قول جەتكىزۋدە قيىندىقتارعا تاپ بولدى. قازىرگى بيلىك وكىلدەرى بۇل ماسەلەگە ارالاسۋدان باس تارتىپ، بۇرىنعى جىلدارداعى شەشىمدەرگە جاۋاپتى ەمەستىكتەرىن ايتۋدا.

جەرگىلىكتى تۇرعىن ەرجان ءىلياسوۆ بۇل ماسەلەنىڭ قاراپايىم جەر داۋىنان اسىپ، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارەكەتسىزدىگى مەن سوت شەشىمدەرىنىڭ ەلەۋسىز قالۋىنا اينالعانىن ايتادى.

ءىلياسوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل جەردە ايتىموۆتار وتباسى مەملەكەتتىك رەزەرۆتەگى شامامەن 0،0425 گەكتار جەردى ءوز بەتىنشە يەلەنگەن. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، قاراساي اۋدانىنىڭ اكىمى جىلدار بويى بۇل جەردى مەملەكەتكە قايتارۋ جانە ۋچاسكەلەرگە جەتۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ەشقانداي شارا قولدانباعان.

«2019 جىلدان بەرى قاراساي اۋدانىندا مەملەكەتتىك ورگاندار ءىس جۇزىندە ارەكەتسىز وتىر. ەشكىم مەملەكەتتىك رەزەرۆتەگى جەرلەردى ءتيىستى باقىلاۋعا المايدى، پروكۋراتۋرا شارا قولدانبايدى، ال ۋاكىلەتتى ورگاندار سوت ارقىلى جەردى مەملەكەتكە قايتارۋعا تىرىسپايدى»، – دەيدى ءىلياسوۆ.

ءىس نەدەن باستالدى؟

تۇرعىندار العاشقىدا سوت ارقىلى جولدى قايتارۋعا تىرىستى. ولار 2019 جىلى جەكە مەنشىك ۋچاسكەسىن ۇلعايتقان رايىمبەك اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەلجان تولەنبايەۆتىڭ شەشىمىن زاڭسىز دەپ تانۋدى تالاپ ەتتى. جەر جەكە مەنشىككە وتكەندە، بۇرىنعى كوشەنىڭ اۋماعى دا سوعان قوسىلىپ كەتكەن. بۇرىن جول بولعان جەر ءقازىر باسقا بىرەۋدىڭ قورشاۋىندا قالدى. ماسەلە تەكسەرىلگەندە، جول تەك قاعاز جۇزىندە عانا بار بولىپ شىقتى. باس جوسپار بويىنشا ول جەكە ءۇي ارقىلى وتەدى جانە ونى ەشكىم سالۋدى جوسپارلامايدى.

سول كەزدە بەيبىت كەلىسىمگە كەلۋ مۇمكىن بولمادى. تۇرعىندار جولدىڭ ءبىر بولىگىن ساتىپ الۋدى، جالعا الۋدى ۇسىندى، ءبىراق ولاردىڭ ءوتىنىشى قابىلدانبادى.

2019 جىلعى اكىم شەشىمى بۇعان دەيىن ەشكىممەن داۋلانباعان، ۋچاسكەلەرگە مەنشىك قۇقىعى تىركەلگەن بولاتىن. سوندىقتان ونى بۇرۋ مۇمكىن بولمادى. سوت جولدىڭ بار-جوعىن نەمەسە ادىلدىگىن ەمەس، تەك اكتىنىڭ زاڭدىلىعىن عانا قاراستىردى.

سونىمەن قاتار، سول كەزدە تالاپكەرلەردە جەردى ءوز بەتىنشە يەلەنۋ تۋرالى جەتكىلىكتى دالەلدەمەلەر بولماعان. كوشە جولىنىڭ ءبىر بولىگى زاڭسىز يەلەنۋى مۇمكىن دەگەن ماسەلە ەندى عانا كوتەرىلە باستاعان ەدى. ناتيجەسىندە، سوت كلاسسيكالىق ۇستانىمدى ۇستاندى: ۋچاسكە رەسمي تۇردە راسىمدەلگەن بولسا، وندا باسقا تۇرعىنداردىڭ جولسىز قالعانىنا قاراماستان، ونى زاڭ قورعايدى.

ءبىرىنشى سوت ىسىنەن باس تارتىلعاننان كەيىن، تۇرعىندار ءۇشىن جاعداي ودان دا قيىندادى. ادامدار ەسكى شەشىمدى بۇزۋ ارقىلى جولدى قايتارا المايتىنىن ءتۇسىندى. سودان كەيىن ولار دالەلدەر جيناپ، بۇرىنعى كوشە جولىنىڭ قالايشا جەكە مەنشىككە وتكەنىن انىقتاي باستادى. مىنە، سوندا جاڭا ءمان-جايلار كورىنە باستادى.

سوت جول اشۋدى مىندەتتەدى، ءبىراق ماسەلە شەشىلمەدى

ەكىنشى سوت پروسەسىندە تۇرعىندار باسقاشا ارەكەت ەتتى. ولار ەسكى شەشىمدەردى داۋلاماي، سەرۆيتۋت بەلگىلەۋدى، ياعني كورشىلەردى ءوز ۋچاسكەلەرى ارقىلى وتۋگە رەسمي تۇردە مىندەتتەۋدى تالاپ ەتتى.

قاسكەلەڭدەگى سوت تۇرعىنداردىڭ جاعىنا شىقتى. شەشىمدە ناقتى كورسەتىلگەن: ادامداردىڭ ۋچاسكەلەرىنە جەتۋ جولى جوق، بالاما جولدار جوق، ال جالعىز مۇمكىن ءوتۋ جولى جاۋاپكەرلەردىڭ جەرى ارقىلى وتەدى. بۇل فاكتىنى اكىمات، ساۋلەت باسقارماسى، كاداستر قىزمەتى جانە ءتىپتى پروكۋرور دا راستادى.

سوت پروسەسى بارىسىندا جەر كاداسترىنىڭ قورىتىندىلارى شىقتى، ولار اكىم شەشىمىنىڭ عانا ەمەس، ماسەلەنىڭ باسقا دا سەبەپتەرى بار ەكەنىن كورسەتتى. بۇرىنعى جول ورنالاسقان اۋماقتىڭ ءبىر بولىگى ءىس جۇزىندە يەلەنىپ كەتكەن. مىسالى، كورشىلەس ۋچاسكەلەردىڭ ءبىرى ءوز شەكاراسىنان شىعىپ، جالپى پايدالانۋعا ارنالعان جەردىڭ شامامەن 0،0218 گەكتارىن يەلەنگەن. ەكىنشىسى – ودان دا كوپ، شامامەن 0،0424 گەكتار، ەشقانداي قۇقىق بەلگىلەيتىن قۇجاتتارسىز. ياعني، بۇل تەك «داۋلى جول» ەمەس، جەردى ءىس جۇزىندە ءوز بەتىنشە يەلەنۋ بولدى.

بۇل جاعدايلار ءىستىڭ ءمانىن وزگەرتە باستادى. سونىمەن قاتار، سوت پروسەسىندە ءبىراز كۇدىكتى جاعدايلار ورىن الدى.

2025 جىلعى 1 قازاندا الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋداندىق سوتى تۇرعىنداردىڭ تالاپ-ارىزىن قاناعاتتاندىرىپ، جەكە سەرۆيتۋت بەلگىلەدى. سوت كورشى ۋچاسكەلەردىڭ يەلەرىن ءىس جۇزىندە قول جەتىمسىز قالعان سەگىز جەر تەلىمىنە ءوتۋ مەن ءوتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتەدى.

سوت سەرۆيتۋت ءدالىزىن ناقتى انىقتادى:

تۇرعىندار ءدال وسى جول ارقىلى ءوز ۋچاسكەلەرىنە وتۋگە مۇمكىندىك الۋى ءتيىس.

سوت ەرەكشە اتاپ وتكەندەي، قول جەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بالاما جولى جوق، بالاما جولدار جوق، سوندىقتان سەرۆيتۋت ماسەلەنى شەشۋدىڭ جالعىز جولى بولىپ تابىلادى. شەشىم 2026 جىلعى قاڭتاردا زاڭدى كۇشىنە ەندى.

شەشىم بار، جول جوق

سوت شەشىمىنەن كەيىن نۇكتە قويىلۋى كەرەك ەدى. ماسەلە مويىندالىپ، ناقتى ءوتۋ جولى بەلگىلەنىپ، ونى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەلدى. ءبىراق ءىس جۇزىندە بۇل شەشىم تەك فورمالدىلىق بولىپ شىقتى.

تۇرعىنداردىڭ پىكىرىنشە، اۋدان پروكۋراتۋراسى جاعدايعا قۇقىقتىق باعا بەرمەگەن جانە سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتپەگەن. ولار الماتى وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنە دە وسىنداي شاعىمدار ايتادى، ولاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل دەپارتامەنت جەردى قايتارۋ تۋرالى تالاپ-ارىز بەرمەگەن.

«ءبىز قاراساي اۋداندىق پروكۋراتۋراسىنا داناعۇلوۆقا جانە ونىڭ ورىنباسارى وسپانوۆقا بىرنەشە رەت جۇگىندىك، ءبىراق ەشقانداي رەاكسيا بولمادى. ەشكىم ماسەلەنى شەشۋگە جانە سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسپادى. الماتى وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىمەن دە جاعداي وسىنداي، ونى امانجول ابدراحمانوۆ باسقارادى. دەپارتامەنت ارالاسىپ، سوت ارقىلى جەردى مەملەكەتكە قايتارۋعا تىرىسۋى مۇمكىن ەدى، ءبىراق بۇل بولمادى. سونىمەن قاتار، سوتتىڭ ءوزى ءدال وسى دەپارتامەنت بۇل ماسەلەمەن اينالىسۋى كەرەك دەپ كورسەتكەن بولاتىن. بۇعان دەيىن رايىمبەك اۋىلدىق وكرۋگى سوتقا جۇگىنۋگە تىرىسقان، ءبىراق ءوتىنىش قارالماعان، سەبەبى ونى تەك دەپارتامەنت بەرۋى كەرەك ەدى»، – دەيدى ەرجان ءىلياسوۆ.

تەكسەرۋلەرگە، نۇسقامالارعا جانە سوت شەشىمدەرىنە قاراماستان، جاعداي وزگەرىسسىز قالىپ وتىر. جەر مەملەكەتكە قايتارىلمادى، ۋچاسكەلەرگە قول جەتكىزۋ قامتاماسىز ەتىلمەدى، ال تۇرعىندار بۇرىنعى شەشىمدەردىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتۋ ءۇشىن قايتادان سوتقا جۇگىنۋگە ءماجبۇر.

سونداي-اق، ايتىموۆتاردىڭ ۋچاسكەسى كورشى جەرگە، ياعني 0،50 گەكتار اۋماققا يەلىكتەن اسىپ كەتكەنى انىقتالدى. بۇل بويىنشا سوت پروسەستەرى ءجۇرىپ جاتىر. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ماسەلەنىڭ تەك جولمەن شەكتەلمەيتىنىن كورسەتەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا قاراساي اۋداندىق سوتىندا جاڭا تالاپ-ارىز قارالۋدا. ادامدار كەدەرگىلەردى جويىپ، ۋچاسكەلەرگە قالىپتى ءوتۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتەدى. سونىمەن قاتار، تۇرعىندار رايىمبەك اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەرجاس توقتاسىنوۆتىڭ ارەكەتسىزدىگىنە دە شاعىمدانادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ول سوت شەشىمىن ورىنداۋعا كومەكتەسپەيدى، ۋچاسكە يەلەرىمەن دە، ايتىموۆتارمەن دە كەزدەسپەيدى جانە قاقتىعىستى شەشۋگە ەشقانداي قاتىسپايدى.

تۇرعىنداردىڭ پىكىرىنشە، ايتىموۆتاردىڭ وزدەرى پروسەستى سوزدىرۋدا. ولار الماتى قالاسىنىڭ سماس سوت ورىنداۋشىسىنا تالاپ-ارىز بەرگەن، ءبىراق سوت ونى قاناعاتتاندىرۋدان باس تارتتى. ال 2026 جىلعى 10 ساۋىردە الماتى وبلىسىنىڭ سماس-نا بۇرىن بەلگىلەنگەن سەرۆيتۋتتى جويۋ تۋرالى تالاپ-ارىز بەردى.

تۇرعىندار جوعارى تۇرعان ورگانداردىڭ ارالاسۋىنسىز بۇل جاعدايدىڭ شەشىلمەيتىنىنە جانە سوت شەشىمدەرىنىڭ تەك قاعاز جۇزىندە قالا بەرەتىنىنە سەنىمدى.