InfoHub Logo

الماتى قالاسىنىڭ بوستاندىق اۋدانىندا تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي رەجيمى جاريالاندى. بۇل شەشىمگە «الما» تۇرعىن ءۇي كەشەنى مەن كوكشوقى ىقشاماۋدانىنداعى بىرنەشە ۇيلەردە پيتەلىك سۋدىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى بولماۋى سەبەپ بولدى. بيلىك مۇنى حالىقتىڭ قالىپتى ءومىر سۇرۋىنە ءقاۋىپ توندىرەتىن جاعداي دەپ ءتۇسىندىرىپ، تۇرعىنداردىڭ كوپتەگەن وتىنىشتەرىن نەگىزگە الدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

«شەبەرلەر اۋىلى» سۋسىز قالدى

كوكشوقى – ءۇش قاباتتى ۇيلەر مەن جەكە سەكتوردان تۇراتىن شاعىن اۋدان. 1986 جىلى مۇندا قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن حالىقتىق قولونەر شەبەرلەرى كوشىرىلگەن بولاتىن. بۇگىندە بۇل جەردە ولاردىڭ وتباسىلارى، كوپبالالى انالار مەن قارتتار تۇرادى. الايدا، اسەم تابيعاتى مەن تازا تاۋ اۋاسىمەن تانىمال بۇل مەكەندە سۋ تاپشىلىعى – بۇرىننان كەلە جاتقان ماسەلە.

تۇرعىندار العاش قونىس اۋدارعاندا ينفراقۇرىلىم مۇلدەم بولماعان. ولار ءوز كۇشتەرىمەن بۇلاقتان قۇبىر جۇرگىزىپ، اقشا جيناپ، ور قازعان. «ءبارىن ءوز كۇشىمىزبەن جاسادىق. بۇل – ۇلكەن ەڭبەك ەدى»، – دەيدى جەرگىلىكتى تۇرعىندار.

بۇگىندە 40 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە، سۋ جۇيەسى ءالى دە وزگەرىسسىز قالىپ وتىر. بۇلاق سۋى ازايعان، تۇتىنۋشىلار سانى ارتقان. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، بۇرىنعى قۇبىرلارعا جاڭا نىساندار دا قوسىلا باستاعان.

«قىستا بۇل – اپات»

كوپتەگەن وتباسىلاردا جاس بالالار بار. سوندىقتان سۋدى ارنايى ىدىستارمەن تاسۋعا، قولمەن كىر جۋۋگە، ءتىپتى بالالاردى باسقا جاققا جۋىندىرۋعا ءماجبۇر. جاعدايدى ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنىڭ جوقتىعى ودان ءارى قيىنداتادى. ۇيلەردەگى گاز قازاندارى تەك سۋ بولعاندا عانا جۇمىس ىستەيدى. ەگەر سۋ ءبىر تاۋلىكتەن ارتىق بولماسا، جىلۋ جۇيەسى وشەدى.

«ءبىز جىلۋسىز قالامىز. قىستا بۇل – اپات»، – دەيدى تۇرعىندار. بىرنەشە جىل بۇرىن بيلىك بۇرعىلاۋ ۇڭعىماسىن قازۋعا ۋادە بەرگەن. جۇمىستار باستالعانىمەن، مەردىگەر جۇمىسىن توقتاتىپ، جوبا اياقسىز قالعان. سودان بەرى جاڭا ۇڭعىما تۋرالى ايتىلىپ جۇرگەنىمەن، ناتيجەسىز.

«ءبىز مۇمكىن ەمەستى سۇراپ وتىرعان جوقپىز»

تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، كەيدە ىقشاماۋدانعا سۋ تاسيتىن كولىك كەلەدى، ءبىراق سۋ نەبارى بىرنەشە ساعاتقا عانا جەتەدى. ەگەر سۋ بىرنەشە كۇن بولماسا، ادامدار بۇلاققا تۇسۋگە ءماجبۇر – قىستا بۇل وتە ءقاۋىپتى. «ءبىزدى ءبىر اكىمدىكتەن ەكىنشىسىنە جىبەرەدى. جىل سايىن ماسەلەنى شەشەمىز دەپ ۋادە بەرەدى، ءبىراق ەشتەڭە وزگەرمەيدى»، – دەيدى الماتىلىقتار.

بۇل ىقشاماۋداندا بالالار ويىن الاڭى سالىنىپ، جارىق ورناتىلعانىمەن، ەڭ باستى ماسەلە ءالى شەشىمىن تاپپاي وتىر. «سۋ – تىرشىلىك. ولسىز ءبارى توقتايدى: ءۇي، جىلۋ، تۇرمىس. ءبىز تەك ادامشا ءومىر سۇرگىمىز كەلەدى»، – دەيدى تۇرعىندار.

اكىمدىك نە دەيدى؟

الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى حابارلاعانداي، توتەنشە جاعداي رەجيمىن ەنگىزۋگە ادام دەنساۋلىعىنا ءقاۋىپ ءتونۋى جانە قالىپتى تۇرمىس جاعدايلارىنىڭ بۇزىلۋى سەبەپ بولعان. مۇنداي مارتەبە بۇرعىلاۋ ۇڭعىمالارىن قازۋ، سورعى ستانسيالارىن سالۋ جانە جەلىلەردى جاڭعىرتۋ سياقتى راسىمدەردى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بيلىك بۇل ماسەلەنىڭ اۋدان اكىمىنىڭ باقىلاۋىندا ەكەنىن جانە تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرى بەلگىلەنگەن تارتىپپەن قارالاتىنىن مالىمدەدى.

نەلىكتەن بۇل ماڭىزدى؟

كوكشوقىنىڭ بۇل وقيعاسى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى قالادا دا بازالىق ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرىنىڭ وزەكتى ەكەنىن كورسەتەدى. سۋدىڭ جوقتىعى تىكەلەي دەنساۋلىققا، وتباسى شىعىندارىنا جانە ءومىر ساپاسىنا اسەر ەتەدى. بۇعان دەيىن الماتىدا 2015 جىلى ناۋرىزباي اۋدانىندا سەل جۇرگەننەن كەيىن توتەنشە جاعداي رەجيمى ەنگىزىلگەن بولاتىن. سول كەزدەگى شۇعىل شارالار تابيعي اپاتتىڭ سالدارىن جويۋعا كومەكتەسكەن ەدى. ەندى توتەنشە جاعداي رەجيمى كوممۋنالدىق ماسەلە بويىنشا جاريالانىپ وتىر، بۇل ماسەلەنى تۇرعىندار ونداعان جىلدار بويى كۇتىپ كەلەدى.