tengrinews.kz
الماتىداعى جاتاقحانالار پاتەرلەرمەن باسەكەلەسە باستادى: نەگە؟
الماتىداعى جالدامالى تۇرعىن ءۇي نارىعىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر ورىن الۋدا. بۇعان ەكى نەگىزگى سەبەپ بار: جاڭا سالىنعان ۇيلەردەگى ينۆەستيسيالىق پاتەرلەردىڭ سانى ارتتى جانە نارىقتا جاتاقحانالار دەگەن جاڭا سەگمەنت پايدا بولدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاتاقحانالارعا بۇرىن تيپتىك پاتەرلەردى ساتىپ الىپ، جالعا بەرىپ تابىس تاپپاعاندار كوشىپ جاتىر. سەبەبى سوڭعى جىلدارى سۇرانىستان ارتىق پاتەر سالىنىپ كەتكەن.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
جاڭا فورماتتاعى جاتاقحانالار قاشان جانە نەگە پايدا بولدى؟
بۇل جەردە ءسوز كەڭەستىك داۋىرىندەگى جاتاقحانالار تۋرالى ەمەس، جاڭا فورماتتاعى، ياعني بىرنەشە بولمەسى نەمەسە شاعىن پاتەرى بار كىرىستى ۇيلەر تۋرالى بولىپ وتىر. الماتىدا مۇنداي جاتاقحانالار بۇرىننان بار، ادەتتە بازارلاردىڭ ماڭىندا بوي كورەتىن. جەكە سەكتوردا جەر يەلەرى ەگىن ورنىنا بولمەلەرى جەكە كىرەبەرىسى بار ۇيلەر سالىپ، ونى جالعا بەرگەن. كەيدە بۇل ۇيلەردە جۋىناتىن بولمە مەن اس ءۇي دە بولعان، ال كەيدە ولار كوشەدە ورنالاسقان. ريەلتور الەكساندر بيكەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، مۇندا كوبىنەسە بازارلار مەن قۇرىلىستاردا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن الماتىعا كەلگەندەر تۇرعان.
الايدا، سوڭعى جىلدارى مۇنداي جاتاقحانالاردىڭ سانى كۇرت كوبەيدى. ولار تەك بازارلاردىڭ ماڭىندا عانا ەمەس، قالانىڭ باسقا دا اۋداندارىندا سالىنا باستادى. كوبىنەسە زاماناۋي فورماتتا، جاقسى جوندەلگەن، جەكە اس ءۇيى مەن دۋشى بار ستۋديا پاتەرلەر رەتىندە كورىنىس بەرەدى.
قازىرگى تاڭدا جاتاقحانالار جالدامالى تۇرعىن ءۇي نارىعىنىڭ ەڭ تومەنگى باعالى سەگمەنتى رەتىندە قاراستىرىلادى. سەبەبى، ەلدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليستە ءبىر بولمەلى پاتەردى جالعا الۋ باعاسى جۇمىس ىزدەپ كەلگەندەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ قالتاسىنان شىقپايدى. مۇنداي جاتاقحانالار ءقازىر قازاقستاننىڭ بارلىق ءىرى قالالارىندا بار، ءبىراق ەڭ كوبى وڭتۇستىك استانادا شوعىرلانعان.
«الماتىدا تۇرعىن ءۇيدى جالعا الۋ باعاسى قازاقستاندا ءالى دە ەڭ جوعارى بولىپ تۇر. قالىپتى ءبىر بولمەلى پاتەردىڭ ءوزى كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى قوسپاعاندا، كەم دەگەندە 180 مىڭ تەڭگەگە تۇسەدى»، - دەيدى الەكساندر بيكەتوۆ.
تۇرعىن ءۇيدى جالعا بەرۋ جونىندەگى مامان دميتريي مالسيەۆ بۇل جاتاقحانالاردىڭ الماتىداعى تۇرعىن ءۇي نارىعىن وزگەرتكەنىن ايتادى. بۇل سەگمەنتتى ەندى ەلەمەۋ مۇمكىن ەمەس.
«لوكاسيا بويىنشا قاراساق، جاتاقحانالار الماتىنىڭ بارلىق شەتىندە بار. ولاردى سالۋ جانە جالعا بەرۋ – بۇل بيزنەس-مودەل. بۇرىن قۇرىلىس كەزىندە بىردەن بىرنەشە پاتەر ساتىپ الىپ، جالعا بەرەتىندەر ءقازىر وسى ىسپەن اينالىسۋدا. جاتاقحانالارعا «كورپوراتيۆتىك كليەنتتەر» دە پايدا بولدى – شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتاتىن جۇمىس بەرۋشىلەر. ولار ءوز قىزمەتكەرلەرىن ءبىر جەرگە ورنالاستىرادى، ءسويتىپ كوشى-قون پوليسياسىمەن بايلانىستى قيىندىقتاردان قۇتىلادى»، - دەيدى مالسيەۆ.
الەكساندر بيكەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، ارزان جالدامالى تۇرعىن ءۇي تاپشىلىعى جاعدايىندا نارىق سۇرانىسقا جاۋاپ بەرگەن.
«ءقازىر ساۋدا، قوعامدىق تاماقتاندىرۋ نەمەسە قۇرىلىس سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىندەرگە، ءتىپتى كوپتەگەن ستۋدەنتتەرگە پاتەر جالداۋ قىمباتقا تۇسۋدە. قولجەتىمدى حوستەلدەر ءالى دە جەتكىلىكتى ەمەس. ونىڭ ۇستىنە، وتباسىمەن بىرگە تۇرۋعا ىڭعايلى ەمەس. سۇرانىس قالىپتاستى، ال بيزنەس سوعان بەيىمدەلە باستادى».
كەزدەسكەن تاعى ءبىر سۇحبات بەرۋشىمىز – الەكساندر ريەۆين. ول فليپپەر، ياعني ەسكى نەمەسە جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن پاتەرلەردى ساتىپ الىپ، تەز ارادا جوندەۋدەن وتكىزىپ، جوعارى باعامەن ساتاتىن كاسىپكەر. ونىڭ ايتۋىنشا، بىر-ەكى بولمەلى پاتەر ساتىپ الىپ، ونى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن جالعا بەرۋ كوپتەگەن ادامدار ءۇشىن قاراپايىم جانە ءتيىمدى تابىس كوزى بولعان. ءبىراق كەيىن ادامدار اقشانى ەسەپتەپ، مۇنداي ارەكەتتەن تابىس تابۋ بىلاي تۇرسىن، ءتىپتى اقشاسىن ساقتاپ قالا المايتىنىن تۇسىنگەن.
«2017-2020 جىلدارى ارزان باسپانا كەزەڭى بولدى. ءبىراق ءقازىر بۇل باعالار جوق. ءقازىر 25 ميلليون تەڭگەگە قارا پاتەر الساڭىز، وعان جوندەۋگە تاعى اقشا سالۋ كەرەك، ونى ايىنا 200-250 مىڭ تەڭگەگە جالعا بەرەسىز. بۇل سومانىڭ ءبىر بولىگى ۋاقىت وتە كەلە تۇرعىن ءۇيدى اعىمداعى جوندەۋگە كەتەدى. ونى قايتارۋ ءۇشىن قانشا ۋاقىت كەتەدى؟ 10 جىلدان كەيىن. بۇل وتە ۇزاق. ال جىل سايىن ينفلياسيا دا بولادى»، - دەپ ەسەپتەيدى كاسىپكەر.
ريەلتور بيكەتوۆتىڭ پىكىرىنشە، ءقازىر ۋچاسكە ساتىپ الىپ، وعان 20-30 ستۋديا پاتەرى بار ەكى قاباتتى زاماناۋي جاتاقحانا سالۋ تيىمدىرەك.
«شاعىن ۋچاسكە ساتىپ الىپ، ونداي ءۇي سالۋ – بۇل سپالني اۋدانىنداعى ەكى-ۇش بولمەلى پاتەر ساتىپ الۋمەن تەڭ. ال مۇنداي نىساننان تۇسەتىن جالداۋ كىرىسى كولەمىنە بايلانىستى جوعارى بولادى، جانە پاتەرلەر كەلەسى جالعا الۋشىنى كۇتىپ ۇزاق بوس تۇرمايدى»، - دەيدى ساراپشى.
مۇنداي تۇرعىن ءۇي قانداي بولادى؟
الەكساندر بيكەتوۆتىڭ سيپاتتاۋى بويىنشا، بۇل كوبىنەسە ءبىر، ەكى، ەڭ كوبى – ءۇش قاباتتى، ۇزىنشا ءۇي بولادى. ول ءمودۋلدى دە، قالىڭدىعى دا بار – مونوليت نەمەسە گازبلوكتان سالىنعان دا بولۋى مۇمكىن.
ءار جالعا الۋشىنىڭ جەكە كىرەبەرىسى بار. كوبىنەسە پاتەرلەر 20 شارشى مەترگە جۋىق بولادى.
بيزنەسمەن الەكساندر ريەۆين ءوزىنىڭ بولاشاق شاعىن تۇرعىن ءۇي كەشەنىن بىلاي سيپاتتايدى:
«مەن جوبا دايىندادىم: ءارقايسىسى 28 شارشى مەتر بولاتىن 20 پاتەرلىك زاماناۋي جاتاقحانا سالامىن. جوبادا ءار بولمەدە جەكە جۋىناتىن بولمەسى مەن دۋشى، شاعىن اس ءۇي ايماعى قاراستىرىلعان. بولمەلەر جيھازدالعان بولادى. فورماتى – «كىرىپ، ءومىر ءسۇر».
الەۋمەتتىك جەلىلەردەن وسىنداي ۇقساس ءبىر نۇسقانى كەزدەستىردىك. الماتى وبلىسىنىڭ ءبىر اۋىلىنداعى ءوز ۋچاسكەسىندە ءبىر جىل ىشىندە 50 شارشى مەتردەن بولاتىن 22 پاتەرلىك كەشەن سالعان الماتىلىق بيزنەسۆۋمەن ءوزىنىڭ Instagram پاراقشاسىندا قۇرىلىس بارىسىن قادامداپ بايانداعان. ونىڭ جازبالارى مەن ستوريس-تەرىندە پاتەرلەرمەن قاتار، اباتتاندىرىلعان اۋلا مەن بالالار الاڭشاسى دا قاراستىرىلعانى ايتىلادى.
«نۇسقالار كوپ، بىرەۋلەر پاتەر/بولمە سالىپ، جالعا بەرەدى، باسقالارى جاتاقحانالاردى دايىن بيزنەس رەتىندە ساتادى، - دەپ جالعاستىرادى ريەلتور بيكەتوۆ جاڭا ترەندتى سيپاتتاۋدى. - مىسالى، مەنىڭ كليەنتتەرىمىزدىڭ ءبىرى توعىز شاعىن پاتەرى بار ءۇش قاباتتى ءۇيدى ساتىپ جاتىر».
كىمدەر ءۇشىن جانە قايدا سالادى؟
جاڭا جاتاقحانالار بەلگىلى ءبىر ساناتتاعى جالعا الۋشىلارعا ارنالىپ جوسپارلانادى. ولار نەگىزىنەن مەگاپوليستىڭ تومەنگى بولىگىندە سالىنعانىمەن، قالادا دا بار، دەيدى بيكەتوۆ. ارينە، ولاردى «التىن كۆادراتتاردا» سالمايدى. مىسالى، ستۋدەنتتەرگە باعىتتالعان وسىنداي جاتاقحانالار مەترونىڭ بار جانە سالىنىپ جاتقان ستانسيالارىنا جاقىن جەردە پايدا بولدى.
فليپپەر الەكساندر ريەۆين ءوزىنىڭ جوباسىن يندۋستريالدى ايماققا باعىتتاپ ەسەپتەگەن. ول بۇل نۇسقانىڭ ءسوزسىز جەڭىسكە جەتەتىنىنە سەنىمدى:
«مۇندا كوپتەگەن كاسىپورىندار بار، وندا جەر اۋدارىپ كەلگەندەر جۇمىس ىستەيدى. بۇل باسقا وڭىرلەردەن كەلگەن قازاقستاندىقتار دا، كۆوتامەن اكەلىنگەن شەتەلدىكتەر دە. ءيا، ولار قالادا پاتەر جالداۋى مۇمكىن، ءبىراق تەك جولعا قانشا ۋاقىت كەتەتىنىن ەلەستەتىپ كورىڭىزدەر! جۇمىس ىستەۋگە كەلگەندەر ءۇشىن بۇل ۋاقىتتى، اقشانى جانە نەرۆتى بوسقا جوعالتۋ. بىزدە كەپتەلىستەر بار. ال مۇندا پاتەر جانىڭدا: تاڭەرتەڭ تۇرىپ، جاياۋ جۇمىسقا باراسىڭ. اقشا مەن ۋاقىتتى از جوعالتاسىڭ – كوبىرەك ۇيىقتاي الاسىڭ».
جاڭا جاتاقحانالارداعى بولمەلەردى جالعا الۋ قانشا تۇرادى؟
«مىسالى، ورتاشا باعاسى شارشى مەترىنە 5500–6000 تەڭگە بولاتىن 35 شارشى مەترلىك تيپتىك الماتىلىق پاتەردى الايىق. ونى اي سايىن جالعا الۋ، شارتتى تۇردە، 210 مىڭ تەڭگە بولادى. ال جاتاقحاناداعى جايلى حوستەل فورماتىنداعى پاتەر 20 پايىزعا ارزان بولۋى كەرەك»، - دەپ ەسەپتەيدى الەكساندر بيكەتوۆ.
ريەۆين ءوزى تاڭداعان لوكاسياداعى ۇقساس جوبالاردىڭ باعاسىن، سونداي-اق قۇرىلىسقا قاجەتتى شىعىنداردى تالداپ شىقتى. ول ءوزىنىڭ جوباسى ءار شاعىن پاتەردى ايىنا 90-100 مىڭ تەڭگەگە جالعا بەرگەن كەزدە ءتيىمدى بولاتىنىنا كوز جەتكىزدى. ال ونىڭ بولاشاق جاتاقحاناسىنا جاقىن ماڭداعى تيپتىك ءبىر بولمەلى پاتەرلەر ءۇشىن ءقازىر جارنامادا ايىنا 200 مىڭ تەڭگە سۇراپ وتىر.
جىلجىمايتىن مۇلىك مامانى ولگا كرامارەنكو ادامداردىڭ شىعىندارعا الدەقايدا اقىلمەن قارايتىنىن اتاپ وتەدى:
«كوبىسى باعا مەن جايلىلىق دەڭگەيى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى تابۋعا تىرىسادى، قاراپايىم جوندەۋ نۇسقالارىن، كىشىرەك اۋداندى نەمەسە قالا شەتىن تاڭدايدى. سونداي-اق، بىرلەسىپ جالعا الۋدى ءجيى قاراستىرادى».
بۇل سەگمەنت ودان ءارى قالاي داميدى؟
ارزان تۇرعىن ۇيگە سۇرانىس جوعارى، دەيدى بيكەتوۆ، دەمەك، ۇسىنىس سانى دا ارتادى. جاتاقحانالار – بۇل ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قۇبىلىس. ءبىراق مەملەكەت ءالى بۇعان اسەر ەتە قويعان جوق.
«بولاشاق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مۇنداي جالداۋ فورماتتارىن باقىلاۋداعى رەاكسياسىنا بايلانىستى بولادى. ءبىر جاعىنان، ءبىز امبەباپ جاتاقحانالار، شاعىن قوناقۇيلەر مەن حوستەلدەر اشقىسى كەلەتىن ينۆەستورلاردىڭ سۇرانىستارىن كورەمىز. ەكىنشى جاعىنان، الماتىداعى حوستەلدە بولعان ءورتتى ەسكە الساق، وندا 13 ادام قازا تاپتى، سودان كەيىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە تىرىسىپ، جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەكەمەلەردى قوسىمشا تەكسەرۋدى باستادى. ءبىر ۇيدەگى بولمەنى بىر-ەكى ادامعا جالعا بەرۋ ءبىر بولەك، ال ونداعان شاعىن پاتەرلەرگە ادامداردى ورنالاستىرۋ مۇلدەم باسقا نارسە»، - دەيدى الەكساندر بيكەتوۆ.
بۇل پىكىرمەن زاڭگەر ماكسيم موستوۆيچ تە كەلىسەدى. ول قازاقستاندا مۇنداي كەشەندەر – شاعىن پاتەرلەر، ميني-جاتاقحانالار، تاۋنحاۋستار نەمەسە 10-30 ستۋديادان تۇراتىن اپارت-بلوكتار – «قالىپتى بولمە جالعا بەرۋ» بولىپ سانالمايتىنىن تۇسىندىرەدى. زاڭ تۇرعىسىنان العاندا، بۇل كاپيتالدىق قۇرىلىس وبەكتىسى بولىپ تابىلادى جانە وعان قالا قۇرىلىسى مەن قۇرىلىس زاڭناماسىنىڭ نورمالارى قولدانىلادى.
ەگەر بىرنەشە پاتەر نەمەسە تۇرۋعا ارنالعان بولمەلەر ورنالاسقان عيمارات سالىنسا، دەيدى زاڭگەر، وندا بۇل جەكە ءۇي ەمەس، كوپپاتەرلى نەمەسە مامانداندىرىلعان تۇرعىن ءۇي وبەكتىسى بولىپ تابىلادى.
«مۇنداي بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەتىن ادام مۇنداي ۋچاسكەنىڭ ءتيىستى ماقساتتىق تاعايىندالۋى بار ەكەنىن ءبىلۋى كەرەك، مىسالى: كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي؛ جاتاقحانا؛ كوممەرسيالىق تۇرعىن ءۇي (ءقوناقۇي)؛ بلوكتالاتىن قۇرىلىس. ەگەر ۋچاسكەنىڭ تاعايىندالۋى جسج (جەكە تۇرعىن ءۇي) بولسا نەمەسە كح (كرەستياندىق شارۋاشىلىق)، باقشا ۋچاسكەسى رەتىندە رەسىمدەلسە، وندا وعان ءىس جۇزىندە جاتاقحانا ورنالاستىرۋ زاڭسىز بولىپ تابىلادى»، - دەپ اتاپ وتەدى ماكسيم موستوۆيچ.
جاڭا جاتاقحانالاردى جالعا الۋشىلار نە ەسكەرۋى كەرەك؟
سپيكەرلەردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي جاتاقحانالاردى قاۋىپسىزدىك شارالارىن ويلاستىرىپ، كاپيتالدى ەتىپ سالسا جاقسى. ءبىراق كەيبىر جاعدايلاردا «شارشى مەترلەردى» تەك جىلىتقىشپەن جابىلعان كونتەينەرگە ورنالاستىرۋى مۇمكىن. سوندىقتان بولاشاق جالعا الۋشىلار بۇل تۇرعىن ءۇيدىڭ ءقاۋىپسىز ەكەنىنە كوز جەتكىزگەنى ءجون. بۇل ءۇشىن، دەپ كەڭەس بەرەدى زاڭگەر، كەلەسى قۇجاتتاردى سۇراتۋعا بولادى:
ءوز قاۋىپسىزدىگىڭىز ءۇشىن، دەپ قوسادى ماكسيم موستوۆيچ، جەكە ەۆاكۋاسيالىق شىعۋ جولدارىنىڭ، ءورت سيگناليزاسياسىنىڭ، قالىپتى ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ، سۋمەن جابدىقتاۋ جانە كاناليزاسياعا قوسىلۋدىڭ بار-جوعىن تەكسەرۋ قاجەت. «جارتىلاي زاڭدى» جاتاقحانالاردا ءجيى قيىندىقتار وسىمەن بايلانىستى.
«شىنىندا، ءىس جۇزىندە ادامدار مۇنى سيرەك جاسايدى. بىرەۋلەر بىردەڭە سۇراۋعا ۇيالادى»، - دەيدى زاڭگەر.
ءۇش جىل بۇرىن الماتىدا بوس جالعا بەرىلەتىن پاتەر تابۋ قيىن بولدى. اي سايىنعى تولەم سول كەزدە دە ارزان بولمادى، ءبىراق ۇسىنىس شەكتەۋلى ەدى: جارناما ورنالاستىرساڭىز، بىر-ەكى كۇننەن كەيىن پاتەر جالعا بەرىلەتىن. ءبىراق وسى ۋاقىت ىشىندە قالادا كوپتەگەن جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى سالىندى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، 2026 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا الماتىدا 26 426 كوپپاتەرلى ءۇي بار. ال مۇنداي بيزنەسكە قىزىعۋشىلار جاڭا كەشەندەردەگى پاتەرلەردى دە ونداپ، ءتىپتى جۇزدەپ ساتىپ الدى. ەندى مۇنداي ينۆەستيسيالىق تۇرعىن ۇيلەردىڭ باسىم بولىگى جالداۋ نارىعىنا شىقتى.
يەلەرى ونى زالالعا ساتا المايدى، ال جالعا الۋشىلار ونى وزىنە زالال كەلتىرە وتىرىپ، جالعا الا المايدى. بۇل جاڭا سەگمەنتتىڭ – الدەقايدا قولجەتىمدى باعا سەگمەنتىندەگى شاعىن اۋداندى تۇرعىن ۇيلەردىڭ دامۋىنا نەگىزگى سەبەپ بولدى. سوندىقتان الماتىدا كوشى-قون اعىنى جالعاسا بەرسە، جاتاقحانالاردىڭ قۇرىلىسى ودان دا بەلسەندى جۇرەتىن بولادى.
-
تانىمال ءانشى جازيرا بايىربەكوۆانىڭ تۇڭعىشى وتاۋ قۇرىپ، كەلىن تۇسىرگەنى تۋرالى مالىمەت.
-
قازاقستاندىق زەينەتكەرلەر مەملەكەت ەسەبىنەن تەگىن نەمەسە جەڭىلدىكپەن ساناتورييگە بارا الادى. بۇل مۇمكىندىك كىمدەرگە بەرىلەدى جانە قانداي تالاپتار بار ەكەنىن ءبىلىپ الىڭىز.
