InfoHub Logo

الماتى قالاسىنىڭ سموگى مەن كولىك كەپتەلىسىنەن ارىلۋىنا قاراپايىم شەشىم ۇسىنىلۋى مۇمكىن: اۋا لاستانعان كۇندەرى جولعا تەك جارتىلاي كولىكتەر عانا شىعارىلادى. بۇل – كولىك ءنومىرىنىڭ جۇپ نەمەسە تاق بولۋىنا بايلانىستى شەكتەۋ. بيلىك بۇل تاجىريبەنى بەيجىڭنەن ۇلگى ەتىپ الۋدى قاراستىرۋدا. الايدا، بۇل شارانىڭ ارتىندا تازا اۋا مەن ەكونوميكانىڭ اراسىنداعى كۇردەلى تاڭداۋ تۇر.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

بيلىكتىڭ لوگيكاسى: لاستانۋدى تەز ازايتۋ

ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانبايەۆ ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا ۆەدومستۆونىڭ ۇستانىمىن ايقىن بىلدىرگەن بولاتىن. قازاقستان بەيجىڭنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەپ، ونى قولدانۋعا دايىن.

«سىزدەر بىلەسىزدەر، قىتايدا 10-15 جىل ىشىندە قالالاردى ساۋىقتىرۋدا ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى. وندا جەدەل شارالار قابىلداندى: كولىكتەر مەن وندىرىستەردى گازداندىرۋ، قالالىق كولىكتى گاز بەن ەلەكتر ەنەرگياسىنا كوشىرۋ. سونداي-اق، كولىكتەردى جۇپ جانە تاق نومىرلەرى بويىنشا رەتتەۋ شارالارى دا قولدانىلادى»، - دەدى ول بريفينگتەردىڭ بىرىندە.

مينيستر اسىرەسە الماتىعا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءقازىر مەگاپوليستە شامامەن 748 مىڭ كولىك تىركەلگەن. كۇن سايىن قالاعا قوسىمشا 400 مىڭعا جۋىق كولىك كىرەدى.

«ەگەر ءمان بەرسەك، بۇگىندە قالا ماڭىنداعى اۋماقتاردىڭ بارلىعى دەرلىك الماتىدا جۇمىس ىستەيدى. بۇل جاعدايدا جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋدى تاكسيلەر اتقارادى. سوندىقتان مۇنداي شارا («جۇپ/تاق نومىرلەر») باسقا شارالارمەن بىرگە ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتە الادى»، - دەپ اتاپ ءوتتى نىسانبايەۆ.

الايدا، كولىكتەردى سۇرىپتاۋدىڭ ناقتى تەتىگى قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن مينيستر ايتپادى. ونىڭ سوزىنشە، بۇل ماسەلە ءار قالا ءۇشىن بولەك شەشىلۋى ءتيىس.

ەكولوگيا مينيسترلىگى باسپا ءسوز قىزمەتىنىڭ تۇسىندىرۋىندە ماڭىزدى ەسكەرتۋ بار – بۇل تۇراقتى تىيىم ەمەس:

«ۇسىنىلىپ وتىرعان «جۇپ/تاق ءنومىر» ءپرينسيپى بويىنشا قوزعالىستى شەكتەۋ شاراسى تەك ۋاقىتشا، قولايسىز مەتەورولوگيالىق جاعدايلار (قمج) تۋىنداعان كۇندەرى عانا قاراستىرىلادى. بۇل شارا ۇلتتىق دەڭگەيدە مىندەتتى نورما بولىپ تابىلمايدى، تەك جەرگىلىكتى ورگاندار ءۇشىن ۇسىنىس سيپاتىندا بولادى. شەشىم ەكولوگيالىق، الەۋمەتتىك جاعداي مەن قوعام پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ، وڭىرلىك دەڭگەيدە قابىلدانادى».

سونىمەن قاتار، شەكتەۋلەر بارلىق اۆتوكولىكتەرگە بىردەي قولدانىلمايتىن بولادى.

«وڭىرلىك ەرەجەلەردى ازىرلەۋ كەزىندە قوعامدىق كولىكتەرگە، جەدەل جانە ارنايى قىزمەتتەرگە، سونداي-اق گاز نەمەسە ەلەكتر ەنەرگياسىن پايدالاناتىن كولىكتەرگە جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلۋى مۇمكىن»، - دەپ اتاپ ءوتتى ۆەدومستۆونىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى.

ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ ەكولوگيالىق رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەربولات قوجىقوۆ «ۆرەميا» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا حالىقارالىق ستاتيستيكانى كەلتىردى: بەيجىڭ، پاريج، نيۋ-دەلي سياقتى ءىرى مەگاپوليستەردە جۇپ نەمەسە تاق ءنومىرلى كولىكتەرگە قوزعالىسقا تىيىم سالۋ كولىك اعىنىن 40 پايىزعا دەيىن، ال لاستاۋشى زاتتاردىڭ كونسەنتراسياسىن شەكتەۋ كۇندەرىندە 10-20 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«ەكولوگيالىق اسەر ءار قالاداعى لاستانۋ كوزدەرىنىڭ قۇرىلىمىنا بايلانىستى. مىسالى، الماتىداعى شىعارىندىلاردىڭ شامامەن 60 پايىزى اۆتوكولىكتەردەن شىعادى، سوندىقتان كولىك اعىنىن رەتتەۋ ايتارلىقتاي اسەر ەتۋى مۇمكىن، ءبىراق باسقا شارالارمەن كەشەندى تۇردە قولدانىلۋى كەرەك»، - دەدى سپيكەر.

قوجىقوۆ سونداي-اق، «قوزعالىستى كەز كەلگەن شەكتەۋلەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلۋى جانە تۇرعىندار ءۇشىن قوعامدىق كولىك تۇرىندە بالاما بولعاندا عانا قولدانىلۋى كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى. ونىڭ اقپاراتى بويىنشا، الماتى بۇل باعىتتا العا جىلجۋدا: 2024-2025 جىلدارى 1540 گاز اۆتوبۋسى مەن 253 ەلەكتروبۋس ساتىپ الىندى، ەكولوگيالىق كولىكتەردىڭ ۇلەسى 53 پايىزدان 70 پايىزعا دەيىن ءوستى، اكىمدىك ءتورت جاڭا اۆتوبۋس دەپوسىنىڭ قۇرىلىسىن جوسپارلادى. ءبىراق بۇل جۇزدەگەن مىڭ اۆتوكولىك يەلەرىن قوعامدىق كولىككە كوشىرۋگە جەتكىلىكتى مە؟ جاۋاپ ازىرگە بەلگىسىز.

بەيجىڭنىڭ رەسەپتى جانە قازاقستاندىق شىندىق

الماتىنىڭ ەكولوگيالىق ەرەجەلەرىن ازىرلەۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى، زاڭگەر ەرلان بۋزۋربايەۆ «ۆرەميا» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل قالادا شىنىمەن دە ازيا تاجىريبەسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتقانىن حابارلادى. قالا بيلىگى بۇل جۇيەنى تەك اۋانىڭ دەنساۋلىققا ءقاۋىپتى بولاتىن قمج كۇندەرىندە قولدانعىسى كەلەدى. مۇنداي كۇندەرى اكىمدىك ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ جۇمىسىن شەكتەپ، شىعارىندىلاردى ازايتۋ سياقتى باسقا دا شارالاردى ەنگىزە الادى.

ونىڭ ايتۋىنشا، 2027 جىلعا دەيىن جۇپ جانە تاق نومىرلەر بويىنشا شەكتەۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلمايدى، ال بۇل ۋاقىتقا دەيىن قوعامعا مۇنداي شارالاردىڭ قاجەتتىلىگى ءتۇسىندىرىلىپ، ينفراقۇرىلىم دايىندالادى.

ءبىر قاراعاندا، قمج كۇندەرىندە كولىك نومىرلەرى بويىنشا قوزعالىستى ءبولۋ سحەماسى وتە ءتيىمدى كورىنەدى: بيۋدجەتتەن اقشا تالاپ ەتپەيدى، كوشەدەگى بەينەكامەرالار ارقىلى وڭاي باسقارىلادى جانە ەرتەڭ-اق ىسكە قوسىلۋى مۇمكىن. ءبىراق بۇل قاراپايىمدىلىقتىڭ ارتىندا ەلەۋلى تاۋەكەلدەر جاتىر.

بىرىنشىدەن، ەكونوميكالىق. ەگەر نومىرلەر بويىنشا شەكتەۋلەر جىلىنا بىرنەشە رەت قانا ەنگىزىلسە دە، ولار بيزنەس پەن جۇمىس ىستەۋدىڭ قالىپتى ىرعاعىنا قاتتى اسەر ەتەدى: تاسىمالداۋدىڭ ازايۋى، لوگيستيكاداعى كىدىرىستەر، تاۋارلاردى ۋاقىتىندا جەتكىزە الماۋ جانە تابىستىڭ جوعالۋى.

«كاسىپكەرلەر شەكتەۋ كۇندەرى ءجۇرۋ ءۇشىن اۆتوپاركىن كوبەيتۋگە نەمەسە لوگيستيكاسىن ايتارلىقتاي كۇردەلەندىرۋگە ءماجبۇر بولادى. سىزدە كولىك بيزنەسى بار، مىڭداعان قىزمەتكەرىڭىز بار دەلىك – ال ءسىز تاسىمالداۋ كولەمىن ازايتۋىڭىز كەرەك!» - دەپ وي بولىسەدى ساراپشى، بيزنەس شىعىندارىنىڭ ءوسۋى اقىر سوڭىندا تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلەتىنىن ەسكە سالىپ.

ەكىنشىدەن، مىنەز-قۇلىق فاكتورى. زاڭگەردىڭ ايتۋىنشا، حالىقارالىق تاجىريبە كورسەتكەندەي: باي قالا تۇرعىندارى ەكىنشى كولىك ساتىپ الادى. ناتيجەسىندە، اسەر ازايادى، ال الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك ارتادى. نەمەسە لاج تاۋىپ، ادامدار نومىرلەرمەن مانيپۋلياسيا جاساي باستايدى.

ۇشىنشىدەن – جانە بۇل ەڭ ماڭىزدىسى – زاڭدىلىقتىڭ بەلگىسىزدىگى.

«بۇگىنگى تاڭدا ەكولوگيالىق كودەكس قمج كەزىندەگى ارەكەت ەتۋ ءتارتىبىن ناقتى جازباعان. كودەكس اكىمدىكتەر ءارتۇرلى شەكتەۋلەر ەنگىزە الاتىنىن، كولىك قوزعالىسىن شەكتەي الاتىنىن قاراستىرادى، ءبىراق ونى ەنگىزۋدىڭ ناقتى تاكتيكاسى نەمەسە تەتىكتەرى جوق»، - دەيدى زاڭگەر.

ونىڭ ويىنشا، سوت نومىرلەر بويىنشا قوزعالىستى شەكتەۋ شاراسىن زاڭسىز دەپ تانۋى مۇمكىن:

«بىزدە ادامدار ءقازىر ساۋاتتى، كونستيتۋسيالىق سوتقا شاعىمدانىپ، ەكولوگيالىق كودەكستىڭ مۇنداي قۇقىق بەرمەيتىنىن ايتىپ، داۋلاسا باستايدى. اكىمدىك سوتتا اقتالۋعا ءماجبۇر بولاتىن جاعدايعا تاپ بولۋى مۇمكىن».

ناتيجەسىندە، جەرگىلىكتى بيلىك اسىقپاعانى دۇرىس، دەيدى بۋزۋربايەۆ:

«ال كودەكستە ەگجەي-تەگجەيلى ەرەجەلەر بولماعانشا، جۇپ/تاق كۇندەردى تەك قالا باسشىلىعىنىڭ قالاۋىمەن ەنگىزۋگە بولادى. بارلىعى ونىڭ ساياسي ەركى مەن شەشىمدىلىگىنە بايلانىستى. ال مۇندايعا ءبارى بارا بەرمەيدى. مەن زاڭگەر رەتىندە، مۇمكىن، ۇسىنباس ەدىم…»

ساراپشى: ەگەر ەكولوگيا مينيسترلىگى جۇپ جانە تاق نومىرلەر جۇيەسىن العا جىلجىتسا، شەكتەۋلەردى قولدانۋ ءتارتىبى ءپروفيلدى كودەكستە ناقتى جازىلۋى كەرەك دەپ اتاپ ءوتتى.

ايتپاقشى، زاڭگەردىڭ ايتۋىنشا، بەيجىڭ تاجىريبەسىنە باسقا دا قالالارىمىز قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا: استانا جانە وسكەمەن.

قوسىمشا اقپارات

«قازگيدرومەت» دەرەكتەرى بويىنشا، 2025 جىلى الماتىدا قمج (دارەجەسىز) كۇندەرى 254 رەت تىركەلگەن. وسكەمەندە مۇنداي كۇندەر 116 بولعان، ونىڭ 111ء-ى ەكىنشى دارەجەلى ءقاۋىپتى، ياعني لاستانۋ دەڭگەيى جوعارى بولعان.

قمج – بۇل ەرەكشە اۋا رايى جاعدايلارى (مىسالى، جەلسىز كۇن نەمەسە تەمپەراتۋرالىق ينۆەرسيا)، بۇل كەزدە زياندى زاتتار تارالماي، جەر بەتىندە جينالىپ قالادى. قمج تۋرالى بولجامدار مەن ەسكەرتۋلەردى «قازگيدرومەت» جاريالايدى.