InfoHub Logo

الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىك كرەسلوسىنە دارحان ءساتىبالدى وتكەن جىلدىڭ 24 مامىرىندا وتىردى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا مەگاپوليس اۋقىمدى، ءبىراق كەيدە قايشىلىقتى قۇرىلىس الاڭىنا اينالدى. قالا تۇرعىندارىنىڭ كەيبىرى جاڭا جوبالار مەن كوگالداندىرۋدى ماقتاپ جاتسا، ەندى ءبىرى بۇزىلعان جولداردىڭ شاڭىنا كومىلىپ، جاپپاي ۇيلەردىڭ سۇرىلۋىنە قارسى نارازىلىق بىلدىرۋدە.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

جاڭا باسشىنىڭ العاشقى قادامدارى

قىزمەتكە كىرىسكەننەن كەيىن جاڭا اكىم الماتىنى جايلى، جاسىل، زاماناۋي جانە ءقاۋىپسىز ەتۋگە ۋادە بەردى. ول كوممۋنالدىق جەلىلەردى جاڭعىرتۋ، ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ، قوعامدىق كولىكتەردى (مەترو، BRT)، IT-سالاسىن، تۋريزم مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدى باسىمدىقتار قاتارىنا قوستى. سونداي-اق، اۋلالاردى، مەكتەپتەردى جانە كوشەلەردى ۇنەمى ارالاپ، حالىقپەن كەزدەسۋگە نيەتتى ەكەنىن ايتتى.

العاشقى اپتالاردا قالا باسشىسى جەو-2، سايران كولى سياقتى ءىرى نىسانداردى ارالاپ، پروبلەمالى شاعىن اۋدانداردىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. ونىڭ PR-قىزمەتى الەۋمەتتىك جەلىلەردە كۇندەلىكتى جازبالار مەن ۆيدەولار جاريالاپ وتىردى.

اكىمدىكتە دە وزگەرىستەر بولدى. قالا اكىمدىگىنىڭ جاڭارتىلعان قۇرىلىمى تامىز ايىنىڭ باسىندا ۇسىنىلدى. مىسالى، قالالىق ۇتقىرلىق باسقارماسى ەكى بولىمگە ءبولىندى: جول قوزعالىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە جولاۋشىلار كولىگى باسقارماسى، سونداي-اق جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باسقارماسى (جول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىن، مەترو، BRT جانە LRT-نى قاداعالايدى). الايدا، بۇل قاراپايىم الماتىلىق ءۇشىن ماڭىزدى جاڭالىق ەمەس، سەبەبى جاي عانا بولىكتەردى اۋىستىرۋ ناتيجەنى وزگەرتپەيدى.

الماتىعا ترامۆايدىڭ قايتارىلۋى (يندۋستريالدى ايماقتان باستاپ تولە بي كوشەسىمەن ابىلاي حان داڭعىلىنا بۇرىلىپ، الماتى-2 تەمىرجول ۆوكزالىنا دەيىن) كوپشىلىكتى قۋانتتى. جىلدام جەڭىل رەلستى كولىك جەلىسىن (LRT) 2029 جىلى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. ءبىراق الدىمەن ونى سالۋ كەرەك.

اكىم «قالقامان» مەترو ستانسياسىنىڭ قۇرىلىسىن جەكە باقىلاۋىنا الدى، قوعامدىق كولىك جۇمىسىن رەتكە كەلتىرۋدى تاپسىردى. بۇل جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى تۋرالى ايتۋ قيىن: ساعاتتىق كەپتەلىستەردە اۆتوبۋستار ءالى دە تولى. BRT جەلىسى سالىنىپ جاتقان رايىمبەك داڭعىلىندا كەپتەلىستەر ءجيى بولادى.

جاقسى جاڭالىقتار دا بار

«قوعامدىق كولىكتە قاراپايىم بانك كارتاسىمەن نەمەسە QR-كود ارقىلى تولەۋ مۇمكىندىگىنىڭ پايدا بولۋى – ۇلكەن جەتىستىك. بۇل شەتەلدىك قوناقتار ءۇشىن وتە ىڭعايلى»، - دەيدى ECO Network جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەكولوگ ەۆگەنيي مۇحامەدجانوۆ.

سوبەسەدنيك كوشەلەردى كوگالداندىرۋعا جاڭاشا كوزقاراسقا دا نازار اۋداردى: ءبىرجىلدىق گۇلدەردى وتىرعىزۋ كولەمى 2،7 ميلليوننان 4،3 ميلليونعا، ال راۋشان گۇلدەرى 125 مىڭنان 580 مىڭعا دەيىن ۇلعايتىلعان.

«جاڭا اكىمنىڭ كەلۋىمەن بۇرىنعى اكىم باۋىرجان بايبەكتىڭ تۇسىندا باستالعان بۇتالار وتىرعىزۋ جۇمىستارى جالعاستى. سول كەزدە بۇرىنعى باسشى بارلىعىن الىپ تاستاپ، تەك ءشوپ ەگىپ، كەيىن ول جانىپ كەتكەن ەدى»، - دەيدى ول.

ەۆگەنيي مۇحامەدجانوۆ سونداي-اق اتموسفەرالىق اۋانى قورعاۋ بويىنشا جاڭا ەرەجەلەردىڭ قابىلدانۋىن، مونشالار مەن اۆتوسەرۆيستەردى، ساۋلەتتىك قۇرىلىستاردى باقىلاۋعا الۋدى جانە زاڭسىز قۇرىلىستاردى ءسۇرۋدى اتاپ ءوتتى. ءبىراق ول كەيبىر ماسەلەلەرگە دە توقتالدى:

«ءالى كۇنگە دەيىن ەشبىر اكىمگە جولداردى گوست بويىنشا 16 جىلعا دەيىن ساقتاۋ مۇمكىن بولمادى، ماكسيمۋم بىر-ەكى جىل. ەكىنشى ماسەلە – كوپ قاباتتى ۇيلەردە كراننان ىستىق سۋدىڭ ورنىنا جىلى سۋ (60 گرادۋس ورنىنا 42 گرادۋس) اعادى».

ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان ايتا كەتەرلىگى، ءساتىبالدىنىڭ تۇسىندا بىرنەشە جىل بويى پايدالانۋسىز تۇرعان كرەماتوريي ماسەلەسى شەشىلىپ، ىسكە قوسىلدى.

از بولسا دا، ساپالى بولسىن

الەۋمەتتىك جەلىلەردە تۇرعىندار اۋقىمدى جول جوندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى «قازىلعان قالاعا» نارازىلىق بىلدىرۋدە.

«كولىك جانە نەگىزگى ينفراقۇرىلىم سياقتى ماڭىزدى سالالاردا جۇيەلى وزگەرىستەر مەن جاڭا جۇمىس ءستيلىن كورمەدىم»، - دەيدى قالالاردى دامىتۋ سالاسىنداعى تاۋەلسىز ساراپشى ەلەنا ەرزاقوۆيچ. «ناۋرىزباي اۋدانىن مىسالعا الساق، مۇندا سۋ قۇبىرى مەن كاناليزاسيا ءۇشىن بارلىعى قازىلعان. جوبالار ەسكى، ساپاسى ناشار، ال مەملەكەتتىك ورگانداردان تەك جاۋاپتار عانا كەلەدى».

بيلىك بىردەن بىرنەشە ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. الايدا، الماتى قازىرگىدەي كوممۋنالدىق اپات جاعدايىندا «از بولسا دا، ساپالى بولسىن» ءپرينسيپىن باسشىلىققا الىپ، ءبىر نىساندى الىپ، ونى اياعىنا دەيىن جەتكىزگەن ءجون.

«باس جوسپار اينالاسىنداعى جاعداي ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋدا، - دەپ جالعاستىرادى ساراپشى. - اكىمدىكتىڭ بۇل قۇجاتتى قابىلداۋعا نەگە سونشا اسىعىپ جاتقانى بەلگىسىز. بۇل رەتتە كولىك جۇيەسىنە ءال-فارابي داڭعىلىنداعى ەستاكادالىق ترامۆاي (Sky Train) سياقتى سىنعا تۇرا المايتىن، ءالى دە جەتىلدىرىلمەگەن جوبالار ەنگىزىلۋدە».

الماتىلىقتاردى تىڭداي ما؟

«قوعامدىق كەڭەسشىلەردىڭ قاتىسۋى جانە پىكىرلەردىڭ كەڭەيۋى تۋرالى ايتىلعانىنا قاراماستان، اكىمدىكتىڭ ەسىگى تاۋەلسىز ساراپشىلار ءۇشىن ءالى دە جابىق»، - دەيدى ەرزاقوۆيچ. «حالىقپەن جۇمىس ىستەۋ فورماتى دا ءمىنسىز ەمەس. بۇرىنعى اكىم ۇجىمدىق كەزدەسۋلەر وتكىزسە، قازىرگىسى جەكە قابىلداۋعا كوشتى، ءبىراق الماتىنى دامىتۋدى اشىق تالقىلاۋ ءۇشىن ءتيىمدى مودەل جوق. ءبىزدىڭ اكىمدەر تولىققاندى باسپا ءسوز ءماسليحاتتارىن وتكىزبەيدى جانە وزەكتى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرمەيدى».

ءقازىر قالا جاپپاي بيىك عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىنا بەيىمدەلۋدە. جەكە سەكتورداعى تۇتاس اۋداندار ءسۇرۋ تۋرالى حابارلامالار الدى. جاعداي شيەلەنىسكەن: الماتىلىقتار وزدەرىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرلەرىنەن، جايلى ەسكى كۆارتالدارىنان كەتۋدى قالامايدى، ال ولارعا قالا دامىپ، حالىق سانى ءوسىپ، زاماناۋي تۇرعىن ۇيلەرگە ورىن قاجەت دەپ جاۋاپ بەرەدى.

قالا تۇرعىندارى دابىل قاعۋدا: سەيسميكالىق ءقاۋپى بار الماتىدا حالىقتى جيناۋ ءۇشىن بوس ورىنداردى ساقتاپ قالۋ قاجەت. ءبىراق بيلىك بۇل ماڭىزدى تالاپتى ەستىمەگەندەي.

«كەيبىر جۋرناليستەر الماتىلىق اكىمدىكتى باسپا ءسوز رەليزدەرىنە سۇيەنەتىن دەپ اتايدى، مەن ونى Instagram-عا باعىتتالعان دەپ سانايمىن»، - دەيدى بەلسەندى رومان پانوۆ. «دارحان ءساتىبالدىنىڭ نە ىستەپ جاتقانىن ءبىز تەك الەۋمەتتىك جەلىلەردەن، اۋەندى مۋزىكامەن بىرگە بىلەمىز. الماتىلىقتارمەن ناقتى ديالوگ جوق. قالانىڭ ورتالىعىنداعى تراۆەرتينمەن بايلانىستى ناۋقاندى الايىق – بارلىق عيماراتتاردى بىردەي قالپىنا كەلتىرۋگە بولمايدى! سايران كولىنىڭ جانىنداعى قاراعايلار ءولىپ قالدى: دىڭدەردىڭ اينالاسىنداعى جەردى مەتالمەن قاپتادى. بۇل تۋرالى ءبىز الەۋمەتتىك جەلىلەردە جازدىق، اكىمدىكتىڭ نازارىنا سالعانبىز – ەشقانداي رەاكسيا بولمادى».

قالالىق قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى بوگدان دجەپكا، كەرىسىنشە، اكىم ءساتىبالدىنىڭ كەلۋىمەن اكىمدىككە قىزمەتتىك كۋالىگىمەن ەركىن كىرە الاتىن بولدى. ول جازىلۋدان كەيىن ءتورت اي وتكەن سوڭ اكىمنىڭ جەكە قابىلداۋىنا كىرگەنىن ايتتى. ول قالا باسشىسىنا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن قوعامدىق ورىنداردىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەلەرىن جەتكىزۋگە تىرىستى.

«ازىرگە قالادا ءبارى جاسالدى دەپ ايتا المايمىن… اكىم كرەسلوسىندەگى ءبىرىنشى جىل ءاردايىم الدىڭعى باسشىلاردىڭ جوبالارىن پىسىقتاۋمەن وتەدى»، - دەيدى دجەپكا. «اكىم اپپاراتىنىڭ باسشىسىنا تىلەك ءبىلدىردىم: اكىممەن كەزدەسۋلەردە كوپ ادام جينالماسىن جانە تۇرعىندار پرەزيدەنتكە حات جازباسىن، بولىمدەر مەن اۋدان اكىمدىكتەرىن جۇمىس ىستەتۋدى تالاپ ەتىڭىزدەر، ولار وسى ءۇشىن جالاقى الادى».

ءومىر سۇرسەك، كورەرمىز

ءساتىبالدىنىڭ اكىم رەتىندەگى ءبىرىنشى جىلىن باعالاي وتىرىپ، ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتايەۆ بۇل كەزەڭدى الدىڭعى پروبلەمالاردىڭ اۋقىمىن ەسكەرە وتىرىپ، بولاشاق ناتيجەلەر ءۇشىن نەگىز رەتىندە قاراستىرادى. ءساتىبالدىنىڭ باي تاجىريبەسى (ديپلوماتيا، ۇقك، كۇردەلى تۇركىستان وبلىسىن جانە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىن باسقارۋ) ونىڭ وزىندىك ءستيلىن – ساقتى، ءبىراق قاتاڭ جانە جۇيەلى ءتاسىلدى قالىپتاستىردى.

ونىڭ ءبىرىنشى جىلداعى نەگىزگى اكسەنتتەرى مەن جەتىستىكتەرى رەتىندە جەكە باقىلاۋدى اتاپ ءوتتى: اكىم ماڭىزدى نىساندارعا بارۋىمەن جانە ادال ەمەس قۇرىلىس سالۋشىلارعا قاتىستى وتكىر مالىمدەمەلەرىمەن ەستە قالدى. ءتارتىپتى ەنگىزۋ قالالىق مەنەدجمەنت كومانداسىنداعى وتستاۆكالار مەن سوگىستەر تولقىنىمەن قاتار ءجۇردى.

پولەتايەۆتىڭ پىكىرىنشە، ونىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى الداعى ايلاردا اۋقىمدى جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتاۋ جانە «قالقامان» مەترو ستانسياسىن ىسكە قوسۋ بولادى. اكىمگە كوشى-قون پروسەستەرىن باسقارۋ جانە قالا ماڭى مەن سەرىكتەس قالالارمەن كولىك، ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى رەتتەۋ مىندەتى تۇر.

«قىرۋار بيۋدجەتىمەن (2026 جىلعا 2،8 تريلليون تەڭگە، 2025 جىلعا 2،2 تريلليون تەڭگەگە قارسى) جانە اپپاراتتىق سالماعىمەن اكىم تاجىريبەلى داعدارىس مەنەدجەرى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. بيزنەس ءۇشىن كەدەرگىلەردى جويۋ جانە رەسپۋبليكالىق ترانسفەرتتەردى ءتيىمدى پايدالانۋ قابىلەتىنە قاراي، اعىمداعى ۋادەلەر ناقتى ەكونوميكالىق سەرپىلىسكە اينالا ما، جوق پا، سوعان بايلانىستى بولادى»، - دەپ قورىتىندىلادى ساياساتتانۋشى.

الماتىلىقتار ءوز قالاسىن شىنىمەن جاقسى كورەدى. مەگاپوليستىڭ الەمگە تانىلۋى ولاردى شابىتتاندىرادى: Bloomberg پەن CNN Travel نۇسقاسى بويىنشا ۇزدىك 25 تۋريستىك باعىتتىڭ قاتارىنا ەندى، دجەننيفەر لوپەستەن Deep Purple دەيىنگى الەمدىك جۇلدىزداردى قابىلدادى، فۋتبول جانكۇيەرلەرىنە «رەالمەن» تاريحي ماچ سىيلادى. ءبىراق جارنامانىڭ جارقىلى قالا اكىمشىلىگىن اداستىرماۋى كەرەك.

الماتىلىقتار شەنەۋنىكتەردىڭ مۇندا تۇراتىنداردى تىڭداعانىن قالايدى! جاپپاي ءسۇرۋ نەمەسە سەيسميكالىق قاۋىپسىزدىك سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردە قالا تۇرعىندارىنىڭ پىكىرى زاڭ بولۋى ءتيىس، جاي عانا فورمالدىلىق ەمەس.