InfoHub Logo

اقتوبە قالاسىنىڭ ماڭىندا قۇم وندىرۋگە باعىتتالعان كارەرلەر قۇنارلى قارا توپىراقتى القاپتاردى جويىپ، ىرعىز وزەنىنىڭ ارناسىن بۇزىپ، ءتىپتى ونىڭ سالالارىنا دا زيان كەلتىرۋدە. بۇل جاعداي جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ، اسىرەسە تابيعاتتى قورعاۋعا اتسالىسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ قاتتى الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرۋدا.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

قۇنارلى جەرلەردى قۇمعا ايىرباستاۋ

ورلەۋ ىقشام اۋدانىنىڭ تۇرعىنى سەرىك ساگييەۆتىڭ ايتۋىنشا، ولاردىڭ وتباسىنا اتادان قالعان شارۋاشىلىق جەرلەرىنە جاقىن جەردە ونداعان مەتر تەرەڭدىكتەگى قۇم كارەرلەرى پايدا بولعان. بۇل كارەرلەردىڭ كەيبىرى ءتىپتى ونداعان جىلدار بويى قاڭىراپ بوس جاتسا دا، ولاردان قۇم ۇرلاۋ جالعاسۋدا. كومپانيالار جۇمىستارىنان كەيىن جەردى قالپىنا كەلتىرۋ (رەكۋلتيۆاسيا) جۇمىستارىن جۇرگىزبەيدى، ال بيلىك بۇل ماسەلەگە كوز جۇما قارايتىن سياقتى.

سەرىك ماقايەۆيچتىڭ ايتۋىنشا، بۇل جەرلەر ەندى جۇزدەگەن جىلدار بويى تىرشىلىككە جارامسىز بولىپ قالادى. ول: «بۇل جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىن ەمەس. ولار اۋماقتى تەگىستەپ، قۇنارلى قاباتىن قايتارۋى كەرەك ەدى. مىنە، بولاشاق ۇرپاققا قانداي جەر قالدىرىپ جاتىرمىز؟ بۇل جەر ەندى مال جايۋعا دا، ەگىن ەگۋگە دە جارامايدى. قالا تۇرعىندارى قالا ورتالىعىنداعى شاڭدى داۋىلدارعا تاڭعالادى، ءبىراق ونىڭ سەبەبى وسىنداي كارەرلەردە جاتىر»، - دەيدى.

كارەرلەر – قوقىس ورىندارىنا اينالۋدا

بوس جاتقان كارەرلەردىڭ بىرىنە تۇسكەندە، ونىڭ تەرەڭدىگى تاڭ قالدىرادى. قۇمدى دالاعا جەلمەن ۇشىپ، شاقىرىمدارعا تاراپ، قۇنارلى توپىراقتى بۇلدىرەدى. مۇندا جاقىندا كولىك جۇرگەن ىزدەرى دە كورىنەدى. سەرىك ساگييەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇل جەردەن قۇمدى كەز كەلگەن ادام ۇرلاي بەرەدى.

كارەردىڭ تۇبىندە قوقىستار مەن جىلقىلاردىڭ سۇيەكتەرى، تەرىلەرى تابىلدى. بۇل جەر ۇرلانعان مالداردى سويۋعا ىڭعايلى ورىنعا اينالعان. ەشكىم بۇل جەرگە جاقىندامايتىندىقتان، نە بولىپ جاتقانىن سىرتتاي بايقاۋ مۇمكىن ەمەس.

قارا توپىراقتى القاپتاردىڭ جويىلۋى

كەلەسى كارەر ساگييەۆتەردىڭ سۋارمالى ەگىن القابىنا جاقىن ورنالاسقان. جاقىن ماڭداعى قۇنارلى قارا توپىراقتى القاپتاردىڭ كوپ بولىگى وسىلايشا جويىلىپ كەتكەن. سەرىك ماقايەۆيچ پەن ونىڭ اعالارى ءالى قالعان جەرلەردى قورعاۋعا تىرىسۋدا.

«مۇندا بىردەڭە ءوسىرۋ ءقازىر وتە قيىن. ءبىز ءقازىر ءشوپتى وڭدەپ، سۋدانكا ءوسىرىپ جاتىرمىز. بۇل قۇنارلى قاباتتى قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسەدى، سونىمەن قاتار بىزگە جەم-شوپ بولادى»، - دەيدى سەرىك ساگييەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇمنىڭ كەسىرىنەن باسقا داقىلداردى پايدالانۋ قيىنعا سوعۋدا.

بۇرىن بۇل جەردە قايىڭ، ۇيەڭكى، تەرەك سياقتى كوپتەگەن اعاشتار وسكەن. تازا بۇلاقتار اعىپ جاتتى. قوياندار، قاباندار، بورسىقتار، تۇلكىلەر مەن ونداترالار مەكەندەدى. الايدا، ءقازىر جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردىڭ مەكەندەيتىن ورتاسى جىلدان-جىلعا قىسقارىپ بارادى.

«ەلباسى ەلدى كوگالداندىرۋ كەرەكتىگىن ايتادى، ال بۇل جەردە ءبارىن جويىپ جاتىر. توعاندى قۇرتىپ، بۇلاقتاردى كومىپ تاستادى. مىسالى، «اقتوبە ترال» ج ش س بىزبەن كوپ جىلدار بويى تالاستى، ولار سۋارمالى القاپتاردى يەلەنگىسى كەلدى، اكىمدىكتەن رۇقسات الدىق دەپ ايتتى، ءبىراق كەيىن سوت ءىسىن وزدەرى-اق قايتارىپ الدى. ءبىراق باسقا ۋچاسكەلەر بىرتىندەپ تارتىلىپ الىنۋدا»، - دەيدى سەرىك ساگييەۆ.

ىرعىز وزەنى سالالارىنان ايىرىلۋدا

جول بويىندا سەرىك ماقايەۆيچ كىشكەنە توعاننىڭ جانىنا توقتادى. جاعادا ءبىر بالىقشى وتىر ەدى. كورىنىس تىنىش بولعانىمەن، سەرىك مۇنداي كوڭىل-كۇيدى بولىسپەدى.

ەگەر قالانىڭ سولتۇستىك بولىگىن، اسىرەسە ورلەۋ ىقشام اۋدانىنان جوعارى ورنالاسقان اۋماقتى سپۋتنيكتەن قاراساڭىز، ىرعىز وزەنى مەن ونىڭ سالالارىنىڭ جانىنداعى ۇلكەن اۋماقتىڭ كوپتەگەن توعاندارمەن تىلىنگەنىن كورۋگە بولادى. بۇل تابيعاتتىڭ ءىسى ەمەس، ادامنىڭ ادەيى جاساعان جوسپارى دا ەمەس، تەك قۇم كارەرلەرى. بۇل كارەرلەر وزەن سۋىن ۇستاپ قالادى، ال بۇل كولشىكتەردەگى سۋ بىرتىندەپ بۋلانىپ كەتەدى. وسىلايشا ىرعىز وزەنى «قانسىراپ» بارادى.

بالىقشى وتىرعان بۇل توعان دا – سۋعا تولعان كارەردىڭ ءبىرى. «ىرعىز وزەنى ءوز سالالارىنان ايىرىلىپ بارادى. مۇنداي كىشكەنتاي سۋ بەتىندە سۋ تەز بۋلانىپ كەتەدى، ال جاڭبىر مەن سۋ تاسقىنى پلانەتانىڭ باسقا ءبىر جەرىندە بولادى»، - دەپ وي بولىسەدى سەرىك ماقايەۆيچ.

«ۇرپاققا ءشولدى دالا ەمەس، جەر قالدىرايىق»

قۇمدى اكەتىپ، اقشا تاۋىپ جاتىر، ال ەكوجۇيە بۇزىلۋدا. مىنە، وسىنداي وكىنىشتى ساپاردان كەيىنگى قورىتىندى وسى. سەرىك ساگييەۆتىڭ ايتۋىنشا، ەڭ الدىمەن قالا ماڭىندا كارەرلەر قۇرۋ پراكتيكاسىن توقتاتۋ كەرەك. ەكىنشىدەن، جەردى قالپىنا كەلتىرۋگە مىندەتتەۋ قاجەت: جەردى تەگىستەپ، قۇنارلى قاباتىن قايتارۋ كەرەك. «ءبىراق بۇل بولماي جاتىر. وسى قارقىنمەن ءبارىن جوعالتامىز. سوڭعى كەزدەرى قالاداعى داۋىلدار قۇمعا تولى بولادى. كارەرلەردىڭ كەسىرىنەن قالا ماڭى شولگە اينالۋدا. مەن كەلەشەك ۇرپاققا ءشولدى دالا ەمەس، جەر قالدىرامىز دەپ ۇمىتتەنەمىن»، - دەيدى ول.