InfoHub Logo

بۇرىنعى ءبىرتۇتاس سۋ قويماسىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جۇرگىزىلگەن بىرەگەي ەكولوگيالىق جوبا ارال تەڭىزىنىڭ قايتا تىرىلۋىنە جول اشتى. بۇل شارا 30 جىل بۇرىن مۇمكىن ەمەس دەپ سانالعان ەدى. قولدان جاسالعان العاشقى تەڭىز – كىشى ارال بۇگىندە جاڭا كەلبەتكە يە بولىپ، سۋى مول، تىرشىلىگى جاندانعان مەكەنگە اينالۋدا.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ارالدىڭ تاريحى مەن ەكولوگيالىق احۋالى

XX عاسىردىڭ 60-شى جىلدارىندا ارال تەڭىزى الەمدەگى اۋماعى بويىنشا ءتورتىنشى ورىندا بولعان. الايدا، سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمسىز پايدالانۋ سالدارىنان سۋ قويماسى كولەمىنىڭ تورتتەن ۇشتەن ءبىرىن، ال سۋ بەتىنىڭ جارتىسىنان استامىن جوعالتتى. بۇل ەكولوگيالىق اپاتقا اكەلىپ سوقتى.

وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى جورابەك نۇرىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ايماقتى تاراتۋ تۋرالى جوسپارلار بولعان. ارال تەڭىزى تارتىلىپ، زاۋىتتار جابىلىپ، تۇرعىندار جاپپاي قونىس اۋدارعان. وسى كەزدە «سىرداريا وزەنى ارناسىن رەتتەۋ جانە ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن ساقتاۋ» جوباسى سۋدى قايتارىپ، جاعالاۋداعى اۋىلداردى ءتىرىلتتى.

كوكارال بوگەتى – جاڭعىرۋدىڭ سيمۆولى

2005 جىلى وسى جوبا اياسىندا سالىنعان كوكارال بوگەتى ارالدىڭ قايتا جاڭعىرۋىنىڭ باستى بەلگىسىنە اينالدى. 13 شاقىرىمدىق بۇل بەتون قۇرىلىسى سۋدىڭ جوعالىپ كەتۋىن توقتاتىپ، تەڭىزدىڭ سولتۇستىك بولىگى – كىشى ارالدى سۋمەن تولتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇرىن ارال قالاسى مەن تەڭىزدىڭ اراسى 70 شاقىرىم بولسا، بۇگىندە بۇل قاشىقتىق 17 شاقىرىمعا دەيىن قىسقاردى.

سۋ رەسۋرستارى مەن بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاندانۋى

«ارالو-سىرداريا باسسەيندىك سۋ ينسپەكسياسى» رمم باسشىسى زەينۇللا قازتوعانوۆتىڭ مالىمەتىنشە، قازىرگى تاڭدا كىشى ارالدا 23،5 ميلليارد تەكشە مەتردەن استام سۋ جيناقتالعان. كوكارال بوگەتى سۋ دەڭگەيىن بالتىق جۇيەسى بويىنشا 41 مەترگە جۋىق كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. اعىمداعى سۋ كىرىسى سەكۋندىنا 45 تەكشە مەتردى قۇرايدى، بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسە ارتىق. جىل باسىنان بەرى تەڭىزگە 830 ميلليون تەكشە مەتر سۋ قۇيىلدى. جىلدىق جوسپار – ەكى ميلليارد تەكشە مەتر سۋ.

بۇرىن تەك كامبالا بالىقتارى تىرشىلىك ەتەتىن ارال تەڭىزىندە ءقازىر 20-دان استام بالىق ءتۇرى مەكەندەيدى. بالىق اۋلاۋ جانە ونى وڭدەۋ كاسىپورىندارى قايتا اشىلدى. جەرگىلىكتى بيلىك ءوڭىردىڭ تەك قۇتقارۋ ساتىسىنان تۇراقتى دامۋ ساتىسىنا وتكەنىن اتاپ ءوتتى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قولداۋىمەن سولتۇستىك ارالدى ساقتاۋ بويىنشا جاڭا جوبا ازىرلەنۋدە.

بولاشاققا باعدارلانعان جوبالار

قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىت جاحانوۆتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا جوبا اياسىندا تەڭىز دەڭگەيىن بالتىق جۇيەسى بويىنشا تاعى 2 مەترگە، ياعني 44 مەترگە دەيىن كوتەرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ارال تەڭىزىنىڭ اۋماعىن 3،1-دەن 3،9 شارشى شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايتىپ، سۋ قورىن 34 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن ارتتىرادى. بۇل بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا، جىلدىق اۋلانعان بالىق كولەمىن 15-16 مىڭ تونناعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇگىندە ارال تەڭىزى بۇرىنعى قالپىنا تولىق كەلمەسە دە، ول ەندى قايعىنىڭ ەمەس، ءۇمىتتىڭ سيمۆولىنا اينالدى.