InfoHub Logo

قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ، ەكونوميكالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادامدار جاسالۋدا. ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس جىلدان-جىلعا نىعايا تۇسۋدە.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق نىعايۋدا

ەلدەر باسشىلارىنىڭ تەلەفون ارقىلى سويلەسۋى بارىسىندا الداعى استاناداعى كەزدەسۋدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋداعى ماڭىزدىلىعى ەرەكشە اتالىپ ءوتتى. سوڭعى جىلدارى ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبى ايتارلىقتاي كەڭەيىپ، ەنەرگەتيكا مەن ساۋدادان بولەك، سيفرلاندىرۋ، كولىك ينفراقۇرىلىمى، ونەركاسىپتىك كووپەراسيا، ءبىلىم، مادەنيەت، تۋريزم جانە گۋمانيتارلىق جوبالار قامتىلۋدا. دەگەنمەن، ەكونوميكا ءالى دە ەكى ەلدى جاقىنداستىراتىن نەگىزگى فاكتور بولىپ قالا بەرەدى.

ساۋدادان وندىرىستىك كووپەراسياعا

2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 27،4 ملرد دوللاردى قۇرادى. رەسەي قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەسى مارتەبەسىن ساقتاپ وتىر. ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا كولەمىن 30 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. قازاقستاننان رەسەيگە ەكسپورتتالاتىن نەگىزگى تاۋارلار – مەتالل، مينەرالدى شيكىزات، حيميا ونەركاسىبى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى. سونىمەن قاتار، قايتا وڭدەلگەن ونىمدەر مەن ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. رەسەيدەن يمپورتتالاتىن تاۋارلار ءتىزىمى الدەقايدا ديۆەرسيفيكاسيالانعان: جابدىقتار، تەحنيكا، مۇناي ونىمدەرى، اۆتوكولىكتەر، حيميالىق ونىمدەر، مەتالل تاۋارلارى جانە ازىق-تۇلىك.

ق ر سىرتقى ساياسات زەرتتەۋلەرى ينستيتۋتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماناربەك قابازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ساپالىق ترانسفورماسيا كەزەڭىنە ءوتتى. «ءبىز بارلىق جاعىنان ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق دەڭگەيىنە كوشتىك. بۇل ءداستۇرلى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتەن باس تارتۋ ەمەس، ونىڭ ەۆوليۋسياسى. تەحنولوگيالىق كووپەراسياعا، ينفراقۇرىلىمدى بىرلەسىپ دامىتۋعا، سيفرلاندىرۋعا جانە جاھاندىق ارحيتەكتۋرانىڭ وزگەرۋى جاعدايىندا قوسىمشا قۇن تىزبەگىن قۇرۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە»، - دەيدى ساراپشى.

ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆ ەكى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تىعىز ينتەگراسيالانعانىن اتاپ وتەدى. «ونەركاسىپتىك كووپەراسيانى كەڭەيتۋ، كولىك-لوگيستيكا جۇيەسىن دامىتۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، ەنەرگەتيكا جانە سيفرلىق ساۋدا ينفراقۇرىلىمى – وڭ ديناميكانى ساقتاۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى بولىپ تابىلادى. ماشينا جاساۋ، مۇناي حيمياسى، ازىق-تۇلىك ءوندىرىسى جانە ترانزيتتىك بايلانىستاردى دامىتۋ ەرەكشە ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە»، - دەيدى ول.

قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا رەسەيلىك قاتىسۋى بار 22 مىڭنان استام كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. سوڭعى ەكى ونجىلدىقتا رەسەيلىك ينۆەستيسيالار 28،5 ملرد دوللارعا، ال قازاقستاندىق ينۆەستيسيالار رەسەيگە شامامەن 9 ملرد دوللارعا جەتتى.

ەاەو – ورتاق مۇددەلەر ايماعى

ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ايتارلىقتاي بولىگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق (ەاەو) تەتىكتەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. 2026 جىلى قازاقستان ەاەو-عا ءتوراعالىق ەتەدى، ال استانادا وتەتىن ۇيىمنىڭ الداعى ءسامميتى جىلدىڭ ماڭىزدى ساياسي وقيعالارىنىڭ ءبىرى بولماق. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، الەمدىك ەكونوميكانىڭ فراگمەنتاسياسى جاعدايىندا وداقتىڭ الەۋەتى السىرەمەيدى. ەاەو تاۋارلاردىڭ، قىزمەتتەردىڭ، كاپيتالدىڭ جانە جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتەدى. وداقتىڭ ينتەگراسيالىق ورتالىق رەتىندەگى الەۋەتى ساقتالىپ، ءتىپتى كۇشەيە تۇسۋدە.

وداق اياسىندا ونەركاسىپتىك كووپەراسياعا، سيفرلاندىرۋعا جانە بىرلەسكەن لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە. بۇل قازاقستاننىڭ تەك ترانزيتتىك اۋماق قانا ەمەس، وندىرىستىك توراپ رەتىندەگى ءرولىن ارتتىرادى.

بىرلەسكەن ءوندىرىس

سوڭعى جىلدارى ونەركاسىپتىك كووپەراسيانىڭ كەڭەيۋى بايقالادى. 2026 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستان مەن رەسەي 122 ءىرى بىرلەسكەن جوبانى جۇزەگە اسىرعانىن، ولاردىڭ قۇنى شامامەن 25 ملرد دوللار ەكەنىن مالىمدەدى. بۇل جوبالار تەك شيكىزاتتىق باستامالارمەن شەكتەلمەي، ماشينا جاساۋ، مۇناي حيمياسى، كولىك ينفراقۇرىلىمى، سيفرلاندىرۋ جانە ەنەرگەتيكا سالالارىن قامتيدى. ماناربەك قابازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى كەزەڭنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جەكەلەگەن جوبالاردان جۇيەلى ءوزارا ءىس-قيمىلعا كوشۋ. ەنەرگەتيكا، كولىك، سيفرلاندىرۋ جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى سينەرگيالىق تيىمدىلىك ەكى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسەكەلەستىك ارتىقشىلىقتارىن ارتتىرادى.

ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كووپەراسيانىڭ ماڭىزدى جوبالارىنىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانسياسىنىڭ قۇرىلىسى. بۇل جوبا ەل ەكونوميكاسىن ترانسفورماسيالاۋعا، جوعارى تەحنولوگيالىق سالا قۇرۋعا جانە جاڭا وندىرىستىك تىزبەكتەردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى. سونداي-اق، مۇناي-گاز سالاسىنداعى جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنداعى ىنتىماقتاستىق دامىپ كەلەدى. ق ر ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ ماسكەۋدە رەسەيلىك ارىپتەستەرمەن وتكىزگەن كەزدەسۋىندە بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار، مۇناي-گاز سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق، ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

ەۋرازيانىڭ لوگيستيكالىق تورابى

جاھاندىق ساۋدا باعىتتارىنىڭ قايتا قۇرىلۋىنان كەيىن قازاقستاننىڭ شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ترانزيتتىك اۋماق رەتىندەگى ماڭىزى ارتتى. قازاقستان-رەسەي ءوزارا ءىس-قيمىلى ءۇشىن رەسەيدى، قازاقستاندى جانە وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىن بايلانىستىراتىن «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جۇڭگو مەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن باعىتتاردىڭ دا ماڭىزى جوعارى.

استانا مەن ماسكەۋ قازاقستاندى ەۋرازيانىڭ ورتالىق ترانزيتتىك حابتارىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋ تۋرالى بەلسەندى تۇردە ايتۋدا. باۋىرجان ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا، ەگەر سيفرلاندىرۋ، «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» ءدالىزىن دامىتۋ جانە شەكارا ماڭىنداعى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جوبالارى تولىق جۇزەگە اسىرىلسا، قازاقستان ەۋرازياداعى نەگىزگى ترانزيتتىك حابتاردىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن. بۇل جۇڭگو، رەسەي جانە ەۋروپا اراسىنداعى ماڭىزدى لوگيستيكالىق توراپ رەتىندە ەلدىڭ پوزيسياسىن نىعايتادى. ترانزيتتىك كىرىستەردىڭ ءوسۋى لوگيستيكا سالاسىنا ينۆەستيسيا تارتۋ ءۇشىن قوسىمشا مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى.

كولىك سالاسىن سيفرلاندىرۋ – قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى. 2026 جىلدىڭ اقپانىنان باستاپ قازاقستان ترانزيتتىك تاسىمالدار ءۇشىن ناۆيگاسيالىق پلومبا جۇيەسىن ەنگىزدى. بۇل جۇكتەردى فيزيكالىق تەكسەرۋسىز باقىلاۋعا جانە شەكارادان ءوتۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تەمىرجول قۇجات اينالىمى دا بىرتىندەپ ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلۋدە. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ۇشقىشسىز كولىك جانە سالانىڭ سيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلۋى ىنتىماقتاستىققا قوسىمشا سەرپىن بەردى.

ءارى قارايعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى

جوعارى دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىققا قاراماستان، ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندە قوسىمشا پىسىقتاۋدى تالاپ ەتەتىن ءبىرقاتار ماسەلەلەر بار. سونىڭ ءبىرى – قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ رەسەيلىك كولىك ينفراقۇرىلىمىنا قولجەتىمدىلىگى. 2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قازاقستان رەسەيلىك تەڭىز پورتتارى ارقىلى استىق پەن بۇرشاق داقىلدارىن ترانزيتتەۋگە قويىلعان شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋ ماسەلەسىن قايتا كوتەردى. ماناربەك قابازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل ماسەلەنى شەشۋ لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتىپ، قازاقستاندىق اگرارييلەردىڭ ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەرىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرادى.

تاعى ءبىر ماڭىزدى تاقىرىپ – سۋ قاۋىپسىزدىگى. استانا مەن ماسكەۋ ەرتىس سۋىن پايدالانۋ جانە سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ باس جوسپارىن دايىنداۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىستى جالعاستىرۋدا. ساراپشىلار كليماتتىڭ وزگەرۋى جانە سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى جاعدايىندا ترانسشەكارالىق وزەندەر ماسەلەسىنىڭ ايماقتىق ساياسات ءۇشىن ماڭىزى ارتا بەرەتىنىن اتاپ وتەدى.

سىرتقى ەكونوميكالىق تاۋەكەلدەر، سونىڭ ىشىندە سانكسيالىق قىسىم جانە جەكەلەگەن سالالاردىڭ سىرتقى جاعدايلارعا تاۋەلدىلىگى دە ساقتالۋدا. باۋىرجان ىسقاقوۆتىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى ستراتەگيا – رەسەيمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتا وتىرىپ، قىتايمەن، ورتالىق ازيامەن، ەۋروپامەن جانە تاياۋ شىعىسپەن بايلانىستاردى نىعايتۋ.

گۋمانيتارلىق ولشەم

سوڭعى ايلاردا ءبىلىم، مادەنيەت جانە تۋريزم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق ايتارلىقتاي كۇشەيدى. 2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ق ر پرەمەر-مينيسترىنىڭ ورىنباسارى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالايەۆا رەسەيلىك «سيريۋس» فەدەرالدى اۋماعىنىڭ باسشىلىعىمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. تاراپتار بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن، شىعارماشىلىق مەكتەپتەردى دامىتۋدى جانە رەسەيلىك-قازاقستاندىق بالالار وركەسترىن قۇرۋدى تالقىلادى. قازىرگى تاڭدا «سيريۋس» مەكتەپتەرى الماتىدا، استانادا جانە قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىندا جۇمىس ىستەيدى.

سونىمەن قاتار، اكادەميالىق ىنتىماقتاستىق، عىلىمي باستامالار جانە مادەني الماسۋ بەلسەندى تۇردە كەڭەيۋدە. ماناربەك قابازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، گۋمانيتارلىق باعىت ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ تولىققاندى قۇرامداس بولىگىنە اينالۋدا. مۇنداي جوبالار مادەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتىپ، ادام كاپيتالىن دامىتادى جانە حالىقتار اراسىندا سەنىم نەگىزىن قالايدى.

كەلىسسوز كۇن ءتارتىبىن نە انىقتايدى

ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ استاناعا مەملەكەتتىك ساپارى تاراپتارمەن ستراتەگيالىق ماڭىزدى وقيعا رەتىندە قاراستىرىلادى. كەلىسسوزدەر ەنەرگەتيكا مەن كولىك سالاسىنان باستاپ سيفرلاندىرۋ، ونەركاسىپتىك كووپەراسيا جانە گۋمانيتارلىق سالاعا دەيىنگى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ بارلىق سپەكترىن قامتيدى دەپ كۇتىلۋدە. قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كلاسسيكالىق «ەكسپورت – يمپورت» مودەلىنەن اسىپ، بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىم، ونەركاسىپتىك كووپەراسيا، ترانزيتتىك ءوزارا تاۋەلدىلىك جانە تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن كۇردەلى بايلانىستار جۇيەسى قالىپتاسۋدا.

بۇل رەتتە قازاقستان كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسي باعىتتى ۇستانىپ، ءارتۇرلى دەرجاۆالارمەن قارىم-قاتىناستاردىڭ تەڭگەرىمىن ساقتاپ قالۋدا. ماناربەك قابازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان رەسەيمەن ءوزارا ءتيىمدى باعىتتار بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتە وتىرىپ، قىتايمەن، ەۋروپامەن، تۇركيامەن، اقش-پەن جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ديالوگتى دامىتۋدا. مۇنداي ءتاسىل ستراتەگيالىق يكەمدىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

الەمدىك ەكونوميكانىڭ ترانسفورماسياسى اياسىندا قازاقستاندىق-رەسەيلىك سەرىكتەستىكتىڭ ەۋرازيا كەڭىستىگى ءۇشىن ماڭىزى ارتا تۇسۋدە. قازاقستان ءۇشىن رەسەي ءىرى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ، ينۆەستورلاردىڭ جانە اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. ماسكەۋ ءۇشىن استانا ەڭ جاقىن وداقتاس قانا ەمەس، سونىمەن قاتار ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى نەگىزگى ونەركاسىپتىك جانە لوگيستيكالىق سەرىكتەس بولىپ تابىلادى. الداعى استاناداعى كەلىسسوزدەر، ادەتتە، قولدانىستاعى ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرىن دامىتۋمەن عانا ەمەس، سونىمەن قاتار جاڭا گەوەكونوميكالىق شىندىققا سايكەس قارىم-قاتىناستاردى جەتىلدىرۋگە باعىتتالادى.