او "رتس دەكو"_
اۆتوبۋس ايالدامالارىنىڭ بۇزىلۋى: قازاقستانداعى ۆانداليزم ماسەلەسى جانە ونى قالپىنا كەلتىرۋ قۇنى
قازاقستان قالالارىندا، اسىرەسە الماتىدا اۆتوبۋس ايالدامالارىنا جاسالاتىن ۆانداليزم اكتىلەرى جيىلەپ كەتتى. بۇل جاعدايلار جىل سايىن جۇزدەگەن رەت قايتالانىپ، مەملەكەت پەن جەكە كومپانيالارعا قىرۋار شىعىن اكەلۋدە. ايالدامالاردى بۇزۋشىلاردى انىقتاۋ جانە جازالاۋ جۇيەسى ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
ايالدامالاردى بۇزۋدىڭ قۇنى قانشا؟
قوعامدىق كولىك جۇيەسى – قالا ءومىرىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. الماتىداعىداي، بۇل جۇيە تەك باسقارۋشىلىق شەشىمدەرگە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار بەيمادەني قالا تۇرعىندارىنىڭ ارەكەتتەرىنە دە توتەپ بەرۋگە ءماجبۇر. ايالدامالاردى جوندەۋگە جانە كۇتىپ ۇستاۋعا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جانە جەكە ينۆەستورلاردان ميلليونداعان، ءتىپتى ميللياردتاعان تەڭگە جۇمسالادى. مىسالى، الماتىدا تەك ەكى ايدا 50 ايالدامانى جوندەۋگە 1،3 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى كەتكەن. جەكە كومپانيالار دا بۇل ماسەلەدەن تىس ەمەس. «رتس دەكو» كومپانياسىنىڭ مالىمەتىنشە، تەك 2026 جىلدىڭ ەكى ايىندا 37 ۆانداليزم فاكتىسى تىركەلىپ، 8،1 ميلليون تەڭگە شىعىن كەلگەن. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 276 بولسا، كەلتىرىلگەن زالال 35،2 ميلليون تەڭگەدەن اسقان.
كىمدەر بۇزادى جانە ولارعا قالاي جازا قولدانىلادى؟
قازاقستاندا مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. قىلمىستىق كودەكستىڭ 294-بابى ۆانداليزم ءۇشىن ايىپپۇلدان باستاپ، باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىنگى جازالاردى كوزدەيدى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ 448-بابى 16 جاسقا تولماعانداردىڭ ارەكەتتەرىنە قاتىستى اتا-انالارعا نەمەسە ولاردى الماستىراتىن تۇلعالارعا ايىپپۇل سالۋدى قاراستىرادى. سونداي-اق، «ۇساق بۇزاقىلىق» (434-باپ) جانە «بوتەن مۇلىكتى قاساقانا جويۋ نەمەسە ءبۇلدىرۋ» (147-1 باپ) باپتارى دا قولدانىلادى. الايدا، ءىس جۇزىندە بۇل قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ اشىلۋى تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. سوعان قاراماستان، استانا مەن الماتىدا ايالدامالاردى بۇزعان ازاماتتاردىڭ ون تاۋلىككە قاماۋعا الىنعان نەمەسە باسقا دا جازالارعا تارتىلعان جاعدايلارى دا بار. ءبىراق بۇل دا جۇيەلى ءۆانداليزمنىڭ الدىن الا المايدى.
قالا ورتاسىن ۆاندالداردان قالاي قورعاۋعا بولادى؟
بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءبىر جولى – سيفرلاندىرۋدى دامىتۋ. استانادا «سەرگەك» كامەرالارى ارقىلى 20-عا جۋىق جىلى ايالدامالار باقىلاۋعا الىندى. بۇل قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرىپ، مۇلىكتى ساقتاۋعا جانە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءسوزسىز بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە، ايالدامالاردى اينەكتەن ەمەس، مىقتى ماتەريالدان جاساۋ – شەشىم ەمەس. سەبەبى، بۇل قالانىڭ سىرتقى كەلبەتىن ناشارلاتىپ، تۇرعىنداردىڭ جايلىلىعىن ازايتادى. نەگىزگى شەشىم – قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ، قوعامدىق مادەنيەتتى ارتتىرۋ جانە قوعامدىق مۇلىككە ۇقىپتى قاراۋدى قالىپتاستىرۋ.
-
ەكسپورت زەرنا يز كازاحستانا ستولكنۋلسيا س سەرەزنىمي پرەپياتستۆيامي يز-زا روسسييسكيح وگرانيچەنيي ي ۆنۋترەننيح نالوگوۆىح رەفورم، چتو ستاۆيت پود ۋگروزۋ دوحودى فەرمەروۆ.
-
قىرعىزستانداعى بيلىكتەگى ءىرى وزگەرىستەر كورشى ەلدەردىڭ باسشىلارىن تولعاندىردى. پرەزيدەنت جاپاروۆتىڭ سەرىگىن قىزمەتىنەن بوساتۋىنان كەيىن ساياسي لاندشافت كۇرت وزگەردى.
