© Tengrinews.kz / بولات ايتمولدا_
«باركاللا، احمەد!»: داگەستاندىق ازامات قازاقستاندىق بالانى قۇتقارىپ قالدى
«باركاللا» – بۇل ءسوزدى احمەد ابدۋللايەۆ پەن ابدۋللا ياحياروۆتى كورۋگە كەلگەندەردىڭ بارلىعى جاتتاپ الدى. ءبىرى – سۇيەك كەمىگىنىڭ دونورى، ەكىنشىسى – رەسيپيەنت. بۇل ولاردىڭ ەكىنشى كەزدەسۋى، العاشقىسى ءساۋىر ايىندا استانادا وتكەن بولاتىن.
بۇل كەزدەسۋ ەرەكشە بولدى – حالىقارالىق دەڭگەيدە ءوتتى. ماحاچكالادان الماتىعا ارنايى ءبىر ادام ۇشىپ كەلدى. ول بۇرىن ەشقاشان بارماعان ەلدەگى بەيتانىس بالانى قۇتقارىپ قالعان جان ەدى. بۇل ءساتتى جىبەرىپ الۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. مىنە، وسى وقيعانىڭ قالاي وتكەنىن Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى باياندايدى.
قانداس تۋىستار
ابدۋللاعا 2023 جىلى «اپلاستيكالىق انەميانىڭ كۇردەلى فورماسى» دياگنوزى قويىلدى. سول كەزدە بالا نەبارى ءۇش جاستا بولاتىن. قاننىڭ اۋىر اۋرۋلارى كەزىندە ادامعا تەك سۇيەك كەمىگىن، ياعني دارىگەرلەر ايتاتىنداي، گەموپوەتيكالىق جاسۋشالاردى ترانسپلانتاسيالاۋ ارقىلى عانا كومەكتەسۋگە بولادى.
بۇل مەديسينالىق پروسەدۋرا زاقىمدالعان نەمەسە جويىلعان قان وندىرەتىن جاسۋشالاردى ساۋلارىمەن الماستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ولار دونوردان الىنادى، ءبىراق ونى تابۋ وڭاي ەمەس.
انىقتاما: اپلاستيكالىق انەميا – بۇل سۇيەك كەمىگىنىڭ بارلىق نەگىزگى قان جاسۋشالارىن (ەريتروسيتتەر، لەيكوسيتتەر جانە ترومبوسيتتەر) ءوندىرۋدى توقتاتاتىن سيرەك كەزدەسەتىن اۋىر اۋرۋ. سۇيەك كەمىگى – بۇل ءبىزدىڭ كوپتەگەن سۇيەكتەرىمىزدىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان جۇمساق، قۋىس ماتەريال. وندا كوپتەگەن قان وندىرەتىن (گەموپوەتيكالىق) جاسۋشالار بار.
ابدۋللانىڭ تۋىستارى اراسىندا دونور تابىلمادى. ءتىپتى جاقىن اعاسى دا سايكەس كەلمەدى. ال، كوبىنەسە، اۋىرعان باۋىرلارىنا جاقىن تۋىستارى سۇيەك كەمىگىن بەرەدى.
قازاقستاندىق تىزىمدە دە ابدۋللاعا سايكەس كەلەتىن دونور بولمادى. رەسەيمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويىلعاندىقتان، رەسەيدەن ىزدەي باستادى جانە كوپ ۇزاماي ساتتىلىككە جەتتى.
انىقتاما: سۇيەك كەمىگى دونورلارىنىڭ ءتىزىلىمى – بۇل لەيكەميا، ليمفوما جانە باسقا دا اۋىر قان اۋرۋلارىمەن اۋىراتىن ناۋقاستارعا گەموپوەتيكالىق ءدىڭ جاسۋشالارىن بەرۋگە دايىن ەرىكتىلەردىڭ دەرەكتەر بازاسى. قازاقستاندا بۇل تىزىمدە 12 000-نان استام ادام بار. بۇل سالىستىرمالى تۇردە از، مىسالى، گەرمانيادا 10 ميلليوننان استام الەۋەتتى دونور بار، ءبىراق سوڭعى جىلدارى بۇل كورسەتكىش ءوسىپ كەلەدى – قازاقستاندىقتاردىڭ كوبىرەك بولىگى بۇل تىزىمگە قوسىلۋدا.
قازاقستاندىق جاس بالانىڭ گەنەتيكالىق ەگىزى بولىپ، وزبەك، لەزگين، ۇيعىر جانە ورىس قاندارى اعىپ جاتقان 30 جاستاعى داعىستاندىق، ۇلتى دارگين ەر ادامنىڭ تابىلۋى تاڭ قالدىردى.
2024 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا احمەد قان جاسۋشالارىن تاپسىرىپ، ابدۋللاعا سۇيەك كەمىگىنىڭ دونورى بولدى.
«ەندى احمەد پەن ابدۋللا – قانداس تۋىستار. بۇل جاقسىلىقتىڭ ۇلت پەن شەكارا تالعامايتىنىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەيدى»، - دەدى جينالعان دارىگەرلەر مەن قوعام بەلسەندىلەرى.
اسەل بايسەيىتوۆا اتىنداعى قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ديرەكتورى، كەزدەسۋدى ۇيىمداستىرعان سۆەتلانا سەليۋنينا احمەدتىڭ الماتىعا بىردەن كەلۋگە كەلىسكەنىن ايتتى. بالانىڭ اتا-اناسى دا قۋانا قابىل الدى.
«مۇنداي وقيعالار وتە ماڭىزدى، ويتكەنى ولار باسقالارعا ۇلگى بولادى. ادامدار سۇيەك كەمىگىن بەرۋ تۋرالى بىلەدى، ونىڭ نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن تۇسىنەدى جانە پروسەدۋرادان قورقۋدى قويادى. ءبىز ادامدارعا دونور ءبىر رەت جاقسىلىق جاساپ، ادەتتەگى ءومىرىن جالعاستىراتىنىن جانە بۇل ونىڭ دەنساۋلىعىنا ەش اسەر ەتپەيتىنىن كورسەتكىمىز كەلەدى»، - دەپ ءبولىستى سۆەتلانا.
كەزدەسۋ الدىنداعى تولقۋ مەن عارىش
ۇلكەن زالدا ءبارى احمەدپەن تانىسىپ جاتقاندا، ابدۋللا اناسىمەن بىرگە كورشى بولمەدە ونىمەن كەزدەسۋدى كۇتىپ وتىردى. بۇل ءساتتىڭ اسەرىن كۇشەيتۋ ءۇشىن ارنايى كىدىرىس جاسالدى – دونور مەن رەسيپيەنت العاش رەت ءبىر-بىرىن كورەدى.
مەن، ۋاقىت باردا، بالانىڭ اناسى ايگۇن ياحياروۆامەن سويلەستىم.
— ءقازىر قانداي سەزىمدەسىز؟ — دەپ سۇرادىم.
— قاتتى تولقىپ تۇرمىن – ءىشىم-سىرتىم تۇگەل دىرىلدەپ تۇر. بۇگىن مۇلدەم ۇيىقتاي المادىم. احمەدپەن تانىس بولساق تا، تەلەفون ارقىلى سويلەسكەنبىز. ەرەجە بويىنشا، دونور مەن رەسيپيەنت ترانسپلانتاسيادان كەيىن بىردەن تانىسا المايدى، ءبىراق ترانسپلانتاسيادان ەكى جىل وتكەن سوڭ بىزگە بايلانىس اقپاراتتارىمەن الماسۋعا رۇقسات ەتىلدى. سول كەزدە تانىستىق، ءبىراق بەتپە-بەت كەزدەسكەن ەمەسپىز.
ۇلىڭىزدى قۇتقارعان ادامدى كورۋ – بۇل سوزبەن جەتكىزە المايتىن سەزىم.
مەن كەشە ابدۋللا اۋىرعان كەزدە باسىمىزدان وتكەندەردى ەسكە الدىم – قورقىنىشتى بولدى. ءبىز دونوردى ۇزاق ىزدەدىك، سودان كەيىن احمەدتىڭ جاسۋشا تاپسىرۋىن كۇتتىك – ونىڭ جەكە ماسەلەلەرى بولدى، سونىڭ كەسىرىنەن ول بىردەن جاساي المادى. ءبىراق ءبارىن بىرگە وتكەردىك...
— ابدۋللا، سەن قاي سىنىپتا وقيسىڭ؟ — دەپ سۇرادىم، بالا مەزىرەيدى قاراپ وتىرعان جەرىنەن.
— ەكىنشىگە اۋىستىم، ءقازىر كانيكۋلدامىن.
— نەمەن اينالىساسىڭ؟
— سپورتتى جاقسى كورەمىن.
— ال نە ارماندايسىڭ؟
_ويلانىپ قالادى._
— عارىشقا ۇشقىم كەلەدى…
— كۇتپەگەن جاۋاپ، — دەپ كۇلدىم. — باتىل ەكەنسىڭ.
— مەن دە كۇتپەگەن ەدىم، - دەپ كۇلدى ايگۇن. – ۇلىمنىڭ نە ارماندايتىنىن ءبىلىپ الدىم.
ولاردى زالعا شاقىرادى. جاقىندا احمەدپەن كەزدەسەدى. مەن ەڭ ماڭىزدى ءساتتى وتكىزىپ الماس ءۇشىن زالعا اسىقتىم.
مەن قاھارمان ەمەسپىن، تەك جول كورسەتۋشىمىن
احمەد ۇستەلدەن تۇردى. بارلىعى ورنىنان تۇردى. ءۇنسىز قالدى. كۇتتى.
زالعا ابدۋللا كىردى. ەرلەرشە سالماقتى، ارتىق ءسوزسىز قول الىستى، امانداستى.
بالا شاتاسىپ قالدى، اينالاسىنداعى بەيتانىس ادامداردىڭ نە ءۇشىن كوپ ەكەنىن تولىق تۇسىنبەدى. احمەد ابدۋللانى يىعىنان سيپاپ، سۋرەتكە تۇسىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. ەر ادام كۇلدى. بالا بەيتاراپ قالپىن ساقتادى.
العاشقى حالىقارالىق دونور مەن رەسيپيەنت كەزدەسۋى ەشقانداي ايقىن ەموسياسىز ءوتتى. زالداعى ايەلدەر كوزدەرىنە جاس الماي وتىرسا، ەكى باستى كەيىپكەر ەرەكشە ءبىر ءسات ءوتىپ جاتقانىن بىلدىرمەدى.
ءبىراق، توقتاڭىز. احمەد ءوزىن قاھارمان ساناي قويماعان – ءتىپتى ولاي اتاۋىن قالامادى.
«قاھارماندار – بۇل مەنىڭ كەزدەسۋىمدى ۇيىمداستىرعان دارىگەرلەر. مەن تەك جول كورسەتۋشىمىن – قۇدىرەتى كۇشتى يە مەنى وسى بالاعا كومەكتەسۋ ءۇشىن تاڭدادى. مەن بولماسام، مەنىڭ ورنىمدا باسقا بىرەۋ بولار ەدى».
مىنە، بارلىعىن تانىستىرۋعا تاماشا ءسات – الماتىداعى كەزدەسۋگە قاتىسقان جانە ماحاچكالادان بەينەبايلانىس ارقىلى قوسىلعان بارلىق كەيىپكەرلەر. ولاردىڭ بارلىعى بىرگە ابدۋللانىڭ ءومىرىن قۇتقاردى.
الماتىداعى ەكىنشى كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ گەماتولوگيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، بالانىڭ ەمدەۋشى دارىگەرى – ۇلجاسعاس ۇسقەنبايەۆا.
ۇلتتىق پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى ورتالىعىنىڭ رەسپۋبليكالىق بالالار ونكولوگياسى جانە گەماتولوگيا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى – گۇلنار ءابدىلوۆا.
سول ۇلتتىق پەدياتريا ورتالىعىنىڭ ترانسپلانتاسيا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ابدۋللاعا ترانسپلانتاسيا جاسالعان – ەرعالي سارسەكبايەۆ.
ماحاچكالا قالالىق قان ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى – حاديجات تانكايەۆا جانە احمەد دونور بولاتىنى بەلگىلى بولعاننان كەيىن ونى سوڭىنا دەيىن باقىلاعان دارىگەر – ناتاليا مالىشيەۆا.
ەندى ءوزىن قاھارمان سانامايتىن ادام تۋرالى تاعى بىرنەشە ءسوز. احمەد ستۋدەنت كەزىندە قان تاپسىرا باستاعان. اعا اپكەسىن كورىپ قان تاپسىرا باستاعانىن ايتادى.
«ءبىر كۇنى ول ۇيگە كەلىپ، ماعان دونور بەلگىسىن كورسەتتى. ال مەن: مەن نە – ناشارمىن با؟ ماعان دا سونداي كەرەك – دەپ، ساباق الدىندا قان ورتالىعىنا بارىپ تۇرۋدى ادەتكە اينالدىردىم. كەيىن مەندە دە بەلگى پايدا بولدى»، - دەپ كۇلدى ەر ادام.
سۇيەك كەمىگى دونورلارىنىڭ تىزىلىمىنە ەرىكتى رەتىندە قان تاپسىرۋعا كەلىسكەن ءساتىن ەسىنە المايدى. ال، احمەدكە قوڭىراۋ شالىپ، باسقا ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارا الاتىنىن ايتقان كۇنىن جاقسى ەسىنە ساقتايدى.
«مەن مۇلدەم ويلانبادىم – بىردەن كەلىسىم بەردىم. تەك مەنىڭ ءۇمىت ارتقان ادامداردى رەنجىتىپ قويۋىم مۇمكىن دەپ الاڭدادىم. نە بولارىن كىم ءبىلسىن: دەنساۋلىق ماسەلەلەرى نەمەسە داگەستاننان كەتۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن جەكە جاعدايلار تۋىنداۋى مۇمكىن»، - دەپ ەسكە الادى.
مۇندا احمەدتىڭ بارلىق تالداۋلارى مەن تەكسەرۋلەرى ماحاچكالادا وتكەنىن، ال ترانسپلانتاسياعا ارنالعان جاسۋشالار كيروۆ وبلىسىنداعى قان ورتالىعىندا الىنعانىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت – وندا بارلىق قاجەتتى جابدىقتار بار.
ول جەردەن جاسۋشالار الماتىعا جەتكىزىلدى. بۇل دا بولەك اڭگىمە. كۋرەر – مەديسينا قىزمەتكەرى، ءبىزدىڭ جاعدايدا سول دارىگەر ناتاليا مالىشيەۆا، احمەدتى سۇيەمەلدەگەن، گەموپوەتيكالىق ءدىڭ جاسۋشالارىن قازاقستانعا ءوزى جەتكىزدى.
جۇك ەرەكشە، وعان قويىلاتىن تالاپتار دا سونداي. جاسۋشالار 72 ساعاتقا دەيىن ساقتالادى، ولاردى تەك قول جۇگىندە ارنايى بوكستا تاسىمالدايدى، وندا ءار 15 مينۋت سايىن تەمپەراتۋرانى تىركەيتىن داچيكتەر بار. ول +2-دەن +8 گرادۋس ارالىعىندا بولۋى كەرەك. كۋرەر «جاسىل» ءدالىز بويىنشا وتەدى جانە ەرەجە بويىنشا جاسۋشالار كونتەينەرىن قولىنان جىبەرمەۋى كەرەك.
قان ۇشاقپەن ۇشىپ بارا جاتقاندا – ناۋقاس وپەراسياعا دايىندالادى. جەتكىزۋ ەشبىر قيىندىقسىز ءوتتى. ال احمەدتىڭ ءوزى ماحاچكالادان كيروۆقا بارۋى وقيعاسىز بولمادى.
«مەن تاڭەرتەڭ ەرتە ۇشىپ كەتتىم جانە رەيسكە كەشىگىپ قالا جازدادىم – ۇيىقتاپ قالدىم. الدىڭعى كۇنى ساۋساعىمدى جاراقاتتاپ الدىم، ول ءىسىپ، قاتتى اۋىردى – ۇيىقتاي الماي، ويانباي قالدىم. تۇرا سالا اۋەجايعا جۇگىردىم جانە رەيسكە تىركەلگەن سوڭعى ادام بولدىم»، - دەيدى ول.
الماتىعا احمەد تە تاڭەرتەڭ كەزدەسۋ كۇنى ۇشىپ كەلدى، قالانى ءالى كورمەگەن.
«ەشتەڭە ەتپەس، ءالى سەرۋەندەۋگە ۋاقىت بولادى»، - دەپ كۇلدى.
قاس، تەڭىز جانە لەزگينكا
— ءوزىڭىز قالاي ويلايسىز، ءسىز بەن ابدۋللانىڭ قانداي دا ءبىر ۇقساستىعى بار ما؟ — دەپ سۇرادىم.
— قاسپەن، - دەپ كۇلدى احمەد. – مەن ۇيدە ايەلىمە: ءبىزدىڭ ۇلدارىمىزدا (احمەدتىڭ ەكى ۇلى بار) نەگە مەنىڭ قاسىمداي قاس جوق دەپ ازىلدەيمىن. ال ابدۋللادا بار. ءبىز ەكەۋمىز دە قاسىمىزدىڭ استىنان ءبارىن كورەتىندەيمىز.
ءبىراق احمەد ابدۋللايەۆ پەن ابدۋللا ياحياروۆ اراسىنداعى سايكەستىكتەر مەن ۇقساستىقتار مۇنىمەن بىتپەيدى. بالا سپورتتى جاقسى كورەدى جانە كۇرەسپەن اينالىسادى – ال بۇل، قالاي بولعاندا دا، ءاربىر داعىستاندىقتىڭ دنق-سىنا سىڭگەن سياقتى. احمەدتىڭ ءوزى دە ۇزاق ۋاقىت قول كۇرەسىمەن اينالىسقان. ال داگەستان – ابدۋللانىڭ وتباسى ءۇشىن جاي عانا كارتاداعى نۇكتە ەمەس، اناسىنىڭ ەكىنشى وتانى.
«مەنىڭ اجەم داگەستاننان شىققان، ول بالا كەزىندە قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن. ءبىراق مەن بالا كەزىمدە سول جاققا ءجيى باراتىنمىن، ال ءبىر كەزدە – بەسىنشىدەن توعىزىنشى سىنىپقا دەيىن – ءتىپتى ءتىسىمنىڭ ۇيىندە ماحاچكالادا تۇردىم. سول جەرلەردى قاتتى ساعىندىم – ەندى داگەستانعا تاعى ءبىر رەت بارۋعا سەبەپ پايدا بولدى»، - دەپ ءبولىستى ايگۇن ياحياروۆا.
تاعى ءبىر سەبەپ. ماحاچكالا قان ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى حاديجات تانكايەۆادان اسەرلەرىمەن ءبولىسۋىن سۇراعاندا، ول بىردەن ايگۇن مەن ابدۋللانى داگەستانعا شاقىردى، ال باس تارتۋ…
«مەن ءوزىم سىزدەردى قارسى الامىن جانە ءبارىن ۇيىمداستىرامىن. بىزدە جاقسى. تەڭىز جىلى، ادامدار شومىلادى، شاشلىك قۋىرىلادى، لەزگينكا بيلەنەدى…»
ءبارى كۇلىپ، وسى كورىنىستى ەلەستەتە باستادى. ال احمەد داگەستان تۋرالى ايتقاندا كۇلدى.
«مەن ينتەرنەتكە كىرىپ، داعىستانشا «راحمەت» قالاي ايتىلاتىنىن ىزدەدىم. ءبىراق ءبارى وڭاي ەمەس بولىپ شىقتى: رەسپۋبليكادا ونداعان حالىق بار جانە ءارقايسىسىنىڭ ءوز ءتىلى بار. ءبىراق مەن سىزدەرگە بارلىق تىلدەردە «راحمەت» ايتۋعا دايىنمىن»، - دەپ ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن بالالارعا كومەكتەسەتىن قوعامدىق قوردىڭ جەتەكشىسى ەلميرا الييەۆا بارلىعىن كوڭىلدى كۇيگە ەنگىزدى.
«باركاللا» دەپ ايتۋعا بولادى – «راحمەت»، بۇل العىس، كاۆكازدا ءبارى تۇسىنەدى»، - دەپ كەڭەس بەردى وعان.
«دەمەك، مەن جۇرەگىممەن ايتا الامىن: باركاللا، احمەد!» - دەدى ەلميرا.
باركاللا!
-
ۆ اكمولينسكوي وبلاستي ۆوزبۋجدەنو ۋگولوۆنوە دەلو پو فاكتۋ سمەرتي جەنششينى. پودوزريەۆاەمىم ياۆلياەتسيا سۋپرۋگ پوگيبشەي.
-
A heartwarming reunion took place in Almaty as Ahmed Abdullayev met Abdullah Yakhyaev، the young boy whose life he saved with a bone marrow transplant.
