InfoHub Logo

ءباا-نىڭ وپەك-تەن شىعۋى مۇناي نارىعىنداعى ويىن ەرەجەلەرىن وزگەرتىپ، بەلگىلى ءبىر سەناريي بويىنشا تەڭگەنى السىرەتۋى مۇمكىن. مۇناي باعاسىمەن قانداي نۇسقالار مۇمكىن جانە قانداي جاعدايلاردا باعام 500 پسيحولوگيالىق بەلگىسىنە قايتا ورالۋى مۇمكىن – Tengrinews.kz ماتەريالىنان وقىڭىزدار.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

نە بولدى؟

28 ساۋىردە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى 1 مامىر 2026 جىلدان باستاپ وپەك جانە وپەك+ اليانسىنان شىعاتىنىن مالىمدەدى. بۇل مۇناي ءوندىرۋشى ءىرى ەلدەردىڭ ءبىرى بولعاندىقتان، نارىق بىردەن رەاكسيا ءبىلدىردى: باعالار تەربەلە باستادى.

مۇناي-گاز سالاسىنداعى ساراپشىلار وپەك+ ىقپالىنان ايىرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ءبىراق بۇل قازاقستانعا قالاي اسەر ەتەدى، قانداي سەنارييلەر مۇمكىن جانە تەڭگەگە نە بولادى؟ ءبىز بۇل تۋرالى ەكونوميست جانات نۇرعالييەۆپەن سويلەستىك.

مۇناي مەن تەڭگەگە ارنالعان ءۇش سەناريي

ەكونوميست ءۇش سەنارييدى قاراستىرۋدى ۇسىنادى.

ءبىرىنشى سەناريي

الەمدەگى شيەلەنىس ساقتالسا، مۇناي قىمبات بولىپ قالا بەرمەك. ءباا ءوندىرىستى ۇلعايتسا دا، بۇل نارىققا قاتتى قىسىم جاسامايدى – باعانى ماكسيمۋم 5-10 پايىزعا تومەندەتۋى مۇمكىن، دەيدى نۇرعالييەۆ.

بۇل جاعدايدا باررەلىنە شاققانداعى 110-115 دوللار دەڭگەيى ساقتالۋى مۇمكىن.

ەكىنشى سەناريي

تاعى ءبىر سەناريي – تۇراقتاندىرۋ. ەگەر قاقتىعىستار تىنىشتالىپ، لوگيستيكا قالپىنا كەلسە جانە شەكتەۋلەر الىنسا، مۇناي «نارىقتىق» دالىزگە – شامامەن 75-90 دوللارعا ورالۋى مۇمكىن، دەپ اتاپ وتەدى ساراپشى.

«بۇل باعالاردىڭ بازالىق دياپازونى، ول نارىققا ەڭ قولايلى، قازىرگى نارىقتىق جاعدايعا ەڭ سايكەس كەلەدى. ال قازاقستان ءۇشىن بۇل، نەگىزىنەن، قولايلى باعالار»، – دەپ ءتۇسىندىردى ول.

ءۇشىنشى سەناريي

جانات نۇرعالييەۆتىڭ ايتۋىنشا، مۇناي باعاسى 70-75 دوللاردان تومەن تۇسسە، بۇل جاعداي ەكونوميكاعا قىسىمدى كۇشەيتەدى: تەڭگە السىرەي باستايدى. قازىرگى 460 تەڭگەگە جۋىق دوللار باعامىمەن ول 500-گە دەيىن، ال باعالاردىڭ ودان دا تەرەڭ قۇلدىراۋىمەن (70 دوللاردان تومەن) – ءتىپتى 530-عا دەيىن كەتۋى مۇمكىن.

«ەگەر باعا 70 دوللاردان تومەن تۇسسە، بۇل قازاقستان مەن بيۋدجەت ءۇشىن قيىن سەناريي بولىپ سانالادى. تەڭگەنىڭ السىرەۋى مۇمكىن، بۇنى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ءبىراق مۇندا 70 دوللاردان جوعارى باعانىڭ ءالى دە قولايلى دەڭگەي ەكەنىن ۇمىتپاۋ كەرەك. بۇل جاعدايدا تەڭگە ەكسپورتتىق تۇسىمدەر، جوعارى بازالىق مولشەرلەمە جانە نارىقتا دوللار ۇسىنىسىنىڭ ارتۋى ەسەبىنەن ءتىپتى نىعايۋى مۇمكىن»، – دەپ ءتۇسىندىردى ەكونوميست.

بۇل اسەر بىردەن بولمايدى: مۇناي باعاسىنىڭ وزگەرۋى مەن باعامنىڭ رەاكسياسى اراسىندا ۋاقىتشا لاگ بار. بۇل ماڭىزدى، دەپ اتاپ ءوتتى نۇرعالييەۆ.

قاي سەناريي ەڭ شىنايى؟

ەكونوميستتىڭ پىكىرىنشە، ەڭ ىقتيمال سەناريي – جوعارى قۇبىلمالىلىق.

انىقتاما. باعالاردىڭ قۇبىلمالىلىعى – بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە اكتيۆ باعاسىنىڭ قانشالىقتى قاتتى جانە ءجيى وزگەرەتىنىن كورسەتەتىن كورسەتكىش. ەكونوميكادا جانە نارىقتاردا قۇبىلمالىلىق ادەتتە بەلگىسىزدىك كەزەڭدەرىندە كۇشەيەدى – مىسالى، گەوساياسات، داعدارىستار نەمەسە ءىرى ويىنشىلاردىڭ شەشىمدەرى سالدارىنان.

ونىڭ ايتۋىنشا، مۇناي باعاسى جالپى بەلگىسىزدىك اياسىندا تەربەلىپ وتىرادى: مەزگىل-مەزگىل ءوسىپ، تومەندەيدى.

بۇل رەتتە، ونىڭ باعالاۋى بويىنشا، كۇرت سەكىرۋلەردى كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق. ەكونوميستتىڭ ايتۋىنشا، تەك 2-5 پايىز شەگىندە ورتاشا ءوسۋ مەن تومەندەۋ مۇمكىن، سودان كەيىن باعالار اعىمداعى دەڭگەيگە – شامامەن 110-115 دوللارعا ورالۋى ىقتيمال.

«ءباا-نىڭ كوڭىلى قالدى». وپەك-كە نە بولادى؟

ەكونوميستتىڭ ايتۋىنشا، ءقازىر مۇناي باعاسىنا ەڭ قاتتى اسەر ەتەتىن فاكتور – گەوساياسات، ەڭ الدىمەن يران توڭىرەگىندەگى جاعداي جانە ورمۋز بۇعازىنىڭ جابىلۋ ءقاۋپى.

«بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اقش ساياساتى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتىنە كوڭىلى تولماعاندىقتان شىقتى. ءقازىر بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى، وپەك جانە ت.ب. باستاپقىدا داعدارىسقا ۇشىراعان حالىقارالىق ينستيتۋتتاردى كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان ەلدەر بۇل ۇيىمدارعا جانە ولارعا مۇشەلىككە قارامايدى»، – دەپ ەسەپتەيدى جانات نۇرعالييەۆ.

بۇل رەتتە، ەكونوميستتىڭ پىكىرىنشە، وپەك-تىڭ ىقپالى ازىرگە ساقتالىپ وتىر، ءبىراق باا-مەن بولعان جاعداي باسقا قاتىسۋشىلار ءۇشىن سيگنال بولۋى مۇمكىن. ولار اليانسقا مۇشەلىك نە بەرەتىنىن جانە وندا قالۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن مۇقيات باعالايتىن بولادى.

بۇل ءوز كەزەگىندە وپەك ىشىندەگى ءتارتىپتى السىرەتىپ، ەلدەردىڭ كەلىسىمگە كەلۋ قابىلەتىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. ەكونوميستتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى ماڭىزدى فاكتور – اقش، يران جانە رەسەي، سونداي-اق ساۋد ارابياسى سياقتى تاياۋ شىعىس ەلدەرى اراسىنداعى كەلىسىمدەر.

ساراپشى ءباا-نىڭ وپەك-تەن شىققاننان كەيىنگى قادامدارىنا كوپ نارسە بايلانىستى بولاتىنىن جەكە اتاپ ءوتتى. ەگەر ەل ءوندىرىستى ايتارلىقتاي ارتتىراتىنىن جاريالاسا، بۇل باعالارعا قوسىمشا قىسىم جاساۋى مۇمكىن. ءبىراق اسەر قانشالىقتى كۇشتى بولاتىنى – ناقتى كولەمدەر بويىنشا شەشىمدەر قابىلدانعاننان كەيىن عانا بەلگىلى بولادى.

نۇرعالييەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى [مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى](https://tengrinews.kz/world_news/tsena-na-neft-rvanula-vverh-brent-probila-otmetku-v-115-dollarov-598215/) ءباا-نىڭ وپەك-تەن شىعۋىمەن ەمەس، سپەكۋلياتيۆتى فاكتورلارمەن جانە يران مەن اقش اراسىنداعى شيەلەنىسپەن بايلانىستى.

مۇناي باعاسىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەرى

بۇعان دەيىن مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى اسقار يسمايلوۆ مۇناي باعاسىنىڭ بيۋدجەت كىرىستەرىنە، ۇلتتىق قوردىڭ جاعدايىنا جانە تەڭگە باعامىنا اسەر ەتەتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. باعالار وسكەندە – اسەر وڭ، كەرىسىنشە بولعاندا – تەرىس.

مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى – ەكونوميكا ءۇشىن تەك پليۋس ەمەس. قازاقستاندىقتار ءۇشىن بۇل باسقاشا بولۋى مۇمكىن. مىسالى، كوكتەمدە بجزق شوتتارىندا كىرىستىلىكتىڭ تومەندەۋى تىركەلدى. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بانكى تۇسىندىرگەندەي: بۇل شىعىن ەمەس، تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا بايلانىستى ينۆەستيسيالىق كىرىستىڭ تومەندەۋى. سەبەبى: قور اكتيۆتەرىنىڭ شامامەن 40 پايىزى شەتەل ۆاليۋتاسىندا ورنالاستىرىلعان – دوللاردىڭ السىرەۋىمەن كىرىستىلىك تومەندەيدى.

جالپى، مۇناي نارىعىنىڭ تۇراقسىزدىعى ەكونوميكا ءۇشىن تاۋەكەلدەردى كۇشەيتەدى. باعالاردىڭ كۇرت تەربەلۋى ينفلياسياعا، ينۆەستيسيالىق بەلسەندىلىككە جانە قارجى نارىقتارىنا اسەر ەتەدى. مۇناي كىرىستەرىنە تاۋەلدىلىك ەلدى سىرتقى شوكتارعا وسال ەتەدى.

بۇل رەتتە 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتكە بازالىق پارامەترلەر ەنگىزىلگەن: مۇناي باعاسى 60 دوللار، ال دوللار باعامى 540 تەڭگە دەڭگەيىندە بولادى. ەكسپورتتىق كىرىستەر، الەۋمەتتىك تولەمدەر جانە مەملەكەتتىك شىعىستار وسى باعىتتاردان ەسەپتەلەدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، بۇعان دەيىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ (ءباا) وپەك جانە وپەك+ ۇيىمىنان شىعۋىنا ۇيىم ىشىندەگى جيناقتالعان كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن امىرلىكتەردى قاناعاتتاندىرماعان ءوندىرىس شەكتەۋلەرى سەبەپ بولدى دەپ سانايدى ساراپشىلار. نەلىكتەن ەل ءدال ءقازىر شىعۋعا شەشىم قابىلدادى جانە بۇل الەمدىك مۇناي نارىعىنا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن – **[سىلتەمە](https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/opek-riskuet-poteryat-vliyanie-ekspertyi-vyihode-oae-alyansa-598194/)** بويىنشا ماتەريالدان وقىڭىزدار.