ۋكراينسكيي ينستيتۋت ناسيونالنوي پامياتي
چەرنوبىل اپاتى: كەڭەس وداعىن شايقالتقان 40 جىل بۇرىنعى وقيعا
1986 جىلدىڭ 26 ساۋىرىندە چەرنوبىل اەس-ىندە بولعان اپات – اتوم ەنەرگەتيكاسى تاريحىنداعى ەڭ اۋىر تەحنوگەندىك اپاتتاردىڭ ءبىرى. بۇل وقيعا كەڭەس وداعىنىڭ ەكونوميكاسىن السىرەتىپ، ەلدىڭ ىدىراۋىنا ىقپال ەتكەن فاكتورلاردىڭ بىرىنە اينالدى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
اپاتتىڭ سالدارى جانە ونى جويۋعا جۇمسالعان رەسۋرستار
اپاتتى جويۋعا كەڭەس وداعىنىڭ ەرەكشە كۇش-جىگەرى مەن قاراجاتى جۇمسالدى. بۇل وقيعا سوۆەت جۇيەسىنىڭ رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋ قابىلەتىن كورسەتكەنىمەن، ەكونوميكاعا قوسىمشا سالماق سالدى. سول كەزدە كەڭەس وداعى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا، اسكەري-ونەركاسىپ كەشەنى مەن حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردىڭ اۋىر جۇگىنە تاپ بولعان ەدى.
ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ تەرەڭدەۋى
اپاتتى جويۋعا قاجەتتى ميللياردتاعان رۋبل بيۋدجەتكە قوسىمشا جۇك بولدى. بۇل اقشانىڭ ەميسسياسىن (جاڭا اقشا شىعارۋ) ارتتىرىپ، ينفلياسيانى كۇشەيتتى. الايدا، جوسپارلى ەكونوميكا جاعدايىندا بۇل ينفلياسيا تاۋارلاردىڭ تاپشىلىعى تۇرىندە كورىنىس تاپتى. سونىمەن قاتار، 1986 جىلدان كەيىن مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنەن ەكسپورتتىق تابىستار ازايدى. بۇل ازىق-تۇلىك پەن تۇتىنۋ تاۋارلارىن يمپورتتاۋ مۇمكىندىگىن شەكتەپ، ەكونوميكانى ودان ءارى السىرەتتى.
بيلىكتىڭ يميدجىنە نۇقسان كەلتىرۋ
اشىقتىق ساياساتى كەزىندە چەرنوبىل اپاتى تۋرالى اقپاراتتار كەڭىنەن تارادى. سوۆەتتىك بيۋروكراتيا بۇل اقپارات اعىمىن باسقارا المادى. اپات ايماعىندا جۇزدەگەن مىڭ ادامنىڭ جۇمىس ىستەگەنى جانە ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ ساۋلە اۋرۋىنان قايتىس بولعانى تۋرالى حابارلار ەلدەگى جاعىمسىز اقپاراتتىق تولقىندى كۇشەيتتى. بۇل جاعداي بيلىكتىڭ بەدەلىنە ۇلكەن سوققى بولدى.
چەرنوبىل – ءسسسر-دىڭ قۇلاۋىنا ىقپال ەتكەن فاكتور
چەرنوبىل اپاتى كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىنا تىكەلەي سەبەپ بولماسا دا، ونى السىرەتكەن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولدى. سوۆەتتىك ەكونوميكا 1980-جىلدارعا قاراي قيىن جاعدايدا قالعان ەدى. ول ءالى دە كوپ ونەركاسىپ ءونىمىن، سونىڭ ىشىندە اسكەري تەحنيكا شىعارا العانىمەن، حالىقتىڭ سەنىمىن ساقتاي المادى. حالىق تۇتىنۋدى شەكتەۋدى تالاپ ەتەتىن ساياساتتى قابىلداماي قويدى. چەرنوبىل اپاتى وسى جۇيەنىڭ السىرەۋىنە جانە كەيىننەن ونىڭ جويىلۋىنا اكەلگەن فاكتورلاردىڭ قاتارىنا قوسىلدى.
تەحنولوگيالىق تاجىريبە جانە ادامداردىڭ ەرلىگى
اپاتتىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋ بارىسىندا سوۆەتتىك ينجەنەرلىك ويدىڭ جاڭا شەشىمدەرى پايدا بولدى. مىسالى، قازىرگى اەس-تەر اپات كەزىندە جارىلىسقا توتەپ بەرە الاتىن جانە راديواكتيۆتى زاتتاردىڭ تارالۋىن بولدىرمايتىن تولىق جابىق بەتون قابىقپەن (كونتاينمەنت) سالىنادى. اپاتتى جويۋعا قاتىسقان جۇزدەگەن مىڭ ادامنىڭ ەرلىگى ەرەكشە باعالاۋعا تۇرارلىق. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاننان بارعان 30-32 مىڭداي ماماندار دا بولدى.
-
تراگيچەسكيي ينسيدەنت ۆ دەپارتامەنتە كاۋكا: ۆزرىۆ نا پانامەريكانسكوم شوسسە پريۆەل ك منوگوچيسلەننىم جەرتۆام سرەدي ميرنوگو ناسەلەنيا.
-
Explore the profound economic and reputational impact of the Chernobyl disaster 40 years ago، and its role in the eventual collapse of the Soviet Union.
