ەلەنا نيكيتەنكو
دەمالىس كۇنىنە ارنالعان مارشرۋت: «قازاقستاندىق يسلانديا»، بەستوبە سۋ قويماسى جانە مويناق سەس-ىن زەرتتەيمىز
ءساۋىر ايى – قالا سىرتىنا شىعىپ، تابيعات اياسىنا ساياحات جاساۋعا تاپتىرماس ۋاقىت. جولدار اشىلىپ، تابيعات جاندانىپ، تاۋلى ايماقتار ەرەكشە كورىككە يە بولادى. بۇل – تانىس جەرلەردى مۇلدەم باسقا قىرىنان كورۋگە، جازعى ىستىق پەن تۋريستەر قاپتاماعان كەز.
Tengri Auto سايتى الماتى وبلىسىنداعى بەستوبە سۋ قويماسى مەن مويناق سەس-ىنە باعىتتالعان مارشرۋتتى ۇسىنادى. بۇل جول باسىنان-اق تاڭ قالدىرىپ، ەستە قالارلىق ساياحاتقا اينالادى.
بۇل جەردى «قازاقستاندىق يسلانديا» دەپ اتاۋى تەگىن ەمەس. ادەتتەگى تاۋلى-جايلاۋلى لاندشافت ورنىنا كەنەتتەن قاتال، سولتۇستىككە ءتان كورىنىس اشىلادى: سۋى قاتىپ قالعانداي كورىنەتىن سۋىق، سۇر-كوك ءتۇستى سۋ بەتى، تىك جارتاستار، قورشاعان ورتانىڭ باسەڭ، بوزعىلت رەڭكتەرى (ءتىپتى جازدا دا).
مۇندا جاسىل جەلەك پەن جۇمساق فورمالار جوق – تەك وتكىر سىزىقتار، جەل جانە كەڭىستىك سەزىمى، مۇندا ءبارى ءسال شىنايى ەمەس بولىپ كورىنەدى.
جاساندى كول بۇل جەردىڭ كولوريتىنە مۇلدەم ۇيلەسپەي، قازاقستاندىق تاۋلاردان گورى يسلانديانى كوبىرەك ەسكە سالادى... ءبىراق ءقازىر ءوزىڭىز كورەسىز.
ماڭىزدى مالىمەتتەر:
مارشرۋت
بەستوبەگە جەتۋ ءۇشىن ءبىز شامامەن 300 كم جول ءجۇرىپ، ادەتتەگىدەي كورىنەتىن شارىن شاتقالىن اينالىپ ءوتىپ، كولسايعا باراتىن تانىس تاس جولعا بۇرىلماي، تاۋلار مەن شاتقالداردىڭ ىشىنە قاراي تەرەڭدەپ كەتتىك.
سەرپانتينمەن جوعارىلاعان سايىن، كولدى تابا الماي ءۇمىتىمىز ۇزىلە جازدادى – قايدا بولماقشى وسىنداي شەكسىز توبەلەر مەن تاۋلاردىڭ اراسىندا؟
مويناق سەس-ى
«مويناق سەس» دەگەن بەلگى بويىنشا جازىق جولعا بۇرىلعانىمىزدا، ءبىزدى بەكەت پەن تىكەندى سىمدار كۇتىپ تۇردى – گيدروەلەكتروستانسيا – قورعالاتىن نىسان، وعان جاي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس.
انىقتاما: مويناق سەس – الماتى وبلىسىنداعى، شارىن وزەنىندە ورنالاسقان گيدروەلەكتروستانسيا. جوبا 1980 جىلدارى باستالعان، ءبىراق كسرو-نىڭ ىدىراۋىنا بايلانىستى قۇرىلىس توقتاتىلىپ، تەك ونداعان جىلدان كەيىن عانا قايتا جالعاستى. سەس تولىقتاي 2011 جىلى پايدالانۋعا بەرىلدى. سەس-تىڭ قۋاتى شامامەن 300 مۆت، بۇل ونى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندەگى ەڭ ءىرى ستانسيالاردىڭ ءبىرى ەتەدى. ستانسيانىڭ نەگىزگى مىندەتى – ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ جانە الماتى وڭىرىندەگى ەنەرگيا تاپشىلىعىن ءىشىنارا جابۋ.
كولدىڭ جاقىن جەردە ەكەنىن ءتۇسىنىپ، تاۋلى پەيزاجدار مەن جول بويىنداعى جارتىلاي قيراعان ەلدى مەكەندەرگە تاڭداي قاعا ءجۇرىپ كەتتىك.
جول ءبىزدى تاعى دا بيىككە قاراي بۇرا بەرەدى. مىنە، كەلەسى بۇرىلىستان كەيىن الدىمىزدا سۇر-كوك ءتۇستى سۋ بەتى پايدا بولدى! تاۋىپ الدىق!
كولدىڭ ۇستىندە قولدان جاسالعان بوگەت ورنالاسقان – 1985 جىلى ونىمەن اعىندى شارىن وزەنى بوگەلىپ ەدى. ءبىراق كسرو-نىڭ قۇلاۋى مەن باسقا دا تاريحي وقيعالار سەس-تىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى، ال ول ءوز جۇمىسىن تەك 2011 جىلى عانا باستادى. سول جىلى كول پايدا بولىپ، ونى جان-جاعىنان جالاڭاش شاتقال قابىرعالارى قورشاپ الدى، تەك كەي جەرلەرىندە اعاشتار وسكەن.
انىقتاما: سەس جۇمىسى ءۇشىن بوگەت سالىندى، سونىڭ ارقاسىندا بەستوبە سۋ قويماسى پايدا بولدى. بۇگىندە بۇل تەك ماڭىزدى ەنەرگەتيكالىق نىسان عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ەرەكشە لاندشافتى مەن شارىن وزەنى شاتقالدارىنداعى ورنالاسۋىنىڭ ارقاسىندا ساياحاتشىلار ءۇشىن تارتىمدى ورىن بولىپ تابىلادى.
بەستوبە سۋ قويماسى
ەجەلگى جارتاستار جاس كولگە ەرتەگىدەي سيقىرلى جانە جۇمباق كورىنىس بەردى: الدەبىر جەردەن ايداھار نەمەسە باسقا ەرتەگى كەيىپكەرى شىعا كەلەتىندەي... كولدىڭ اينالاسى – تىنىشتىق. تۋريستەر مۇندا سيرەك كەلەدى (ال كەلگەندەرىنىڭ ءوزى، تابيعاتقا تەرەڭىرەك ەنۋ ءۇشىن، ءارى قاراي، تۇندەپ قالۋعا كەتەدى).
سۋعا تۇسەمىز – ول ورنىندا قالعانداي. سۋىق. تاۋلاردا جاڭبىر جاۋىپ تۇر. ەگەر تۇندەپ قالۋدى جوسپارلاماساڭىز، مۇندا ۇزاق ۋاقىت بولۋدىڭ رەتى جوق – وتىرىپ الىپ، كورىنگەنگە ريزا بولىپ، ءوز ويىمىزعا شومىلىپ، كەرى قايتامىز.
بەستوبە ويىن-ساۋىقپەن ەمەس، اتموسفەراسىمەن تارتادى. ادامدار مۇندا تىنىشتىق، باسقا تانىمال جەرلەردە سەزىنۋ قيىن بولاتىن كەڭىستىك پەن اۋقىمدى سەزىنۋ ءۇشىن كەلەدى.
مۇندا ادامدار وتە از، ادەتتەگى ينفراقۇرىلىم جوق – تەك جەل، جارتاستار جانە قوزعالمايتىن سۋ بەتى. ءبىر ساتتە، ءسىز ءوزىڭىزدى مۇلدەم باسقا ەلدە، تانىس مارشرۋتتاردان الىس جەردە جۇرگەندەي سەزىنەسىز.
بۇعان دەيىن ءبىز الماتى مەن استانا ماڭىنداعى مامىر مەرەكەلەرىنە بارۋعا بولاتىن ۇزدىك 7 جەر تۋرالى جازعان بولاتىنبىز.
سونداي-اق وقىڭىز: الماتىدان دەمالىس كۇنىنە ارنالعان مارشرۋت: اسى ءۇستىرتى ارقىلى شارىنعا اۆتوكولىكپەن.
اۆتوساياحاتقا دايىندالۋ: مارشرۋتتى قالاي جوسپارلاۋ كەرەك، ساياحات سىناققا اينالماۋى ءۇشىن.
بالالارمەن اۆتوساياحاتقا شىعۋ: ساياحاتشى بلوگەردىڭ كەڭەستەرى.
ءاۆتوموبيلدى ساياحاتقا دايىنداۋ: ساراپشىنىڭ تولىق تەكسەرۋ ءتىزىمى.
جۇڭگو اۆتوكولىكتەرى قازاقستان نارىعىن قارقىندى جاۋلاپ الدى! ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ ءجۇرسىز بە؟ الدىمەن مىنانى وقىڭىز! جۇڭگو اۆتوكولىكتەرى تۋرالى تولىعىراق ءبىلىڭىز.
-
يزۆەستنايا اكتريسا ي پروديۋسەر داريگا بادىكوۆا پودەليلاس پلانامي نا بۋدۋششەە ي پروكوممەنتيروۆالا سلۋحي و سۆوەي ليچنوي جيزني.
-
استاناداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ بالكوندارىندا ءورت شىعىپ، جالىننىڭ تارالۋىنا جول بەرىلمەدى. قازا تاپقاندار مەن زارداپ شەككەندەر جوق.
