Tengrinews.kz / تۋرار كازانگاپوۆ
دەپۋتاتتار قانداستارعا ارنالعان قازاق تىلىنەن تەست تاپسىرۋ تالابىن سىنادى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءماجىلىسىنىڭ بىرنەشە دەپۋتاتى تاريحي وتانىنا ورالعان قانداستارعا ارنالعان مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ ەمتيحانىنا قاتىستى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە سىن ايتتى. مينيسترلىك بۇل تالاپتى بارلىق ازاماتتار ءۇشىن مىندەتتى بازالىق شارت دەپ مالىمدەدى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
دەپۋتاتتار نە دەيدى؟
ماجىلىستە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ، سونداي-اق حالىق كوشى-قونى ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قارالدى. تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات مۇرات ابەنوۆ قانداستارعا، ياعني تاريحي وتانىنا ورالعان ەتنيكالىق قازاقتارعا ارنالعان مەملەكەتتىك ءتىلدى تەستىلەۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
«ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە سۇراعىم بار. ءبىز جاقسى زاڭ قابىلداپ جاتىرمىز. (...) قانداستارعا قاتىستى ايتارىم، ولاردان بىرنەشە ءوتىنىش، شاعىم الدىم. بۇعان دەيىن قانداستار قاي وڭىرگە قونىستانۋدى وزدەرى شەشەتىن ەدى. ەندى بۇل پيلوتتىق جوبا ولاردى تەك بەلگىلى ءبىر وڭىرلەرگە قونىستانۋعا شەكتەيدى. بۇعان دەيىن ولار قازتەست تاپسىرماعان، قازاق ءتىلىن ءبىلۋ ەمتيحانىن دا تاپسىرماعان. ال ءقازىر قازتەست ەنگىزىلدى، ال ءبىزدىڭ قانداستار كيريلليسانى دا بىلمەيدى، قازتەست تاپسىرۋ بىلاي تۇرسىن. سوندىقتان ولار ءقازىر ەلشىلىكتەردىڭ ماڭايىندا ءجۇر»، — دەدى ول.
دەپۋتات قانداستارعا مۇنداي تالاپتاردىڭ نە ءۇشىن ەنگىزىلگەنىن، بۇل ولاردىڭ قۇقىقتارىن بۇزادى دەپ سانايتىنىن ايتتى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى قازىبەك يسا دا قانداستار ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ بويىنشا مىندەتتى ەمتيحان تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
«ازاماتتىق كودەكستىڭ 17-بابىنا سايكەس، ەتنيكالىق قازاقتارعا قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋ تالابى قولدانىلمايتىنى انىق جازىلعان. ال ءقازىر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان پيلوتتىق جوبادا قانداستاردى قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋعا مىندەتتەگەن. دەمەك، ءبىر زاڭ ەكىنشىسىنە قايشى كەلە مە؟ جاقىندا عانا الماتىدا 150 قانداسپەن كەزدەستىم. اباي وبلىسى ماقانشى اۋىلىنان مۇگەدەك ءبىر ازامات ماعان جۇگىندى. قىتايدا باسقا الفاۆيت، باسقا ەلدەردە باسقا. قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرۋ قانشالىقتى ادىلەتتى؟ شىنىمدى ايتسام، ءتىپتى مينيسترلىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوزى بۇل ەمتيحانداردى تاپسىرا المايدى. بۇل – ورەسكەل جاعداي دەپ ويلايمىن»، — دەدى يسا.
مينيسترلىك نە دەپ جاۋاپ بەردى؟
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءبىرىنشى ۆيسە-مينيسترى ەربول تۇياقبايەۆ قانداستاردىڭ مۇنداي ەمتيحانداردى ءالى ەلگە تولىق تاراتىلماعان پيلوتتىق جوبا اياسىندا تاپسىراتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، پيلوتتىق جوبا مەملەكەت مۇددەسى مەن ەكونوميكانىڭ دامۋى ءۇشىن ەنگىزىلگەن.
«ەگەر قانداس قازاقستاندا تۇرۋدى كوزدەسە، ءبىز ازاماتتىق الۋعا كومەكتەسەمىز. ال ەگەر ميگرانت ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۋاقىتشا تۇرۋدى قالاسا، ونى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر وڭىرلەرگە جىبەرەمىز. قازتەستكە كەلەتىن بولساق، لوگيكا مىناداي: قازاقستانعا كوشىپ كەلگىسى كەلەتىن كەز كەلگەن ازامات ءۇشىن بازالىق قازاق ءتىلىن ءبىلۋ مىندەتتى، بۇل ونىڭ كۇندەلىكتى ومىردە ءوز ويىن ەركىن بىلدىرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني، بۇل ءقازىر مىندەتتى تالاپ رەتىندە ەنگىزىلىپ وتىر – قانداستار قازتەست تاپسىرادى. بۇل – الەمدىك تاجىريبە، ءبىز ونى ەنگىزدىك»، — دەپ ءتۇسىندىردى تۇياقبايەۆ.
شەنەۋنىكتىڭ ايتۋىنشا، پيلوتتىق جوبانىڭ ماقساتى – وڭىرلەرگە جەتىسپەيتىن كادرلاردى تارتۋ. جالپى، بۇل ماسەلەنى بولاشاق وتىرىستاردا جەكە زاڭ جوباسى اياسىندا قاراۋ جوسپارلانۋدا.
ءماجىلىس كۋلۋارىندا ەربول تۇياقبايەۆ قازاق ءتىلىن ءبىلۋ بويىنشا تەستتىڭ قيىن ەمەس ەكەنىن جانە ونى تاپسىرۋ قيىندىق تۋدىرمايتىنىن ايتتى.
«سۇراقتار جەڭىل، بارلىعى 60 سۇراق، 70 پايىزدىق مەجەگە جەتۋ كەرەك. بۇل – حالىقارالىق تاجىريبە. ەگەر ادام وسى ەلدە ءومىر سۇرگىسى كەلسە جانە ءوز تاعدىرىن وسى ەلمەن بايلانىستىرعىسى كەلسە، ول كەم دەگەندە ءبىزدىڭ ءتىلىمىزدى بازالىق دەڭگەيدە ءبىلۋى ءتيىس. ال ەگەر ادامنىڭ ماقساتى وسىندا جۇمىس ىستەۋ، وسىندا تابىس تابۋ، ادال سالىق تولەۋ بولسا، وندا ءبىز وسى كەدەرگىلەردىڭ بارلىعىن جويامىز، كەرىسىنشە، مۇنداي ادامدارعا پرواكتيۆتى تۇردە كومەكتەسەمىز. اسىرەسە، جوعارى بىلىكتى ماماندار بولسا»، — دەپ قوستى ۆيسە-مينيستر.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، ناۋرىز ايىندا ەڭبەك مينيسترلىگى قانداستاردى قونىستانعان وڭىرلەرىندە جۇمىسقا ورنالاسۋعا مىندەتتەيتىن تۇزەتۋلەر ازىرلەگەن بولاتىن. بۇل بۇيرىق جوباسى ازاماتتاردى قونىستاندىرۋ باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ولاردى جاڭا وڭىرلەردە بەكىتۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. مينيسترلىك رەسمي جۇمىسپەن قامتىلۋدىڭ جوقتىعى قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ بەكىتىلۋىن ازايتاتىنىن، قايتا كوشى-قونعا اكەلەتىنىن جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە سالماقتى ارتتىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
سول ايدا مينيسترلىك 2026 جىلى تاريحي وتانىنا 3 335 ەتنيكالىق قازاقتىڭ ورالىپ، قانداس مارتەبەسىن العانىن حابارلادى. 1991 جىلدان بەرى رەسپۋبليكاعا 1،1 ميلليوننان استام ەتنيكالىق قازاق ورالدى.
-
رۋكوۆوديتەل پوگرانيچنوي سلۋجبى كازاحستانا ەرلان الداجۋمانوۆ پروياسنيل سيتۋاسيۋ س وبنارۋجەنيەم بەسپيلوتنيكوۆ ناد زاپادنىمي رەگيونامي سترانى، وبياسنيۆ سلوجنوستي يح يدەنتيفيكاسيي.
-
Kazakh lawmakers criticize a proposed language proficiency test for ethnic Kazakh returnees، arguing it hinders integration and contradicts existing laws. Officials defend the measure as a global standard.
