InfoHub Logo

تاياۋ شىعىستا «سۋ سوعىسى» تۋرالى ءجيى ايتىلا باستادى. ساراپشىلار ورتا ازيا ەلدەرى مۇنى ەسكەرتۋ رەتىندە قابىلداۋى كەرەك دەيدى. جاڭبىرلى مامىر مەن حالىقارالىق سۋ كونفەرەنسيالارىنا قاراماستان، ايماق سۋ تاپشىلىعىنا بەيىم بولىپ قالا بەرمەك. ال قازىرگى جۇيەلى شارالار ءقاۋىپتىڭ اۋقىمىنا ءالى جەتە الماي جاتىر.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

سۋ ماسەلەسى قاۋىپسىزدىككە اينالۋدا

ساراپشى بولات ەسەكيننىڭ ايتۋىنشا، سۋ ماسەلەلەرى ەكولوگيالىق كۇن تارتىبىنەن قاۋىپسىزدىك سالاسىنا اۋىسىپ، بولاشاقتا جانجالدارعا ۇلاسۋى مۇمكىن.

يراننىڭ تاجىريبەسى سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمسىز باسقارۋدىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن كورسەتەدى. بۇل ەل سۋ داعدارىسىنىڭ ورتاسىندا قالدى، ءتىپتى استانانى كوشىرۋ ءقاۋپى مەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق تاۋەكەلدەرىنە تاپ بولدى.

سوعىس جاعدايدى ودان ءارى كۇردەلەندىردى. سۋ ينفراقۇرىلىمىنا ءقاۋىپ ءتوندى، ال پارسى شىعاناعى ەلدەرىنىڭ تۇششىتۋ قوندىرعىلارىنا تاۋەلدىلىگى ايماقتى ەرەكشە وسال ەتەدى. ساراپشىلار مۇنداي نىسانداردىڭ زاقىمدانۋى گۋمانيتارلىق داعدارىسقا اكەلۋى مۇمكىن دەپ ەسكەرتەدى.

ورتا ازيا ءۇشىن بۇل تاجىريبە ماڭىزدى، ويتكەنى ايماق ۇقساس تابيعي جاعدايلاردا ورنالاسقان جانە باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا سۋمەن ناشار قامتاماسىز ەتىلگەن. ەسەكيننىڭ سوزىنشە، باستى ماسەلە تەك كليماتتىڭ وزگەرۋى ەمەس، ادامداردىڭ سۋدى باسقارۋى، تابيعي پروسەستەردى بۇزىپ، تۇششى سۋ رەسۋرستارىن سارقىپ تاستاۋىندا.

بۇۇ مۇنداي جاعدايدى «سۋ بانكروتتىعى» دەپ سيپاتتايدى، ياعني ايماقتار وزدەرىنىڭ گيدرولوگيالىق مۇمكىندىكتەرىنەن تىس ءومىر سۇرەدى.

ورتا ازيا سۋ تاپشىلىعى، مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى، شولەيتتەنۋ جانە لاستانۋ ءقاۋپىن مويىنداپ وتىر. الايدا، ماسەلە دەكلاراسيالاردان ناقتى ءىس-قيمىلدارعا كوشۋدىڭ قانشالىقتى ۋاقىت الاتىنىندا.

شىعىستانۋشى ەمين دجابباروۆتىڭ پىكىرىنشە، ەشبىر مەملەكەت سۋ ماسەلەلەرىن جالعىز شەشە المايدى. حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق، تەحنولوگيالار مەن تاجىريبە الماسۋ قاجەت. يراننىڭ حالىقارالىق وقشاۋلانۋى، ساراپشىلاردىڭ ويىنشا، ونىڭ سۋ داعدارىسىن ۋشىقتىرعان فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولدى.

امەريكالىق ساراپشىلار فرەدەريك ستارر مەن الەكساندر تومپسوننىڭ بايانداماسىندا دا ورتا ازيا ەلدەرى ازايىپ بارا جاتقان سۋ رەسۋرستارىن بىرلەسىپ باسقارۋى كەرەكتىگى اتاپ وتىلگەن. ايتپەسە، ايماق شيەلەنىستىڭ ارتۋىنا، سۋ ءۇشىن جانجالدارعا جانە جاڭا داعدارىستارعا تاپ بولۋى مۇمكىن.

ال ورتا ازيا ءالى دە ءوز سۋ پروبلەمالارىن شەشۋ تۋرالى باياۋ ديالوگتى جالعاستىرۋدا. ءبىزدىڭ ايماق الەمدەگى سۋ تاپشىلىعىنا ەڭ وسال ايماقتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. ءبىراق ساراپشىلار بولاشاق داعدارىستى بولدىرماۋ ءۇشىن ناقتى قادامدار ءالى جاسالماي جاتقانىن ايتادى. ۋاقىت ءبىزدىڭ قارسىمىزعا جۇمىس ىستەپ تۇر.

سۋ كونفەرەنسيالارىنا قورعانىس مينيسترلەرىن شاقىرا ما؟

بيىل ورتا ازيانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىن مامىر ايىنداعى جاڭبىر سۋلاندىردى. بۇل ايماقتاعى سۋ ماسەلەلەرىن ۋاقىتشا ارتقا شەگەرگەندەي بولدى. الايدا، ساراپشىلار سۋسىز بولاشاق تۋرالى الاڭداۋلى پىكىرلەرىن جالعاستىرۋدا.

ماسەلەن، تاجىكستان استاناسىندا 25-28 مامىر ارالىعىندا IV سۋ كونفەرەنسياسى ءوتتى. وعان الەمنىڭ 110 ەلىنەن 2،5 مىڭ ساراپشى قاتىستى. بۇل كەزدەسۋگە قازاقستان وكىلدەرى دە قاتىستى.

«دۋشانبەدەگى كونفەرەنسياعا بيىل كوپتەگەن ەلدەردىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلەرى قاتىستى. كەلەسى كونفەرەنسيالارعا قورعانىس مينيسترلەرىن شاقىرۋعا تۋرا كەلۋى مۇمكىن. سەبەبى سۋ ماسەلەلەرى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە اينالىپ بارادى. مىنە، ءبىز سۋ رەسۋرستارىن ادەتتەگىدەي باسقارۋ ارقىلى وسىنداي جاعدايعا جەتكىزىپ وتىرمىز»، – دەيدى بولات ەسەكين، ورتا ازيا سۋ رەسۋرستارى جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى پلاتفورمانىڭ ۇيلەستىرۋشىسى.

ەسەكين – ايماقتاعى جانە ودان تىس جەرلەردە وتەتىن سۋعا قاتىستى ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسى. ول دۋشانبەدەگى كونفەرەنسيادا ەشقانداي تۇبەگەيلى جاڭالىق ەستىمەگەنىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قاتىسۋشىلار ماڭىزدى ماسەلەلەردى قايتا كوتەرىپ، دۇرىس ايتادى، ءبىراق ماسەلەلەردى شەشۋگە ناقتى قادامدار ءالى دە جوق.

«ارال تەڭىزىنىڭ اپاتتى جاعدايى مەن بالقاشقا تونگەن ءقاۋىپ تۋرالى ۇنەمى ايتىلعانىمەن، ءبىز سۋدى كوپ مولشەردە الا بەرۋدەمىز. سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلدار – ماقتا، كۇرىش ەگۋدى ۇلعايتۋدامىز. جاڭا بوگەتتەر مەن سۋ قويمالارىن سالۋدى جالعاستىرۋدامىز. ەنەرگيا ءوندىرۋ مەن سۋدى تۇتىنۋدى ارتتىرۋدامىز. ياعني، ءبىر نارسەنى ايتىپ، ءىس جۇزىندە قاراما-قارسى باعىتتا قوزعالۋدامىز»، – دەپ تۇسىندىرەدى ەسەكين.

ول بۇل پروسەستەردىڭ تابيعي تەپە-تەڭدىكتى، كليماتتىق، سۋ جانە ەكولوگيالىق تۇراقتىلىقتى بۇزۋدىڭ باستى سەبەپتەرى بولعانىن، ال بولاشاقتا جانجالدار مەن داعدارىستارعا اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

وكىنىشكە وراي، سۋ رەسۋرستارىنا جانە جالپى ەكوجۇيەلەرگە دەگەن مۇنداي قارىم-قاتىناستىڭ سالدارلارىن ساراپشىلار ءقازىر يراندا كورىپ وتىر. مۇندا بىرنەشە جىلدان بەرى ەكسترەمالدى سۋ داعدارىسى جالعاسۋدا جانە ميلليونداعان ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرۋدە.

وتكەن جىلى جاعداي [سونشالىقتى ناشارلادى](https://tengrinews.kz/article/v-irane-bolse-net-vody-vozmozno-li-takoe-v-kazaxstane-3277/)، ءتىپتى ەل پرەزيدەنتى يران استاناسىن سۋى بار قولايلى جەرگە كوشىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى مالىمدەدى. سول كەزدە تەگەراندا سۋ ءىس جۇزىندە قالماعان ەدى.

بيىلعى سوعىس يرانداعى جاعدايدى ودان ءارى قيىنداتتى، دەگەنمەن كوكتەمدە بۇل تاقىرىپ كۇن تارتىبىنەن ۋاقىتشا ىعىستىرىلدى.

سۋ ەكولوگيا ماسەلەسىنەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە قالاي اينالادى؟

يراندا بۇل كوكتەم دە جاڭبىرلى بولدى. بىرنەشە جىلعى قۇرعاقشىلىقتان كەيىن ەل تۇرعىندارى جاڭبىردان راحات تاۋىپ، جازدا اۋىز سۋعا كەزەكتە تۇرمايمىز دەگەن ءۇمىت سىيلادى.

بۇل تۋرالى، مىسالى، تەگەراندا ورنالاسقان تاۋەلسىز WANA اقپارات اگەنتتىگى [جازدى](https://wanaen.com/irans-water-crisis-radar-myths-and-the-illusion-of-saturation/). الايدا، بۇل ۇمىتتەردىڭ يلليۋزيا ەكەنىن جانە سۋ داعدارىسى ءالى دە بۇكىل ەل ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلە بولىپ قالا بەرەتىنىن اۆتور قوسادى.

«يرانداعى سۋ داعدارىسى تابيعي رەسۋرستاردىڭ تاپشىلىعىنان اسىپ، تۇتىنۋدى ۇتىمسىز باسقارۋدان جانە بۇل ومىرلىك ماڭىزدى رەسۋرستى دۇرىس پايدالانباۋدان تۋىندايدى. ەلدەگى سۋ تۇتىنۋدىڭ ايتارلىقتاي بولىگى، اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىندا، ءتيىمسىز جانە جوعارى شىعىندارمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ال تۇرمىستىق سەكتوردا دا كوپتەگەن تۇتىنۋشىلار مادەني نەمەسە ەكونوميكالىق سەبەپتەرمەن، نەمەسە ءتيىمدى باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان شامادان تىس تۇتىنۋ مەن زياندى مىنەز-قۇلىقتى كورسەتەدى»، – دەيدى WANA ءجۋرناليسى.

ساراپشىلار يرانداعى سۋ داعدارىسى جاقىن ارادا قايتا كورىنىس بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى.

«سۋ پروبلەمالارى يراننىڭ ىشكى كۇن تارتىبىندەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. سۋ داعدارىسى ەشقايدا كەتكەن جوق. قۇرعاقشىلىق ماۋسىمى باستالعاندا، بۇل ماسەلە قايتادان كورىنىس بەرەدى. اسكەري ارەكەتتەر سالدارىنان سۋ ينفراقۇرىلىمى، سونىڭ ىشىندە تۇششىتۋ قوندىرعىلارى دا زارداپ شەكتى، ءبىراق جاڭا شەشىمدەر ءالى ۇسىنىلمادى»، – دەيدى شىعىستانۋشى رۋسلان سۇلەيمەنوۆ.

ناۋرىز ايىندا يران اقش شابۋىلدارى كەزىندە تۇششىتۋ قوندىرعىلارىنىڭ زاقىمدالعانىن راستادى. باتىس ساراپشىلارى تەگەراننىڭ ءوز كورشىلەرىنىڭ پارسى شىعاناعىنداعى تۇششىتۋ ستانسيالارىنا شابۋىل جاساۋى مۇمكىن دەپ قورقادى.

اراب مونارحيالارىنىڭ تۇششىتۋ قوندىرعىلارىنا تاۋەلدىلىگى سونشالىقتى، ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ولاردىڭ بىر-ەكى كۇن ىشىندە ەلەۋلى زاقىمدانۋى گۋمانيتارلىق داعدارىستى تۋدىرۋى مۇمكىن. وسىلايشا، بارلىق تاۋەكەلدەر «سۋ سوعىسى» دەپ اتالۋدا.

«اراب مونارحيالارىنىڭ وسالدىعى الدەقايدا جوعارى. ولار ءۇشىن تۇششى سۋ مۇنايمەن تەڭ ماڭىزدى – بۇل ومىرلىك ماڭىزدى رەسۋرس، بالاماسى جوق. تۇششىتۋ ستانسيالارىنا تولىق بالاما پايدا بولمايىنشا، سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ايماقتاعى اراب مونارحيالارى ءۇشىن نەگىزگى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك»، – دەپ قوسادى سۇلەيمەنوۆ.

شىعىستانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، پارسى شىعاناعىنداعى كورشىلەرىمەن سالىستىرعاندا يران جاعدايى الدەقايدا جاقسى. بۇل – مەملەكەت اۋقىمىندا سۋ تاپشىلىعىنا قاراماستان، جەرگىلىكتى دەڭگەيدە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشە الاتىن ءىرى ەل.

دەگەنمەن، ەكولوگتار بۇل ارتىقشىلىقتىڭ ماڭگىلىككە ساقتالمايتىنىن ەسكەرتەدى. يران بيلىگى جيناقتالعان سۋ پروبلەمالارىمەن اينالىسۋعا ءماجبۇر بولادى، ايتپەسە ولار ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا عانا ەمەس، ساياسي رەجيمگە دە ءقاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن.

قازىرگى سوعىس ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە قالاي اسەر ەتەدى؟

بولات ەسەكين، بۇكىل الەمدەگى سۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ساراپشىلار سياقتى، تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدى مۇقيات باقىلاۋدا.

«بۇگىندە تاياۋ شىعىستا بولىپ جاتقان جاعداي بىزگە وتە جاقىن، ويتكەنى قازاقستان مەن بۇكىل ورتا ازيا ۇقساس تابيعي جاعدايلاردا ورنالاسقان. ءبىز رەسەي، كانادا نەمەسە اقش سياقتى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا سۋ رەسۋرستارىمەن الدەقايدا ناشار قامتاماسىز ەتىلگەنبىز»، – دەيدى ەسەكين.

ول بارلىق حالىقارالىق الاڭداردا، سونىڭ ىشىندە دۋشانبەدە وتكەن كونفەرەنسيادا دا ءبىر نارسەنى ايتاتىنىن ەسكە سالادى: سۋ داعدارىسىنىڭ ءورشۋىنىڭ باستى سەبەبى – ءبىز بۇل رەسۋرستى قالاي باسقاراتىنىمىز.

«ءبىز سۋدى تەك الۋعا ۇيرەنىپ قالدىق جانە ونىڭ تولىعۋىن تابيعاتتىڭ مىندەتى دەپ سانادىق. ءبىراق بۇل مودەل ەندى جۇمىس ىستەمەيدى»، – دەپ جالعاستىرادى ورتا ازيا سۋ رەسۋرستارى جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى جونىندەگى پلاتفورمانىڭ ۇيلەستىرۋشىسى.

سپيكەر يرانداعى داعدارىستىڭ تەك ەلدىڭ ءوز ارەكەتتەرىنەن عانا ەمەس، اۋقىمدى پروسەستەن تۋىنداعانىن ناقتىلايدى. ادامنىڭ تابيعي جۇيەلەرگە ارالاسۋى سۋدىڭ جاھاندىق اينالىمىن بۇزدى، ناتيجەسىندە تۇششى سۋ قويمالارى تولماي قالدى.

«پلانەتاداعى سۋ مولشەرى بۇرىنعىداي، ءبىراق وعان قول جەتكىزۋ قيىنداپ بارادى. ول مۇحيتقا اعىپ، سوندا قالادى. تۇششى سۋدىڭ جوعالۋى ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە، ەكونوميكاعا جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا ءسوزسىز اسەر ەتەدى. ۇزاققا سوزىلعان قۇرعاقشىلىق شيەلەنىستى ارتتىرىپ، حالىق كوشى-قونىنا، جۇمىسسىزدىققا جانە جاڭا جانجالدارعا سەبەپ بولادى»، – دەپ قوسادى ول.

«سۋ بانكروتتىعى» دەگەن نە؟

ەسەكين سيپاتتاعان جاعدايدى بۇۇ «سۋ بانكروتتىعى» دەپ اتايدى. 2026 جىلدىڭ قاڭتارىندا بۇۇ بۇل تەرمينگە «سۋ داعدارىسى» نەمەسە «سۋ تاپشىلىعى» دەگەن سوزدەردەن گورى «بانكروتتىق» ۇعىمىن قولدانۋدى ۇسىنعان [ۇلكەن بايانداما](https://news.un.org/ru/story/2026/01/1467215) جاريالادى.

«بۇل بايانداما ىڭعايسىز شىندىقتى ايتادى: كوپتەگەن ايماقتار وزدەرىنىڭ گيدرولوگيالىق مۇمكىندىكتەرىنەن تىس ءومىر سۇرەدى، ال كوپتەگەن ماڭىزدى سۋ جۇيەلەرى بانكروتقا ۇشىرادى»، – دەدى باياندامانىڭ جەتەكشى اۆتورى، بۇۇ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سۋ، قورشاعان ورتا جانە دەنساۋلىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كاۆە ماداني جاڭا زەرتتەۋدى ۇسىنا وتىرىپ.

بولات ەسەكيننىڭ پىكىرىنشە، سۋ ماسەلەسى جاھاندىق بولعانىمەن، ورتا ازيا بۇل بانكروتتىقتىڭ سالدارلارىن بىرىنشىلەردىڭ ءبىرى بولىپ كورۋ قاۋپىندە.

«ءورشىپ بارا جاتقان داعدارىستىڭ سەبەبى كليماتتىڭ وزگەرۋى ەمەس، ءبىزدىڭ ارەكەتتەرىمىز، تابيعي پروسەستەر مەن سۋ اعىندارىن بۇزاتىن باعدارلامالارىمىز. بۇل پروسەستى توقتاتۋ ءۇشىن عىلىمعا، ساراپشىلارعا سۇيەنۋ قاجەت. قوعامدى تارتۋ جانە ۇكىمەتتەردەن تالاپ ەتۋ ماڭىزدى: ءبىز داعدارىس، اشارشىلىق، بوسقىندار مەن جانجالدار جاعدايىنا تاپ بولعىمىز كەلمەيدى»، – دەپ قورىتىندىلادى ساراپشى.

ايماقتىڭ بولاشاقتا ۇلكەن قيىندىقتارعا تاپ بولۋ ءقاۋپى تۋرالى ماسەلەلەر بيىل ءساۋىر ايىندا استانادا ورتا ازيا، كاۆكاز جانە موڭعوليا ەلدەرىنىڭ باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن [ەكولوگيالىق سامميتتە](https://tengrinews.kz/article/ryba-verbliud-ne-vysokaia-kuxnia-kulisami-bolsogo-sammita-3986/) جوعارى دەڭگەيدە تالقىلاندى.

ءتىپتى «ورتاازيالىق ەكولوگيالىق ىنتىماقتاستىق دەكلاراسياسى» قابىلداندى، وندا ايماق ەلدەرى ماسەلەلەردى ءوز بەتىنشە شەشە المايتىنىن مويىندادى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ سول كەزدە بۇكىل ايماق ءۇشىن نەگىزگى قاۋىپتەردى اتاپ ءوتتى:

ياعني، ورتا ازيادا بولاشاق تۋرالى ەشكىمدە ەشقانداي يلليۋزيا جوق. ەندىگى قيىنى – ايماق ەلدەرى داعدارىس ءوز شارتتارىن قويار الدىندا دەكلاراسيالاردان جۇيەلى شارالارعا كوشە الا ما دەگەن سۇراققا جاۋاپ تابۋ.

ەسەكيننىڭ ايتۋىنشا، ايماقتىڭ ويلانۋعا ۋاقىتى قالمادى.

يراننىڭ ساباعى: سۋ داعدارىسىن جالعىز شەشۋ مۇمكىن ەمەس

ورتا ازيا يراننىڭ تاجىريبەسىنەن الاتىن تاعى ءبىر ساباق – سۋ جانە كليمات ماسەلەلەرىن شەشۋدە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدىلىعى. وڭىرلىك جانە جاھاندىق دەڭگەيدە سەرىكتەستىكسىز بۇل سىناقتارمەن كۇرەسۋ وتە قيىن بولادى.

شىعىستانۋشى جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ساراپشى، «Heartland» اناليتيكالىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ەمين دجابباروۆ يرانداعى قازىرگى سۋ داعدارىسىنىڭ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ەلدىڭ كوپ جىلدىق حالىقارالىق وقشاۋلانۋى دەپ سانايدى.

«الەمدەگى ەشبىر ەل مۇنداي ماسەلەلەردى ءوز بەتىنشە شەشە المايدى. بۇل ءۇشىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق، تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋ جانە تاجىريبە الماسۋ قاجەت. ەگەر مەملەكەت بۇل پروسەستەردەن تىس قالسا، ول ءسوزسىز ارتتا قالادى»، – دەيدى ەمين دجابباروۆ.

ەگەر يران وقشاۋلانۋدا قالسا، قۇرعاقشىلىق پەن سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسىن ءوز بەتىنشە شەشە المايدى، دەيدى سپيكەر. بىلىكتى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ءوز عىلىمي ازىرلەمەلەرىنە قاراماستان، ەلگە الەمدىك تەحنولوگيالارعا، زەرتتەۋلەرگە جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ تاجىريبەسىنە قول جەتكىزۋ قاجەت. سانكسيالار بۇل پروسەستى قيىنداتادى.

دەگەنمەن، دجابباروۆ يرانداعى سۋ داعدارىسى مەملەكەتتىك ساياساتتان باستاپ، تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى سۋعا دەگەن قارىم-قاتىناسقا دەيىن جىلدار بويى جىبەرىلگەن جۇيەلى قاتەلەردىڭ جيىنتىعىنىڭ ناتيجەسى بولدى دەپ ەسەپتەيدى.

«قازاقستان ءۇشىن بۇل سۋدى تۇتىنۋعا دەگەن كوزقاراستى قايتا قاراۋ قاجەتتىگى تۋرالى دا ماڭىزدى سيگنال. مەن بىلەمىن، مىسالى، بىزدە اۆتوجۋاجايلاردا تازا تۇششى سۋ قولدانىلادى. الەمدىك تەحنولوگيالاردى زەرتتەپ، پايدالى شەشىمدەردى ەنگىزىپ، زاڭنامانى جەتىلدىرۋ، ال كەي جەرلەردە قاتاڭ تالاپتار مەن ايىپپۇلدار ەنگىزۋ قاجەت. سەبەبى سۋدى اقىلسىز پايدالانۋ قالالاردا دا، اۋىلدىق جەرلەردە دە بار. وسىنىڭ ءبارىن قايتا قاراۋ كەرەك»، – دەيدى دجابباروۆ.

سول ارادا، ورتالىق ازيا بويىنشا ەڭ تانىمال ساراپشىلاردىڭ ءبىرى فرەدەريك ستارر باسقا امەريكاندىق مامان الەكساندر تومپسونمەن بىرگە 2026 جىلدىڭ اقپانىندا «سۋ جەلىم بولعاندا: ورتا ازيانىڭ سۋ ديلەمماسىن سەرىكتەستىك ارقىلى شەشۋ» اتتى بايانداماسىن جاريالادى.

وندا دا ەلدەردىڭ بۇل ماسەلەنى جەكە-جەكە شەشە المايتىنى ايتىلعان.

اۆتورلار ەگەر ورتا ازيا ەلدەرى تەز ازايىپ بارا جاتقان سۋ رەسۋرستارىن بىرلەسىپ باسقارۋدى ۇيرەنبەسە، ايماقتىڭ شيەلەنىستىڭ ارتۋىنا تاپ بولۋ ءقاۋپى بار ەكەنىن ەسكەرتەدى.

الاڭداۋعا نەگىز بار: سوڭعى ونجىلدىقتا سۋمەن قامتاماسىزدىلىق ءۇش ەسەدەن استام ازايدى، رەسۋرستاردىڭ 40 پايىزى بوسقا جوعالادى، ال ايماق ەلدەرىنىڭ شەكارالارىندا سۋعا قول جەتكىزۋگە بايلانىستى قاقتىعىستار بۇرىننان ورىن العان.