InfoHub Logo

قازاقستاندا ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ قاشان ەنگىزىلۋى مۇمكىن؟ بۇل سۇراققا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى (وسك) جاۋاپ بەردى.

كوميسسيانىڭ Tengrinews.kz رەسمي ساۋالداماسىنا بەرگەن جاۋابىنا سايكەس، بۇگىندە ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ جۇيەسى الەمنىڭ 193 ەلىنىڭ شامامەن 40-ىندا قولدانىلادى. الايدا، كوپتەگەن ەلدەردە بۇل تەحنولوگيا تەك جەكەلەگەن ايماقتاردا نەمەسە پيلوتتىق رەجيمدە عانا ىسكە اسىرىلادى.

وسك مۇنداي جۇيەلەردى ەنگىزۋ ءۇشىن تاۋەكەلدەردى مۇقيات باعالاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا، كەلەسى قاۋىپتەر قاراستىرىلادى:

قازاقستان ەلەكتروندى داۋىس بەرۋدى ەنگىزۋ بويىنشا حالىقارالىق تاجىريبەلەردى، سونىڭ ىشىندە ەستونيانىڭ ءداستۇرلى داۋىس بەرۋمەن قاتار قولدانىلاتىن تاجىريبەسىن زەرتتەپ جاتىر. كوميسسيانىڭ حابارلاۋىنشا، بۇل ەلدەگى ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ جۇيەسى "حالىقارالىق بەلسەندى تالقىلاۋلاردىڭ تاقىرىبى بولىپ قالۋدا".

ەستونيا ينتەرنەت ارقىلى داۋىس بەرۋ سالاسىندا الەمدىك كوشباسشى بولىپ سانالادى. 2005 جىلدان باستاپ ازاماتتار ەلەكتروندى جەكە كۋالىكتى پايدالانا وتىرىپ، ونلاين داۋىس بەرە الادى. 2023 جىلى پارلامەنت سايلاۋىنداعى داۋىستاردىڭ جارتىسىنان استامى ينتەرنەت ارقىلى بەرىلگەن.

وسك مالىمەتىنشە، 2023 جىلى وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنسيادا ەقىۇ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى بيۋروسىنىڭ (دياق) شاقىرىلعان ساراپشىسى داۆيد دۋەناس-سيد ينتەرنەت ارقىلى داۋىس بەرۋدىڭ سايلاۋعا قاتىسۋشىلار سانىن ارتتىراتىنىنا نەمەسە سايلاۋ قۇنىن تومەندەتەتىنىنە ناقتى دالەلدەر ءالى جوق ەكەنىن ايتقان.

انىقتاما: ەقىۇ دياق – بۇل ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋروسى. بيۋرو سايلاۋدى باقىلاۋمەن، ادام قۇقىقتارىن، زاڭ ۇستەمدىگىن جانە دەموكراتيا پرينسيپتەرىن ۇيىمعا مۇشە ەلدەردە ىلگەرىلەتۋمەن اينالىسادى. سونداي-اق، ول زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە تەحنيكالىق كومەك كورسەتەدى جانە توزىمسىزدىك پەن كەمسىتۋشىلىك كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەسەدى.

سونىمەن قاتار، الەمدىك تاجىريبەدە مۇنداي تەحنولوگيالاردان باس تارتۋ مىسالدارى دا بار. مىسالى، گەرمانيا كونستيتۋسيالىق سوتى 2009 جىلى سايلاۋدىڭ جاريالىلىق جانە اشىقتىق پرينسيپتەرىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەستىگىن العا تارتىپ، ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ ماشينالارىنىڭ قولدانىلۋىن زاڭسىز دەپ تانىدى.

وسك بالامالى داۋىس بەرۋ فورمالارىن ەنگىزۋ ءۇشىن حالىقارالىق تاجىريبەنى ودان ءارى زەرتتەۋ جانە ىقتيمال تاۋەكەلدەردى باعالاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

حالىقارالىق تاجىريبە

ەلەكتروندى داۋىس بەرۋ ءارتۇرلى فورمادا قولدانىلادى: ينتەرنەت-سايلاۋلار، ۋچاسكەلەردەگى ەلەكتروندى ماشينالار نەمەسە بيۋللەتەندەردى اۆتوماتتى تۇردە ساناۋ. دەگەنمەن، كوپتەگەن ەلدەردە ءالى دە قاعاز بيۋللەتەندەر قولدانىلادى، ال ەلەكتروندى تەحنولوگيالار تەك ءىشىنارا – تەك جەكەلەگەن سايلاۋلاردا، بەلگىلى ءبىر ايماقتاردا نەمەسە پيلوتتىق رەجيمدە قولدانىلادى. مىسالى، مۇنداي فورمات بەلگيا، اقش، كانادا جانە باسقا دا ءبىرقاتار مەملەكەتتەردە قولدانىلادى.

كەيبىر ەلدەر قاۋىپسىزدىك پەن سەنىم ماسەلەلەرىنە بايلانىستى مۇنداي تەحنولوگيالاردان باس تارتتى. مىسالى، نيدەرلاندى مەن يرلانديا ەلەكتروندى جۇيەلەردى سىناقتان وتكىزگەننەن كەيىن قاعاز بيۋللەتەندەرگە قايتا ورالدى.