InfoHub Logo

جاساندى ينتەللەكت (AI) ينۆەستيسيا رەتىندە قاراستىرىلعاندا، بارلىق كومپانيالاردى كوتەرەتىن ورتاق تولقىن بار دەگەن پىكىر ءجيى ايتىلادى. الايدا، دەرەكتەر بۇل تۇجىرىمدى جوققا شىعارادى. ينۆەستيسيالىق تاقىرىپ رەتىندە AI-دى تالقىلاۋداعى ەڭ تۇراقتى قاتەلىك – ونى بارلىق قايىقتاردى كوتەرەتىن ورتاق تولقىن رەتىندە قابىلداۋ. بۇل پىكىر ساياسي تۇرعىدان ىڭعايلى، تاقىرىپقا وڭاي سىيادى جانە AI بەلگىسى بار قاعازدارى بار كەز كەلگەن ادامعا جاعىمدى اسەر ەتەدى. ءبىراق، بۇل دەرەكتەرمەن سايكەس كەلمەيدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

150 پۋنكتتىك ديسپەرسيا

2025 جىلى جاساندى ينتەللەكتتىڭ بۇكىل قۇندىلىق تىزبەگىن قامتيتىن الپىس (60) جاريا كومپانيادان تۇراتىن قورجىندى باقىلادىم. بۇل تىزبەككە جارتىلاي وتكىزگىشتەر مەن جەلىلىك جابدىق وندىرۋشىلەرى، دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ وپەراتورلارى، ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار جانە يادرولىق وتىن جەتكىزۋشىلەرى كىرەدى. جىل قورىتىندىسى بويىنشا، بۇل قورجىننىڭ جوعارعى كۆينتيلى ورتا ەسەپپەن 140%-دان استام ءوسىم كورسەتتى. تومەنگى كۆينتيل 10%-دان 30%-عا دەيىن جوعالتتى.

جوعارعى جانە تومەنگى كۆينتيل اراسىنداعى الشاقتىق ون ەكى اي ىشىندە شامامەن 150 پايىزدىق پۋنكتتى قۇرادى.

سالىستىرمالى تۇردە ايتساق، سوڭعى ەكى ونجىلدىقتا S&P 500 يندەكسىنىڭ ۇزدىك جانە ەڭ ناشار سەكتورلارى اراسىنداعى ورتاشا جىلدىق ايىرماشىلىق 30-40 پۋنكت ارالىعىندا بولدى. AI-داعى الشاقتىق جاي عانا ۇلكەن ەمەس. ول ورتاشا كورسەتكىشتەن ءۇش نەمەسە ءتورت ەسە اسادى. بۇل ءبىر تاقىرىپتىق بەلگىنىڭ ىشىندە بولىپ جاتىر.

شەكتى نۇكتەلەر اۋقىمدى كورسەتەدى. جادى ءوندىرۋشىسى Micron Technology جىل ىشىندە 240%-عا ءوستى، بۇل نەگىزىنەن ۇلكەن مودەلدەردى وقىتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى HBM جادىسىنىڭ قۇرىلىمدىق تاپشىلىعى تۋرالى پىكىرگە بايلانىستى. كورەيالىق SK Hynix 200%-دان استام ءوسىم كورسەتتى. جارتىلاي وتكىزگىش جابدىقتارىن ءوندىرۋشى Lam Research 138%-عا ءوستى.

سول قورجىننىڭ قاراما-قارسى پوليۋسىندە Adobe شامامەن 20%-عا تومەندەدى. Apple جىلدىڭ ورتاسىندا ەكى تاڭبالى شىعىنداردى كورسەتتى. 2023-2024 جىلدار ارالىعىندا AI بەلگىسىمەن نارىققا ساتىلعان كورپوراتيۆتىك باعدارلامالىق جاساقتامالار كاپيتالداندىرۋدىڭ ۇشتەن بىرىنە دەيىن جوعالتتى. 2025 جىلدىڭ تەك ءتورتىنشى توقسانىندا AI ينفراقۇرىلىمىمەن بايلانىستى ەڭ ءىرى جاريا كومپانيالاردىڭ ءبىرى ءوزىنىڭ نەگىزگى مەگاكەلىسىمشارتىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى كۇماندارعا بايلانىستى كاپيتالداندىرۋىنىڭ 30%-دان استامىن جوعالتتى.

ءبىر سەكتورلىق قورجىن. ءبىر تاقىرىپ. ءبىر ون ەكى ايلىق كەزەڭ.

نەلىكتەن ديسپەرسيا كەزدەيسوق ەمەس، قۇرىلىمدىق؟

نارىق كومپانيالاردى بۇرىن ينۆەستيسيالىق تۇجىرىمداماعا مىندەتتى تۇردە كىرمەگەن ءتورت بەلگى بويىنشا سۇرىپتايدى.

كاپيتالدى قاجەت ەتۋى.

ءتورت امەريكاندىق گيپەرسكەيلەر (Amazon، Google، Meta جانە Microsoft) 2026 جىلى كاپيتالدىق شىعىندارعا شامامەن 700 ميلليارد اقش دوللارىن جۇمسايدى. بۇل قازاقستاننىڭ جىلدىق جالپى ىشكى ونىمىنەن ەكى ەسەدەن استام. بۇل 2025 جىلمەن سالىستىرعاندا 67% ءوسىم جانە ءوسۋ قارقىنى 60%-دان اساتىن ءتورتىنشى جىل قاتارىنان. كاپيتالدىق شىعىنداردىڭ كىرىستەرگە قاتىناسى 1990 جىلداردىڭ سوڭىنداعى تەلەكوممۋنيكاسيالىق بۋم كەزىندەگىدەي دەڭگەيگە جەتتى: Microsoft پەن Alphabet ءۇشىن 45%-دان Oracle ءۇشىن 86%-عا دەيىن. ەسەپكە الۋ دەڭگەيىندە بۇل ءبىر نارسەنى بىلدىرەدى. بەس ءىرى ويىنشىنىڭ 2026 جىلى AI ينفراقۇرىلىمىنىڭ جىلدىق امورتيزاسياسى شامامەن 400 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. بۇل سول بەس كومپانيانىڭ 2025 جىلعى جيىنتىق تازا پايداسىنان كوپ. نەمەسە AI قىزمەتتەرىنەن تۇسەتىن كىرىس جاقىن ەكى نەمەسە ءۇش جىل ىشىندە امورتيزاسيانى جابا باستايدى، نەمەسە بۇل كومپانيالاردىڭ بالانسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان مولشەردە تەسىك پايدا بولادى.

ەلەكتر قۋاتىنا قولجەتىمدىلىك.

Microsoft 2025 جىلدىڭ سوڭىندا 80 ميلليارد دوللارلىق بۇلتتىق قۋاتقا تاپسىرىستىڭ ورىندالماعان كولەمىن اشتى. سەبەبى چيپتەردىڭ جوقتىعى ەمەس، ەلەكتر جەلىسىنە قوسىلۋدىڭ جوقتىعى. بۇل بۇكىل تىزبەكتىڭ ەكونوميكاسىن وزگەرتەدى. گەنەراسيانى باقىلايتىن كومپانيالار (ەڭ الدىمەن اتومدىق، سونىڭ ىشىندە SMR وپەراتورلارى، ياعني شاعىن ءمودۋلدى رەاكتورلار جانە بايىتىلعان ۋران جەتكىزۋشىلەرى) نارىقپەن قايتا باعالانادى. قۋاتقا ۋاقتىلى قول جەتكىزە المايتىن كومپانيالار قۇنسىزدانادى. بۇرىن چيپتەردىڭ فۋنكسياسى بولعان ديسپەرسيا ەندى ايتارلىقتاي دارەجەدە گەنەراسيالىق اكتيۆتەردىڭ فۋنكسياسى بولىپ تابىلادى.

رەنتا مودەلدەن تومەن.

AI سەگمەنتىندەگى كىرىستىڭ ۇلكەن بولىگى فرونتالدى مودەلدەردىڭ (OpenAI، Anthropic جانە ولاردىڭ انالوگتارى) وزىنەن ەمەس، ولاردىڭ استىنداعى ينفراقۇرىلىمنان الىنادى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا ءىرى AI پروۆايدەرلەرىنىڭ جيىنتىق جىلدىق كىرىسى 15-20 ميلليارد دوللار شاماسىندا، بۇل گيپەرسكەيلەرلەر ولار ءۇشىن سالعان ينفراقۇرىلىمنىڭ امورتيزاسياسىن ارەڭ جابادى. بۇل مىندەتتى تۇردە كوپىرشىك ەمەس. ءبىراق بۇل نارىق ەرتە مە، كەش پە سارالانعان تۇردە جاۋاپ بەرەتىن قۇرىلىمدىق سايكەسسىزدىك. مودەلدەن تومەن رەنتا الاتىندار (GPU وندىرۋشىلەرى، HBM جەتكىزۋشىلەرى، دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ وپەراتورلارى، ەنەرگەتيكتەر) ونى بۇگىن اقشا اعىنى تۇرىندە الادى. مودەلدەرگە ينۆەستيسيالايتىندار ۋادە الادى.

كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ ءتارتىبى.

AI بەلگىسىمەن ساتىلاتىن كەيبىر كومپانيالار اكسيالار شىعارۋ جانە وپسيوندار تۇرىندەگى وتەماقى ارقىلى ءوسۋدى قارجىلاندىرادى. اعىلشىن تىلىندەگى قارجى ادەبيەتىندە مۇنداي تاجىريبە SBC (stock based compensation) اببريەۆياتۋراسىمەن بەلگىلەنەدى. بۇل پايدا تۋرالى باسپا ءسوز تاقىرىپتارىندا كورسەتىلمەيتىن، ءبىراق بۇرىنعى اكسيونەرلەردىڭ ۇلەسىن ۇنەمى ازايتاتىن اكسيونەرلىك كاپيتالدى سۇيىلتۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. باسقا كومپانيالار كەرىسىنشە، ەركىن اقشا اعىنىن جاسايدى جانە اكسيالاردى قايتارىپ الادى. نارىق ازىرگە بۇل ەكى لاگەردى ناشار اجىراتادى: ەكى سانات تا ۇقساس مۋلتيپليكاتورلارمەن ساتىلۋى مۇمكىن. كەلەسى ەكى نەمەسە ءۇش جىل ىشىندە بۇل سوقىرلىق جويىلادى. ەسەپتىلىك ساپاسى بويىنشا ايىرماشىلىق ديسپەرسيانىڭ كەلەسى ءوسى بولادى. اۋديتورلىق ەسەپتەردە دە، اكسيا باعامىندا دا.

نەلىكتەن كوپتەگەن قورلار بۇل ديسپەرسيانى پايدالانبايدى؟

بۇگىنگى AI-دى قامتيتىن كوممەرسيالىق ينفراقۇرىلىم ءۇش بلوكقا بولىنەدى. ۇشەۋى دە بايقالاتىن ديسپەرسيادان رەنتا الۋعا قۇرىلىمدىق جاعىنان قابىلەتسىز.

قالىپتى ينۆەستيسيالىق قورلار. ولاردا تەحنولوگيا بويىنشا اناليتيگى بار. ول وتىز (30) اتاۋدى جەتكىلىكتى تەرەڭدىكپەن قامتيدى. بۇل كونسەنسۋس كوزقاراسى ءۇشىن جەتكىلىكتى جانە AI قۇندىلىق تىزبەگىندەگى جەڭىمپازدار مەن جەڭىلۋشىلەردى انىقتاۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز.

تاقىرىپتىق ينۆەستيسيالىق قورلار، تەك ۇزىن پوزيسيالاردى اشادى. ولار بەس-جەتى ەڭ ءىرى اتاۋدى ۇستايدى جانە مۇنى سەكتوردى قامتۋ دەپ اتايدى. ولاردىڭ مانداتى قىسقا پوزيسيالاردى اشۋعا رۇقسات بەرمەيدى. ولار وسۋگە قۇرىلىمدىق تۇردە قاتىسادى جانە تومەندەۋگە دە قۇرىلىمدىق تۇردە قاتىسادى. 2025 جىلى ءوسىم كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشتى. 2026 جىلى ماسەلەلەر قايتا ورالا باستايدى.

ماكروەكونوميكالىق قورلار. ولار ستاۆكالاردى، ۆاليۋتالاردى جانە شيكىزاتتى باسقارادى. ولار جارتىلاي وتكىزگىشتەر تۋرالى Forbes نەمەسە Financial Timesء-تىڭ ساۋاتتى وقىرمانى بىلەتىندەي عانا بىلەدى. بۇل سىن ەمەس، بۇل باسقا ماندات.

وسى ءۇش بلوك اراسىنداعى بوس ورىن، سەكتورلىق قامتۋدىڭ تەرەڭدىگىن، ۇزىن جانە قىسقا پوزيسيالاردىڭ ءتارتىبىن جانە AI قاعازدارى وبەكتيۆتى تالاپ ەتەتىن ماكروەكونوميكالىق قاباتتى بىرىكتىرەتىن قورمەن تولتىرىلادى. ولار نارىقتاعى ناقتى پايىزدىق مولشەرلەمەلەر مەن جاھاندىق سۇيىقتىققا ەڭ سەزىمتال قاعازداردىڭ قاتارىندا. بۇل سەگمەنتتە ماكرونى ەلەمەۋ جاقىن ارادا ستاۆكالار قيسىعى اۋىسقان كەزدە قورعانىسسىز قالۋدى بىلدىرەدى. بۇل ءبىر مامانداندىرىلعان ويىنشى ءۇشىن جۇمىس كەڭىستىگى. مىنە، بايقالاتىن ديسپەرسيادان الىناتىن ەكونوميكالىق رەنتا وسىندا جاتىر.

بۇل جەرگىلىكتى ورنالاستىرىلعان كاپيتال ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى؟

قازاقستاندىق ينستيتۋسيونالدىق جانە جەكە كاپيتال، سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قورلار، وتباسىلىق كەڭسەلەر جانە قاراپايىم ينۆەستورلار AI-عا نەگىزىنەن ەكى ارنا ارقىلى قول جەتكىزەدى. بىرىنشىسىنە جاھاندىق يندەكس ونىمدەرى كىرەدى: S&P 500 نەمەسە Nasdaq-قا ETF، كاپيتالدى نارىقتىق كاپيتالداندىرۋ بويىنشا بولەدى. ەكىنشىسىنە حالىقارالىق جەكە بانكتەردىڭ ديۆەرسيفيكاسيالانعان پورتفەلدەرى كىرەدى، وندا AI-عا ەكسپوزيسيا «تەحنولوگيالىق» سەگمەنت ىشىندە جاسىرىلادى.

ەكى ارنا دا AI قورجىنىنىڭ ورتاشا ولشەنگەن كىرىستىلىگىنە ەكسپوزيسيا بەرەدى. 150 پۋنكتتىك ديسپەرسيا جاعدايىندا ورتاشا ولشەنگەن كىرىستىلىك ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستور يە بولا الاتىن ەڭ ءقاۋىپتى ەكسپوزيسيا بولادى. ول پورتفەلدىڭ ءبىر مەزگىلدە جەڭىمپازدار مەن جەڭىلۋشىلەردى ۇستايتىنىن جانە سوڭعىلارى بىرىنشىلەرىن السىرەتەتىنىن كەپىلدەيدى. قالىپتى جىلدارى بۇل ماسەلە وڭ ورتاشا كورسەتكىش استىندا جاسىرىلادى. ديسپەرسيا كەڭەيەتىن جىلدارى ول توقساندىق ەسەپتەردە كورىنەدى. رەاكسيا جاساۋعا تىم كەش بولعان كەزدە.

جەڭىمپازدار مەن جەڭىلۋشىلەردى انىقتاۋ وپسيا بولۋدان قالدى. ول دامىعان ەلدەردىڭ قور نارىقتارىن قامتيتىن كەز كەلگەن ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستور ءۇشىن كەلەسى ونجىلدىقتىڭ نەگىزگى مىندەتىنە اينالادى.

جەردەگى ۇلەس

2028 جىلدىڭ ساۋىرىنە قاراي، وسى ماقالا جاريالانعان كۇننەن باستاپ جيىرما ءتورت اي وتكەن سوڭ، بۇگىنگى AI بويىنشا ەڭ ءىرى ون كومپانيانىڭ تىزىمىنەن كەمىندە ەكى اتاۋدىڭ قازىرگى دەڭگەيدەن قىرىق پايىز نەمەسە ودان دا كوپ جوعالتاتىنىن كۇتەمىن. سونىمەن قاتار، بۇگىندە «AI-دىڭ كوڭىلسىزدىكتەرى» رەتىندە ءبىر تاڭبالى نەمەسە تومەن ەكى تاڭبالى مۋلتيپليكاتورلارمەن باعالاناتىن كەمىندە ەكى اتاۋدىڭ كاپيتالداندىرۋدى ەكى ەسە ارتتىراتىنىن كۇتەمىن. نارىق ءالى دە وسى كاپيتال تولقىنىنان ەكونوميكالىق رەنتانى ءىس جۇزىندە الاتىن ادامداردى سۇرىپتاۋدى اياقتاعان جوق. ول ونى تەك باستادى.

بۇل بولجام كاپيتالداندىرۋ بويىنشا ەڭ ءىرى ون AI كومپانياسىنىڭ ءتىزىمىن ەكى كۇندەسەتىپ سالىستىرۋ ارقىلى تەكسەرىلەدى. 2028 جىلدىڭ ساۋىرىندە شىعاتىن باعاندا مەن وسى ماتىنگە ورالىپ، ەسەپتى تەكسەرەمىن. قاتەلەر بولسا، مەن ولاردى ءبىرىنشى بولىپ اتايمىن.