InfoHub Logo

وزبەكستان تۇت پلانتاسيالارىن كەڭەيتىپ، جىبەك قۇرتىنىڭ ءپىللاسىن ءوسىرۋدى قارقىندى دامىتۋدا. بۇل سالاداعى جاڭا ماۋسىم ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا باستالادى.

بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ماۋسىمى 30-40 كۇنگە سوزىلادى. وسى ۋاقىت ىشىندە ءار ۇيدە وتباسىلىق ميكروەكونوميكا قالىپتاسادى. ءوندىرىس ورنى – كاسىپورىن ەمەس، قاراپايىم ءۇي شارۋاشىلىعى. وتباسى مۇشەلەرى "ءپىللا ءوسىرۋشى" رەتىندە جىبەك قۇرتتارىن باعىپ، ولارعا تۇت جاپىراقتارىن بەرەدى. ورىنجايدا تازالىق پەن قولايلى تەمپەراتۋرانى ساقتاۋ ماڭىزدى، سەبەبى جىبەك قۇرتتارى سۋىققا سەزىمتال.

جىبەك قۇرتىنىڭ اۋزىندا پايدا بولاتىن جابىسقاق زاتتان ءجىپ جاسالىپ، ودان ءپىللا توقىلادى. پىللالەردى قولمەن تەرۋگە كورشىلەر مەن تۋىستار دا تارتىلادى. بۇل پروسەسس اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك قۇرىلىمىنا دا اسەر ەتەدى.

حالىقارالىق جىبەك شارۋاشىلىعى كوميسسياسىنىڭ مالىمەتىنشە، الەمدىك جىبەك ءوندىرىسىنىڭ 90%-دان استامىن جۇڭگو مەن ءۇندىستان باقىلايدى. وزبەكستاننىڭ ۇلەسى 2،4% بولعانىمەن، ول الەمدە 3-ورىندى يەلەنەدى. وزبەكستاننىڭ ونىمدىلىگى دە كوشباسشىلاردى قۋىپ جەتىپ قالدى.

قىزىقتى جاعداي، الەمدىك جىبەك ءوندىرىسى ازايىپ بارا جاتسا، وزبەكستان كەرىسىنشە، ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋدا. 2017 جىلعى 12،5 مىڭ توننادان 2022 جىلى 24،3 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى. بۇل قارقىنمەن وزبەكستان جاھاندىق جىبەك مونوپوليسىنە اينالۋى مۇمكىن.

مەملەكەتتىك قولداۋ جانە "ماحاللا جەتىلىگى"

وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ 2026 جىلعى 6 ناۋرىزداعى قاۋلىسىمەن ءپىللا وسىرۋشىلەرگە سۋبسيديالار، جەڭىلدىكتەر مەن ىنتالاندىرۋلار پاكەتى ەنگىزىلدى. بۇل كومەكتى ءبولۋ "ماحاللا جەتىلىگىنە" – جەرگىلىكتى ءوزىن-وزى باسقارۋ ورگانىنا تاپسىرىلدى. ولار كىمگە نەسيە، كىمگە سۋبسيديا بەرىلەتىنىن شەشەدى.

قارجىلىق ىنتالاندىرۋلار وتە جومارت: ءپىللا وسىرۋشىلەرگە تاپسىرعان تاۋارىنىڭ 35%-ى كولەمىندە قايتارىمسىز سۋبسيديا، ءار وتباسىعا 4 ملن سۋم، 3 جىلعا پايىزسىز نەسيە، جۇمىسشىلار جالاقىسىنىڭ 50%-ىن بيۋدجەتتەن وتەۋ، سۋارۋ جۇيەلەرىن قارجىلاندىرۋ جانە ۇڭعىمالار قازۋ شىعىندارىن وتەۋ.

سالىقتىق جەڭىلدىكتەر دە قاراستىرىلعان: ءپىللا وندىرۋگە پايدالانىلاتىن عيماراتتار مۇلىك سالىعىنان بوساتىلدى. جەر سالىعىنا دا جەڭىلدىكتەر بار. تابىس سالىعى 10%-دان 2%-عا، الەۋمەتتىك سالىقتار 1%-عا دەيىن تومەندەتىلدى. ال، ماۋسىمدىق ءپىللا وسىرۋمەن اينالىساتىنداردىڭ تابىستارى تولىعىمەن سالىقتان بوساتىلدى.

وزبەكستاننىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ماقساتتارى: ءپىللا ءوندىرىسىن 36 مىڭ تونناعا ارتتىرۋ، ەكسپورتتى 300 ملن دوللارعا جەتكىزۋ، 200 ملن تۇت اعاشىن وتىرعىزۋ، جىلىنا 500 مىڭ ماۋسىمدىق جانە 50 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ، ءپىللانى تەرەڭ وڭدەۋدى 75%-عا جەتكىزۋ.

ەكسپورتتىق كاپيتال جانە گەنەتيكا ءۇشىن كۇرەس

وزبەكستان جىبەك شارۋاشىلىعىن كەشەندى دامىتۋدا. 2026-2030 جىلدارى 8 مىڭ گەكتار جاڭا تۇت پلانتاسيالارى قۇرىلىپ، 15 مىڭ گەكتار ەسكى پلانتاسيا قالپىنا كەلتىرىلەدى. 2030 جىلعا قاراي 200 ملن تۇت كوشەتى وتىرعىزىلىپ، ازىقتىق بازا كەڭەيتىلەدى.

بيزنەستى باستاۋعا نيەتتىلەرگە كومەك كورسەتىلەدى. جالپى قۇنى 200 ملن دوللار بولاتىن 21 ينۆەستجوبا ارقىلى جىبەك شيكىزاتىن وڭدەۋ دەڭگەيى 75%-عا جەتكىزىلەدى.

الايدا، سالانىڭ نەگىزگى وسال بۋىنى – جىبەك قۇرتى ۇرىقتارىن ءوندىرۋ. قازىرگى كەزدە ۇرىقتاردىڭ كوپ بولىگى گرەكيا مەن قىتايدان يمپورتتالادى. سوندىقتان وزبەكستان "وزبەكستاندىق" جىبەك قۇرتىن ءوسىرۋدى جولعا قويىپ جاتىر. 2030 جىلعا قاراي وتاندىق ۇرىقتاردى پايدالانۋ دەڭگەيىن 75%-عا جەتكىزۋ جوسپارلانعان.

بۇل ءۇشىن فەرعانا، حورەزم، بۇحارا، نامانعان، تاشكەنت، جيزاق، سامارقان جانە سۇرحانداريا وبلىستارىندا جاڭا كاسىپورىندار مەن ستانسيالار قۇرىلادى.

سالا ارداگەرى سالوحيددين بوبومۋرودوۆتىڭ ايتۋىنشا، جىبەك قۇرتى ۇرىقتارىن ءوندىرۋ قول ەڭبەگىنە تاۋەلدى. بۇرىنعى 21 تۇقىم شارۋاشىلىعى كاسىپورنىنىڭ جەكەشەلەندىرىلۋى عىلىمي-وندىرىستىك بازانى السىرەتكەن. جۇڭگو، جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيادا اسىل تۇقىمدى ستانسيالارى مەملەكەتتىك باقىلاۋدا ساقتالعان.

وندىرىستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ ناشارلىعى مەن كادر تاپشىلىعى دا ماسەلە تۋدىرۋدا. بۇرىنعى 40-تان استام مامان ءقازىر باسقا سالالاردا جۇمىس ىستەيدى. جاستار دايىندالعانىمەن، سالادان كەتەدى. پرەزيدەنتتىڭ جاڭا باعدارلاماسى بۇل سالاعا دەم بەرەدى دەپ ۇمىتتەنۋدە.