InfoHub Logo

ەلىمىزدە ەكونوميكا وركەندەپ جاتقانىمەن، حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ ازايۋى الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋدى جالعاستىرۋدا. بۇل ماسەلەگە قاتىستى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى (ۇەم) جاۋاپ بەرىپ، جاعدايدىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىردى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ناقتى كورسەتكىشتەر نە دەيدى؟

ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقتىڭ ناقتى تابىسى 1،1% تومەندەگەن. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى بۇل ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن مويىنداپ وتىر. مينيسترلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، ەكونوميكانىڭ ءوسۋى ءالى دە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا تولىققاندى اسەر ەتپەيدى، بۇل پايدانى قايتا ءبولۋ ماسەلەسىنىڭ وزەكتى ەكەنىن كورسەتەدى. بۇل جاعداي جۇمىسپەن قامتۋدى كەڭەيتۋ، تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە جالاقىنى ارتتىرۋ شارالارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىندايدى.

بيزنەس كىنالى مە؟

مينيسترلىك حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ تومەندەۋىنە نەگىزگى سەبەپتەردىڭ ءبىرى رەتىندە بيزنەستى اتادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، جالاقىنىڭ ءوسۋ قارقىنى بيزنەس پايداسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىنان الدەقايدا باياۋ. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا، كومپانيالاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا جالاقىنى 10%-دان اسپايتىن مولشەردە عانا كوتەرەدى، ال كەيبىرى ءتىپتى بۇرىنعى دەڭگەيدە قالدىرعان. بۇل جاعداي ءجىو-نىڭ ونەركاسىپ، قىزمەت كورسەتۋ جانە ەكسپورت ەسەبىنەن وسۋىنە قاراماستان، اقشانىڭ ناقتى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىنا كەشىگىپ جەتۋىنە سەبەپ بولادى.

ۆەدومستۆو بيزنەستىڭ ءارتۇرلى تاۋەكەلدەردى، سونىڭ ىشىندە تۇراقسىز گەوساياسي جاعداي، سانكسيالار، الەمدىك باعا مەن ۆاليۋتا باعامدارىنىڭ وزگەرۋى سياقتى فاكتورلاردى ءوز بيۋدجەتتەرىنە ەسكەرەتىنىن ەسكە سالدى. شەنەۋنىكتەردىڭ پىكىرىنشە، بۇل جاعدايلار كاسىپكەرلەرگە جالاقىنى كوتەرۋگە قاراجات بولۋگە كەدەرگى كەلتىرەدى.

«قازاقستاندا ەكونوميكانىڭ جالپى ۇلەسىندەگى (ءجىو) جالاقىنىڭ ۇلەسى شامامەن 31% (2024 جىلعى قورىتىندى بويىنشا) قۇرايدى. سالىستىرمالى تۇردە العاندا، دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 40%-دان اسادى. ۇكىمەتتىڭ مىندەتى – تابىستار ءادىل بولىنەتىندەي جاعداي جاساۋ جانە بيزنەس پايدانىڭ ءبىر بولىگىن تەك ديۆيدەندكە ەمەس، ەڭبەك اقىعا كوبىرەك باعىتتاۋىنا قول جەتكىزۋ»، - دەپ مويىندادى مينيسترلىك.

قانداي شارالار قولعا الىنادى؟

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قابىلداناتىن شارالار تۋرالى دا مالىمدەدى. قازىرگى تاڭدا ۇكىمەت، ۇلتتىق بانك جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل جوسپار بويىنشا، 2026 جىلى ينفلياسيانى 9-11%-عا دەيىن تومەندەتىپ، 2028 جىلعا قاراي 5-7%-عا دەيىن ازايتۋ ارقىلى ناقتى تابىستى جىلدىق 2-3%-عا ارتتىرۋ كوزدەلگەن.

ناقتى تابىستى ارتتىرۋ شارالارىنىڭ تىزىمىندە ءبىرىنشى ورىندا تكش تاريفتەرىنىڭ وسۋىنە موراتوريي قويۋ تۇر. الايدا، بۇل موراتوريي 1 ساۋىردەن باستاپ كۇشىن جويدى. مينيسترلىك 1 ساۋىردەن باستاپ تاريف ساياساتى سابىرلى جۇرگىزىلەتىنىن، ازاماتتارعا تۇسەتىن قارجىلىق سالماق بارىنشا از بولاتىنىن مالىمدەدى. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىك باعاسىن تەجەۋ ءۇشىن، ولاردىڭ وندىرۋشىلەرىنە (بۇل ازىق-تۇلىك قورجىنىنىڭ 23،4%-ىن قۇرايتىن 31 ءتۇرلى ءونىم) ەلەكتر ەنەرگياسى مەن تەمىرجول تاسىمالى تاريفتەرى 70%-عا دەيىن تومەندەتىلەدى.

ەكىنشى باعىت – بيۋدجەت شىعىندارى مەن ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ترانسفەرتتەردى قىسقارتۋ. بۇل ينفلياسيالىق قىسىمدى ازايتۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار، ۇكىمەت ءتيىمسىز سالىق جەڭىلدىكتەرىن قىسقارتىپ، كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەسىپ، الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارعا باعىتتالعان قولداۋدى كۇشەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

سوڭىندا، ۇەم حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى باعدارلامانى جاريالادى. بۇل باعدارلاما 2029 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ، جالاقىنى كوتەرۋ جانە حالىق ءۇشىن قارجىلىق جۇيەنى جەڭىلدەتۋ شارالارىن قامتيدى.

بۇعان دەيىن قازاقستاندىقتاردىڭ ناقتى جالاقىسى 2024 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا 3،2% تومەندەگەنى حابارلانعان بولاتىن.