InfoHub Logo

قازاقستاندا ەڭ تومەنگى جالاقىنى (ەتج) 85 مىڭ تەڭگەدەن 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋ تۋرالى ماسەلە قايتا كۇن تارتىبىنە شىقتى. بۇل تەك جالاقىنىڭ ەڭ تومەنگى شەگى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك تولەمدەر، دەكرەتتىك دەمالىس اقىسى، بالا كۇتىمى بويىنشا جاردەماقىلار سياقتى ماڭىزدى قارجىلىق كورسەتكىشتەرگە دە اسەر ەتەدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ماڭىزى

قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى ەڭ تومەنگى جالاقى – 85 مىڭ تەڭگە. بۇل – ەلدەگى كەز كەلگەن جۇمىس ورنى ءۇشىن تولىق ايلىق ەڭبەكاقىنىڭ رەسمي مينيمۋمى. الايدا، بۇل كورسەتكىش تەك جالاقىمەن شەكتەلمەيدى. ول مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان تولەنەتىن ماڭىزدى تولەمدەرگە تىكەلەي بايلانىستى. ەگەر ازامات رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەسە، ونىڭ ەتج-عا بايلانىستى تولەمدەرى ومىردەگى قيىن نەمەسە ماڭىزدى جاعدايلارداعى قارجىلىق قولداۋ مولشەرىن انىقتايدى.

مىسالعا:

قورىتىندىلاي كەلە، ەتج – بۇل تەك تابىس دەڭگەيىنىڭ دەكلاراتيۆتى كورسەتكىشى نەمەسە شارتتى مينيمۋم ەمەس. ول ەلدىڭ بۇكىل قارجى جۇيەسىندە وزگەرىستەر تۋدىراتىن ماكروەكونوميكالىق تەتىك بولىپ تابىلادى. ەگەر ەڭ تومەنگى جالاقى 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلسە، بۇل بىردەن بىرنەشە شىعىندار مەن تولەمدەر دەڭگەيىنە اسەر ەتەدى.

ەتج-نى كوتەرۋگە ەكى رەت باس تارتىپ، ەندى نەگە ويلاندى؟

قازاقستاندا ەتج-نى 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋ يدەياسى العاش رەت 2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ايتىلعان بولاتىن. ءبىراق بۇعان دەيىن ۇكىمەت بۇل ۇسىنىستان باس تارتقان ەدى. ماسەلەن، 2025 جىلدىڭ تامىز ايىندا ۆيسە-پرەمەر سەرىك جۇمانعارين ەتج-نى كوتەرۋ جوسپارى جوق ەكەنىن مالىمدەگەن بولاتىن. ەكى ايدان كەيىن دەپۋتاتتار ونى 110 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋدى ۇسىندى. الايدا، سول كەزدەگى جاعدايعا بايلانىستى، بيلىك مەملەكەتتى تۇراقتاندىرۋعا باستى نازار اۋدارىپ، بۇل ۇسىنىستى قابىلدامادى.

ال 2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيسە-مينيسترى ازامات ءامرين ەتج-نى 85 مىڭ تەڭگەدەن 150 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل جىلدىڭ تۇسىمدەرىنە بايلانىستى بولادى. مۇنداي مۇمكىندىك مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىمەن بايلانىستىرىلىپ وتىر. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر بولجامنان اسىپ تۇسكەندىكتەن، ۇكىمەتتە «ارتىق اقشانىڭ» پايدا بولۋى مۇمكىن. بۇل قاراجاتتى ەتج-نى كوتەرۋگە باعىتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.

كوتەرۋگە قاراجات بار ما؟

ەكونوميستەردىڭ پىكىرىنشە، ەتج-نى كوتەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتە مۇمكىندىكتەر بار. ءبىرىنشى كەزەڭدە بۇل شىعىستاردى وڭتايلاندىرۋ، رەزەرۆتەردى پايدالانۋ، ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەر نەمەسە قارىز الۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. الايدا، كەيبىر ساراپشىلار مۇناي باعاسىنىڭ ۋاقىتشا جوعارىلاۋىنا سۇيەنۋ ءقاۋىپتى ەكەنىن ەسكەرتەدى. سەبەبى، مۇناي باعاسى تومەندەپ كەتسە، الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ قيىنداۋى مۇمكىن.

مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى – ەتج-عا نەگىز بولا الا ما؟

حالىقارالىق بروكەر ارمان بەيسەمبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى ۋاقىتتا بيۋدجەتكە تۇسەتىن تابىستىڭ ارتۋى ۋاقىتشا قۇبىلىس. مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى يرانمەن بايلانىستى گەوساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى. بۇل جاعداي تۇراقتالعان كەزدە مۇناي باعاسى قايتا تومەندەۋى مۇمكىن. سوندىقتان، ول ەتج-نى كۇرت كوتەرۋگە قازىرگى ۋاقىت قولايلى ەمەس دەپ سانايدى. سەبەبى، مەملەكەتتىك كىرىستەر ازايعانمەن، الەۋمەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ مۇمكىن بولمايدى.

ەتج-نىڭ ءوسۋى بيزنەسكە قالاي اسەر ەتەدى؟

ەگەر ەتج كوتەرىلسە، بۇل مەملەكەت قازىناسىنا قوسىمشا سالىق جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تۇسۋىنە اكەلەدى. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) ءۇشىن بەلگىلى ءبىر سترەسس-تەست بولادى. دەگەنمەن، ساراپشىلار كومپانيالاردىڭ جاپپاي جابىلۋىن كۇتپەيدى. كەرىسىنشە، جالاقىنىڭ «كولەڭكەدەن» شىعۋىنا ىقپال ەتەدى. كوپتەگەن جۇمىس بەرۋشىلەر رەسمي تۇردە 85 مىڭ تەڭگە ەمەس، 140-150 مىڭ تەڭگە جالاقىنى كورسەتۋگە ءماجبۇر بولادى.

ەتج-نىڭ ءوسۋى ينفلياسيانى ارتتىرا ما؟

ەتج-نىڭ كۇرت ءوسۋى ينفلياسيالىق قىسىمدى كۇشەيتۋى مۇمكىن. ءبىر ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ تابىسى ارتقاندا، ولاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتى جوعارىلايدى. بۇل ەكونوميكادا اقشا ماسساسىنىڭ ۇلعايۋىنا اكەلىپ، باعانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتۋى ىقتيمال. الايدا، بۇل اسەردىڭ اسا اۋقىمدى بولمايتىنى بولجانادى. ءبىراق كەيبىر وڭىرلەردە، اسىرەسە، ەتج الاتىن ازاماتتار كوپ شوعىرلانعان جەرلەردە باعانىڭ ءوسۋى سەزىلەدى.

قورىتىندىلاي كەلە، ەتج-نى كوتەرۋ – بۇل تەك ساندىق كورسەتكىش ەمەس، ول جۇمىسشى تابىسى، بيزنەس شىعىندارى، الەۋمەتتىك تولەمدەر، سالىقتار جانە ينفلياسيالىق تاۋەكەلدەر سياقتى كوپتەگەن فاكتورلاردى قامتيتىن ماڭىزدى شەشىم. بۇل شەشىمدى قابىلداۋ كەزىندە ساياسي ۇپاي جيناۋ ەمەس، ناقتى ەكونوميكالىق ەسەپتەۋلەرگە سۇيەنۋ قاجەت.