InfoHub Logo

قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى ماڭىزدى ماسەلە – ەڭبەك اقىنىڭ جىو-دەگى ۇلەسىن 40%-عا جەتكىزۋ. پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بيزنەس كىرىسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى حالىقتىڭ تابىسىنان اسىپ تۇسكەنىن ايتىپ، ەندى مەملەكەتتىك قولداۋ كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەرىنە تىكەلەي بايلانىستى بولاتىنىن مالىمدەدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

سالىق اليانسىنىڭ وكىلى جانار سۇلەيمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، جوعارىدان جالاقىنى كۇشتەپ كوتەرۋ ارەكەتى ەكونوميكالىق ستاگناسياعا اكەلۋى مۇمكىن. ول مەملەكەتتىڭ كۇش-جىگەرىن ءتيىمدى باعىتتا – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردان باستاپ رەفورما جۇرگىزۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ەڭبەك قۇنىن «ارزانداتۋدىڭ» تاريحى

تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك، ەڭبەك اقىنىڭ ءجىو قۇرىلىمىنداعى ۇلەسى 1990 جىلداردىڭ سوڭىندا شامامەن 37-38% بولعان. كەيىن، مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە قاراماستان، بۇل كورسەتكىش تومەندەپ، 2016 جىلى 30،3%-عا دەيىن، ال 2024 جىلى 31% شاماسىندا بەكىگەن. بۇل ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جەمىسى تەڭ بولىنبەيتىنىن، ياعني كاپيتال جالدامالى قىزمەتكەرلەردەن جىلدام بايىپ جاتقانىن كورسەتەدى. ساراپشى جانار سۇلەيمەنوۆا جالاقىنى كوتەرۋ ماسەلەسى وزەكتى ەكەنىن، ءبىراق ساقتىق تانىتۋ قاجەتتىگىن ايتادى.

«ءبىز ءوزىمىزدى نارىقتىق ەكونوميكا رەتىندە كورسەتەمىز. ال ەركىن نارىقتا جالاقى – بۇل قايىرىمدىلىق ەمەس، ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن بيزنەس مارجينالدىعىنىڭ ناتيجەسى. ەگەر بيزنەستى ءوزىنىڭ تابىسىنان ارتىق اقشا تولەۋگە ماجبۇرلەسەڭىز، بانكروتتىققا نەمەسە جاپپاي سۇر سحەمالارعا كەتۋگە اكەلەدى»، – دەدى سۇلەيمەنوۆا.

الەۋەتى مول كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور

سۇلەيمەنوۆانىڭ پىكىرىنشە، بۇل جاعدايدى وزگەرتۋدەگى نەگىزگى ءرولدى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور اتقارۋى ءتيىس. بۇگىندە ول ءىرى جانە ورتا بيزنەستە باسىمدىققا يە جانە ەڭبەك نارىعى ءۇشىن باستى باعدار بولىپ سانالادى.

«سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ 2024 جىلعى كونسوليداسيالانعان ەسەپتىلىگىن تالداۋ قىزىقتى دەرەكتەردى كورسەتەدى. 16،4 ترلن تەڭگەلىك جوعارى تابىس پەن شامامەن 30% EBITDA (سالىق پەن پايىز الدىنداعى پايدا) كورسەتكىشىنە قاراماستان، ەڭبەك اقى قورى 2 ترلن تەڭگەگە جۋىق بولدى. بۇل تابىستىڭ نەبارى 12%-ى عانا.

«ارينە، كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتەتىن الىپ كاسىپورىنداردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ قاجەت، وندا شىعىنداردىڭ باسىم بولىگى جابدىقتار مەن تەحنولوگيالارعا كەتەدى. ءبىراق مۇنى ەسكەرگەننىڭ وزىندە، ۇلتتىق كومپانيالار ىشىندە تابىستى ءبولۋ قۇرىلىمىن قايتا قاراۋعا زور مۇمكىندىك بار. مەملەكەت ءوزىنىڭ جۇيەسىنەن تالداۋدى باستاۋى كەرەك: قورلار قالاي پايدالانىلادى، پەرسونال سانى قانشالىقتى ءتيىمدى جانە سيفرلاندىرۋ قالعان ماماندارعا الدەقايدا كوپ تولەۋگە قالاي مۇمكىندىك بەرەدى»، – دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.

لوگيكا قاراپايىم: ەگەر ۇلتتىق كومپانيالار لايىقتى نارىقتىق جالاقى تولەي باستاسا، جەكە سەكتور مەن شەتەلدىك ينۆەستورلار ۇزدىك كادرلاردى جوعالتپاۋ ءۇشىن ولارعا تەڭەسۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل اكىمشىلىك قىسىم ەمەس، نارىقتىق تەتىك.

شاعىن جانە ورتا بيزنەس: ەكى وتتىڭ ورتاسىندا

شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) مۇلدەم باسقا جاعدايدا. شيكىزات الىپتارىنان ايىرماشىلىعى، شوب قاتاڭ باسەكەلەستىك پەن تومەن پايدا جاعدايىندا جۇمىس ىستەيدى. مۇندا ەڭبەك اقى قورىنا (ەاق) كەز كەلگەن قىسىم اۋىر تيەدى.

بۇگىندە جالپى بەلگىلەنگەن رەجيمدەگى كاسىپورىندار ءۇشىن ەاق-قا سالىناتىن سالىق جۇكتەمەسى قىزمەتكەردىڭ «قولعا» الاتىن تابىسىنان 42%-دان اسادى. بۇل سوماعا جتس، الەۋمەتتىك سالىق، زەينەتاقى اۋدارىمدارى جانە مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جارنالارى كىرەدى.

«شاعىن كافە نەمەسە وندىرىستىك سەح ءۇشىن ءاربىر جۇمىس ورنى نومينالدى جالاقىدان ءبىر جارىم ەسە دەرلىك قىمباتقا تۇسەدى. ولاردان سالىقتى پاراللەلدى تۇردە تومەندەتپەي، تۇراقتى يندەكستەۋدى تالاپ ەتۋ – ولاردى جابۋعا يتەرمەلەۋمەن تەڭ»، – دەپ اتاپ ءوتتى جانار سۇلەيمەنوۆا.

ساراپشى مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى ۇسىنادى. اعىمداعى شىعىندارعا سۋبسيديا «قۇيۋدىڭ» ورنىنا، مەملەكەت جاڭعىرتۋدى ىنتالاندىرۋى كەرەك.

«بىزگە ونىمدىلىكتىڭ وسۋىنە بايلانىستى سۋبسيديالار قاجەت. ەگەر كاسىپورىن ءبىر قىزمەتكەرگە ەكى ەسە كوپ ءونىم شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اۆتوماتتاندىرۋدى ەنگىزسە، مەملەكەت ونى قولداۋى ءتيىس. تەك وسىنداي مودەل ينفلياسيانى وسىرمەي، جالاقىنىڭ وسۋىنە تۇراقتى نەگىز جاسايدى»، – دەپ سانايدى ساراپشى.

جانار سۇلەيمەنوۆانىڭ پىكىرىنشە، حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ستراتەگياسى دايەكتى بولۋى كەرەك. بىرىنشىدەن، ۇلتتىق كومپانيالاردى وڭتايلاندىرۋ جانە تيىمدىلىك ارقىلى جالاقى دەڭگەيى بويىنشا كوشباسشى ەتۋ. ەكىنشىدەن، جەكە سەكتور ءۇشىن ەاق-قا سالىناتىن سالىق جۇكتەمەسىن ازايتۋ. ۇشىنشىدەن، سۋبسيديالاردى اۆتوماتتاندىرۋ جانە سيفرلاندىرۋ جوبالارىنا باعىتتاۋ.

كۇشتەپ ورىنداۋدان گورى، دايەكتىلىك جولى ءبىر جارلىق شىعارۋدان ۇزاعىراق، ءبىراق تەك ول جالاقىنىڭ ءوسۋىنىڭ ناقتى، قاعازداعى ەمەس، شىنايى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى، دەپ قورىتىندىلادى ساراپشى. ايتا كەتەيىك، OECD ەلدەرىندەگى اشىق دەرەكتەر بويىنشا، ەڭبەك اقىنىڭ جىو-دەگى ۇلەسى ورتا ەسەپپەن 50-55% ارالىعىندا اۋىتقيدى.

بۇعان دەيىن ەكونوميكا مينيسترلىگى 2028 جىلعا قاراي قازاقستانداعى ەڭ تومەنگى زەينەتاقى مەن جالاقى مولشەرىن اتاعانى حابارلانعان.