InfoHub Logo

قازاقستاندا تاريحتا العاش رەت اكىمشىلىك امنيستيا جاريالانادى. بۇل تۋرالى ءماجىلىس ءتيىستى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قاراستىرۋعا دايىنداپ جاتىر. ەلدە بۇرىن دا قولدانىلعان قىلمىستىق امنيستيامەن قاتار، بۇل اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى رەتتەۋدەگى جاڭا قادام بولماق.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

امنيستيا كىمدەرگە قولدانىلادى؟

ءماجىلىس دەپۋتاتى سنەجاننا يماشيەۆانىڭ ايتۋىنشا، قىلمىستىق امنيستيا شامامەن 16،5 مىڭ ادامعا قاتىستى بولادى. ونىڭ ىشىندە 1200 ادامعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس توقتاتىلادى، 10 مىڭنان استام سوتتالۋشىنىڭ مەرزىمى قىسقارتىلادى، ال 5 مىڭعا جۋىق ادام بوستاندىققا شىعارىلادى. تۇرمەدەن شامامەن 1500 ادام بوساتىلادى. بۇل امنيستيا قىلمىستىق، شاعىن جانە ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىستاردى جاساعاندارعا قولدانىلادى.

ال اكىمشىلىك امنيستيا بويىنشا ادام سانى ەمەس، ايىپپۇلداردىڭ سانى ەسەپكە الىنادى. پوليسيا ەسەبىندەگى 17 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق 1 ميلليونعا جۋىق تولەنبەگەن ايىپپۇلدى ءوشىرۋ كوزدەلگەن. بۇل 2026 جىلعى 16 ناۋرىزعا دەيىنگى ايىپپۇلدارعا قاتىستى.

قانداي قىلمىستار امنيستياعا ىلىگەدى؟

شاعىن جانە ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىستار ءۇشىن جازادان تولىق بوساتۋ قاراستىرىلعان. ەگەر قىلمىس كەزىندە زيان كەلتىرىلمەسە نەمەسە كەلتىرىلگەن زيان تولىق وتەلسە، ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىستار ءۇشىن دە بوساتۋ مۇمكىن بولادى. ايتپەسە، قالعان جازا مەرزىمى قىسقارتىلادى. امنيستياعا ىلىگەتىن نەگىزگى قىلمىستار قاتارىنا ۇرلىق، مال ۇرلاۋ، سەنىپ تاپسىرىلعان مۇلىكتى يەمدەنۋ نەمەسە ىسىراپ ەتۋ جاتادى. سونداي-اق، كەيبىر ەكونوميكالىق قىلمىستار، مىسالى، الاياقتىق نەمەسە سەنىمدى باسقارۋداعى مۇلىكتى ىسىراپ ەتۋ سياقتى قىلمىستار دا قامتىلۋى مۇمكىن.

كىمدەر امنيستياعا ىلىنبەيدى؟

ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قارسى قىلمىستار، سىبايلاس جەمقورلىق، تەرروريزم جانە ەكسترەميزمگە قاتىستى قىلمىستار امنيستيادان تىس قالادى. ولارعا: كىسى ءولتىرۋ، سۋيسيدكە يتەرمەلەۋ، دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر، ورتاشا نەمەسە جەڭىل زيان كەلتىرۋ، ساباۋ، قيناۋ، ستالكەرلىك، ايتۆ جۇقتىرۋ، جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىققا قارسى قىلمىستار، سىبايلاس جەمقورلىق، تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك قىلمىستار، ازاپتاۋ، سونداي-اق جاقىندا قىلمىستىق سيپاتقا يە بولعان ارەكەتتەر (دروپپەرستۆو، قالىڭدىق ۇرلاۋ) جاتادى. سىرتتاي سوتتالعاندار دا امنيستياعا ىلىنبەيدى.

بيشيمبايەۆ پەن پەريزات قايرات امنيستياعا ىلىگە مە؟

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارداعى رەزونانستى ىستەرگە امنيستيا قولدانىلمايدى. مىسالى، قۋاندىق بيشىمبايەۆ پەن پەريزات قايرات امنيستياعا ىلىنبەيدى. سەبەبى ولار جاساعان قىلمىستار (ەرەكشە قاتىگەزدىكپەن جاسالعان كىسى ءولتىرۋ، قيناۋ، اسا ءىرى كولەمدەگى الاياقتىق) امنيستيا اياسىنان تىس قالدىرىلعان.

جانابىلوۆتار امنيستياعا ىلىگە مە؟

بلوگەرلەر ەربولات جانابىلوۆ پەن ەلميرا تولەگەنوۆاعا قاتىستى زاڭسىز كاسىپكەرلىك جانە قىلمىستىق جولمەن الىنعان اقشانى زاڭداستىرۋ تۋرالى ءىس بويىنشا امنيستيا قولدانىلمايدى. سەبەبى، زاڭسىز كاسىپكەرلىك امنيستياعا ىلىنسە دە، اقشانى زاڭداستىرۋ بابى امنيستيادان تىس قالدىرىلعان.

نەگە زالال وتەۋ ماڭىزدى؟

قىلمىستىق امنيستيانى قاراستىرۋداعى نەگىزگى كريتەرييلەردىڭ ءبىرى – سوتتالۋشىنىڭ جابىرلەنۋشىگە دەگەن قارىم-قاتىناسى بولادى. مەملەكەت گۋماندىلىق پەن ادىلدىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا تىرىسادى. سوت ءاربىر سوتتالۋشىنىڭ ءىسىن قاراپ، مىنەز-قۇلقىن ەسكەرە وتىرىپ، امنيستيانى قولدانۋدان باس تارتۋى دا مۇمكىن.

قانداي ايىپپۇلدار وشىرىلەدى؟

اكىمشىلىك امنيستيانىڭ ەڭ اۋقىمدى بولىگى – بۇرىن تولەنبەگەن ايىپپۇلداردى ءوشىرۋ. ولاردىڭ قاتارىندا قوعامدىق ورىنداردا ماس بولۋ، جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ جول ەرەجەسىن بۇزۋى، جول بەلگىلەرى مەن سىزىقتارىن ەلەمەۋ، تىنىشتىقتى بۇزۋ، تەمەكى شەگۋگە تىيىم سالىنعان جەردە تەمەكى شەگۋ، قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاقپاۋ، كولىك جۇرگىزۋ كەزىندە تەلەفونمەن سويلەسۋ، جارامسىز جەكە كۋالىكپەن تۇرۋ، بيلەتسىز ءجۇرۋ سياقتى بۇزۋشىلىقتار بار. بارلىعى 250 ءتۇرلى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق قامتىلادى. الايدا، قاۋىپسىزدىككە قاتەر توندىرەتىن ەلەۋلى بۇزۋشىلىقتار، مىسالى، قىزىل جارىققا ءوتۋ نەمەسە جىلدامدىقتى شامادان تىس اسىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن ايىپپۇلدار وشىرىلمەيدى.

ارىز بەرۋ قاجەت پە، الدە ايىپپۇل اۆتوماتتى تۇردە وشىرىلە مە؟

ارىز بەرۋدىڭ قاجەتى جوق. كوپتەگەن ايىپپۇلدار مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەر ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە وشىرىلەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر سەبەپتەرمەن ايىپپۇل وشىرىلمەسە، ازاماتتار ءتيىستى ورگانعا، پروكۋراتۋراعا نەمەسە سوتقا جۇگىنە الادى. زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن اكىمشىلىك امنيستيانى تولىق جۇزەگە اسىرۋ التى ايعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن.

مەملەكەت نەگە اكىمشىلىك امنيستيا جاساۋدى ۇيعاردى؟

بۇل قادام گۋمانيزم اكتىسى رەتىندە قاراستىرىلادى. بۇل بۇزۋشىلاردى ماراپاتتاۋ ەمەس، جىلدار بويى جينالىپ قالعان ايىپپۇلداردان قۇتىلا الماي جۇرگەن ادامدارعا كومەك كورسەتۋ. تولەنبەگەن ايىپپۇلدار اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋگە، شوتتاردى بۇعاتتاۋعا جانە باسقا دا شەكتەۋلەرگە اكەپ سوعادى. كەيبىر بەرەشەكتەر 2015 جىلدان بەرى ەسەپتە تۇر.

امنيستيا «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن بۇزا ما؟

امنيستيا ەرەكشە سيپاتتا بولىپ، جىل سايىنعى پراكتيكاعا اينالمايدى. ايىپپۇلدى تولەمەۋگە بولادى دەگەن ءۇمىت بولماۋى كەرەك. زاڭ مەن ءتارتىپ نەگىزگى قاعيدات بولىپ قالا بەرەدى. ءبىراق مىقتى مەملەكەت – بۇل تەك قاتاڭدىق ەمەس، سونىمەن قاتار گۋمانيزمدى كورسەتە ءبىلۋ. مەملەكەتتىڭ جازالاۋمەن قاتار، ادامعا جاڭا ءومىر باستاۋعا مۇمكىندىك بەرە الاتىنىن كورسەتۋ – امنيستيانىڭ باستى ماقساتى.