static.tengrinews.kz
قازاقستانداعى جالعىز لەپروزوريي: كىمدەر تۇرادى، كىمدەر جۇمىس ىستەيدى؟
قازاقستانداعى جالعىز لەپروزوريي – قىزىلوردا وبلىسىندا ورنالاسقان. بۇل جەردە كەڭەس ۋاقىتىنان بەرى سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋمەن اۋىراتىن ناۋقاستار ەمدەلەدى. الايدا، بۇل مەكەمە تۋرالى ءالى كۇنگە دەيىن كوپتەگەن ميفتەر مەن قاتە تۇسىنىكتەر ساقتالىپ كەلەدى. TengriHealth ءتىلشىسى وسى مەكەمەدە كىمدەر تۇراتىنىن جانە جۇمىس ىستەيتىنىن انىقتاپ كوردى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
«ەشبىر دارىگەر لەپروزورييدە جۇمىس ىستەۋدى ارمانداماعان»
قازاقستان رەسپۋبليكالىق لەپروزورييىنىڭ باس دارىگەرى مولداعالي سەيتالييەۆتىڭ ايتۋىنشا، ول بۇل جۇمىستى ەشقاشان ارمانداماعان. بارلىعى كەزدەيسوق جاعدايلاردىڭ سالدارىنان بولعان.
«لەپروزوريي – بۇل لەپرا اۋرۋىنىڭ الدىن الۋعا، ناۋقاستارعا بىلىكتى مەديسينالىق كومەك كورسەتۋگە جانە ولارعا الەۋمەتتىك قولداۋ ۇسىنۋعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەديسينالىق مەكەمە»، – دەيدى باس دارىگەر.
2000 جىلداردىڭ باسىندا سەيتالييەۆ وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى جانە وبلىستىق اپاتتار مەديسيناسى ورتالىعىنىڭ باسشىسى قىزمەتتەرىن قاتار اتقارعان. سول كەزدە لەپروزورييدىڭ باس دارىگەرى ودان كومەك سۇراپ كەلەدى. ول كەزدە مەكەمەدە كوپتەگەن ناۋقاس بولعان، ولارعا ءجيى جەدەل حيرۋرگيالىق كومەك قاجەت بولعان، ءبىراق قاراپايىم اۋرۋحانالار مۇنداي ناۋقاستاردان باس تارتقان.
«مەن دوسىمنىڭ اكەسىنىڭ ءوتىنىشىن جەرگە تاستاي المادىم. باستاپقىدا حيرۋرگيالىق ناۋقاستارعا كومەكتەستىم، انەستەزيا جاساپ، وپەراسيادان كەيىنگى كۇتىمدى قامتاماسىز ەتتىم. شىنىمدى ايتسام، بۇل جۇمىسقا اسا قىزىعۋشىلىق تانىتپادىم. ءبىراق سول كەزدە مەنىڭ تاعدىرىم وسى جەرمەن بايلانىسىپ قالدى»، – دەيدى مولداعالي سەيتالييەۆ.
«ارالعا تۇسكەندەي سەزىم»
باس دارىگەر العاشقىدا قورقىنىش پەن الاڭداۋشىلىقتى سەزىنگەنىن مويىندايدى. ءبىراق ۋاقىت وتە كەلە ول مەكەمەدەگى پەرسونال مەن ناۋقاستار اراسىنداعى ەرەكشە قارىم-قاتىناستى بايقاپ، تاڭ قالعان.
«مۇندا دارىگەرلەر بىر-بىرىمەن جارىسپايدى، ەشكىم اقشا قۋمايدى. مەديسينا قىزمەتكەرلەرى ءتىپتى ناۋقاستارعا قارجىلاي كومەكتەسەتىن»، – دەيدى ول.
سەيتالييەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل جەردەگى اتموسفەرا ەرەكشە، ءتىپتى ءبىر باسقا داۋىرگە، ارالعا تۇسكەندەي اسەر قالدىرادى. ول اۋرۋدى زەرتتەپ، كوپتەگەن ماقالالار وقىعان. 2005 جىلى استراحان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا لەپرا بويىنشا ماماندانۋدان وتكەن. جاڭا بىلىمدەر مەن ەۋروپالىق مەسەناتتاردىڭ كومەگى ارقاسىندا قورقىنىشتارى سەيىلگەن.
«لەپرا – ەڭ از جۇعاتىن جانە ەڭ از تارالاتىن ينفەكسيالاردىڭ ءبىرى. بۇل اۋرۋدان ونداعان جىل بۇرىنعىداي قورقۋ – بىلمەۋشىلىكتىڭ بەلگىسى»، – دەپ اتاپ ءوتتى مامان.
قازاقستاندا 12 جىل ىشىندە بار-جوعى ءۇش لەپرا جاعدايى انىقتالعان، سوڭعىسى 2017 جىلى تىركەلگەن.
«قازىرگى زامانعى حيميوتەراپيادان كەيىن ادام ينفەكسيا كوزى بولا المايدى»
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 212 لەپرا ناۋقاسى ەسەپتە تۇر. ولاردىڭ 30-ى لەپروزورييدە تۇرادى. بۇل – نەگىزىنەن جاسى ۇلعايعان، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن ناۋقاستار. كوبىنەسە ولار 60-70 جىلدارى اۋىرعاندار. سول كەزدە ءتيىمدى ەم بولماعاندىقتان، ناۋقاستاردىڭ كوبى مۇگەدەك بولىپ قالعان.
«لەپرا ادامنىڭ سىرتقى كەلبەتىن دە وزگەرتەدى. بەت-الپەت پەن اياق-قولدىڭ قيسايۋى، جاراقاتتار، تەرىنىڭ جارالانۋى – مۇنىڭ ءبارى ادامدى قوعامدا وسال ەتەدى. سوندىقتان ولار وزدەرى دە وڭاشالانۋعا تىرىسادى»، – دەيدى مولداعالي سەيتالييەۆ.
الايدا، دارىگەردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى زامانعى ەمدەۋ ادىستەرى ارقىلى ناۋقاس تولىقتاي ساۋىعىپ، ينفەكسيا كوزى بولۋدان قالادى. ۋاقىتىندا مەديسينالىق كومەككە جۇگىنسە، مۇگەدەكتىكتىڭ الدىن الۋعا بولادى.
«ءبىزدىڭ ناۋقاستارىمىزدىڭ اراسىندا ەمدەۋ كۋرسىن ءساتتى اياقتاپ، قوعامعا قايتا ورالعاندار دا بارشىلىق»، – دەيدى مامان.
46 جىلدىق ايىرىلىسۋ
مولداعالي سەيتالييەۆتىڭ ايتۋىنشا، ءبىر ناۋقاس ايەل 40 جىلدان استام ۋاقىت بويى لەپروزورييدە تۇرعان. 1972 جىلى كوكشەتاۋ وبلىسىنان اكەلىنگەن. ول كەزدە ايەلدىڭ ءۇش كىشكەنتاي بالاسى بولعان. تۋىستارى ودان باس تارتىپ، بالالارىنا انالارى قايتىس بولدى دەپ ايتقان.
«تاڭعالارلىق جاعداي، 46 جىلدان كەيىن ايەلدىڭ ەسەيگەن ۇلدارى مەن قىزى، نەمەرەلەرىمەن بىرگە انالارىنىڭ تاعدىرى تۋرالى ءبىلىپ، لەپروزورييگە كەلدى. سول سەبەپتى ول ايەل باقىتتى ەدى»، – دەيدى سەيتالييەۆ.
الايدا، كوپ ۇزاماي ايەل قايتىس بولعان. بۇل وقيعا قوعامنىڭ اۋرۋدان قورقاتىنىنىڭ سالدارىنان ادامنىڭ قالىپتى قۋانىشتارىنان ايىرىلاتىنىنا مىسال بولدى.
ميگراسيا – باستى ءقاۋىپ فاكتورى
لەپرا – تەك ادامنان ادامعا بەرىلەتىن ينفەكسيا. ونىڭ تابيعي وشاعى جوق. ينفەكسيانىڭ تارالۋىنا نەگىزگى سەبەپ – ناۋقاس ادامنىڭ بولۋى.
«لەپرا – وتە تومەن جۇقپالىلىققا يە ينفەكسيا. ول تۇرمىستىق جولمەن تارالمايدى جانە قالىپتى قارىم-قاتىناس كەزىندە جۇقپايدى. تەك ناۋقاس اداممەن ۇزاق جانە تىعىز، ادەتتە وتباسىلىق قارىم-قاتىناس كەزىندە عانا جۇعۋى مۇمكىن»، – دەپ ءتۇسىندىردى دارىگەر.
سونىمەن قاتار، دارىگەر ميگراسيانى لەپرانىڭ تارالۋىنداعى باستى فاكتور دەپ اتايدى. اسىرەسە، اۋرۋى بار، ولارمەن بايلانىستا بولعان نەمەسە ينفەكسيانى جاسىرىن الىپ جۇرگەن ادامداردىڭ باسقا ەلگە كوشۋى ءقاۋىپتى. جاڭا ورتا، كليماتتىڭ وزگەرۋى – ورگانيزمگە سترەسس بولىپ، ۇزاق ۋاقىت بويى «ۇيقىدا» جاتقان اۋرۋدى وياتۋى مۇمكىن.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، جىل سايىن الەمدە شامامەن 200 000 جاڭا جاعداي تىركەلەدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاقىن وزبەكستاندا 2024 جىلى ءۇش جاڭا جاعداي راستالعان.
-
قازگيدرومەت 17 اقپاندا قازاقستاننىڭ كوپتەگەن ايماقتارىندا جاۋىن-شاشىن، بوران، كوكتايعاق بولاتىنىن حابارلادى. تەمپەراتۋرانىڭ تومەندەۋى جانە جاۋىن-شاشىننىڭ توقتاۋى كۇتىلۋدە.
-
Inside Kazakhstan's only leprosarium، where patients and staff navigate life with leprosy، challenging long-held myths about the disease.
