InfoHub Logo

قازاقستان جاڭا سيفرلىق داۋىرگە قادام باسۋدا — ەل جەكەلەگەن «اقىلدى» قالالاردان تەحنولوگيالار تۇتاس اۋماقتاردى بىرىكتىرەتىن اۋقىمدى Smart Region تۇجىرىمداماسىنا كوشۋدى قولعا الىپ وتىر. بۇل جاي عانا يننوۆاسيالار نەمەسە ءساندى ۇعىم ەمەس، ەكونوميكا، كليمات، ينفراقۇرىلىم جانە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ەسكەرەتىن باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلى. دەرەكتەر، اناليتيكا جانە جاساندى ينتەللەكت كۇندەلىكتى ءومىردىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ، ءتۇرلى مىندەتتەردى جەڭىلدەتۋگە، قالا مەن ءوڭىردىڭ «تىنىسىن» سەزىنۋگە، باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە تۇرعىندار ءۇشىن جايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

Smart City جوبالارىنان Smart Region تۇجىرىمداماسىنا

سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا العاشقى Smart City جوبالارى ىسكە قوسىلدى. ولار كولىك، تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق، قاۋىپسىزدىك، مەملەكەتتىك قىزمەتتەر جانە قالالىق مونيتورينگ سالالارىن قامتىدى. تۇرعىندار سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ ارتىقشىلىقتارىن سەزىنە باستادى: كەزەكتەر قىسقارىپ، توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەدەلدەي ءتۇستى، ال قالالىق باسقارۋ اناعۇرلىم اشىق ءارى ءتيىمدى بولا ءتۇستى.

وسى پيلوتتىق جوبالاردىڭ نەگىزىندە مەملەكەت دامۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە — Smart Region تۇجىرىمداماسىنا قادام جاساپ وتىر. بۇل — سيفرلىق باسقارۋ تەك جەكەلەگەن قالالارمەن شەكتەلمەي، تۇتاس اۋماقتاردى قامتيتىن مودەل. Smart Region سيفرلىق دامۋدىڭ ءبىرىڭعاي ۇلتتىق ستاندارتىنا سۇيەنە وتىرىپ قالىپتاسادى، ول 16 باعىت پەن تيىمدىلىكتىڭ 90 كورسەتكىشىن قامتيدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ 2025 جىلعى جەتىستىكتەرى تۋرالى ەسەبىنە سايكەس، بۇل وڭىرلەردىڭ دامۋ دەڭگەيىن باقىلاۋعا جانە سالىستىرمالى دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن باسقارۋشىلىق شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ سيفرلاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ، 2026 جىلدى سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالادى. وسىعان بايلانىستى سيفرلاندىرۋ ءبىر عانا ماقسات ەمەس، ەكونوميكانى جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا، سونداي-اق قالالار مەن وڭىرلەردە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءتيىمدى قۇرال رەتىندە قاراستىرىلادى.

ەۋروپاداعى Smart City تاجىريبەسى: رەيتينگتەر، تەحنولوگيالار جانە قالالىق دامۋدىڭ مىسالدارى

حالىقارالىق تاجىريبە Smart Region تۇجىرىمداماسىنىڭ ءىس جۇزىندە قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ايقىن كورسەتەدى. ماسەلەن، ەۋروپادا سيفرلاندىرۋ تەك اكىمشىلىك شەكارالار شەڭبەرىندە ەمەس، تۇتاس اۋماقتار نەگىزىندە دامىپ كەلەدى.

ەۋروپادا «اقىلدى» قالالار ۋربانيزاسيانىڭ بولاشاعى رەتىندە قاراستىرىلادى: ولار ءوزارا بايلانىسقان، ورنىقتى، سيفرلىق ءارى قالالىق ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا قابىلەتتى. ەۋروپالىق وداقتىڭ قارجىلىق قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەۋروپالىق استانالار ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ ءۇشىن ۋاقىت وتكەن سايىن ءتيىمدى ءارى يننوۆاسيالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋدە.

وتكەن عاسىردا قالىپتاسقان Smart City تۇجىرىمداماسى سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىمەن قاتار ەۆوليۋسيالاندى. ەۋروپادا بۇل ۇعىم جارىقتاندىرۋدى، جىلىتۋ جۇيەلەرىن، سۋمەن جابدىقتاۋدى جانە قالدىقتاردى باسقارۋدى جەتىلدىرۋدى، قاۋىپسىزدىك پەن قالالىق ورتانىڭ قولايلىلىعىن ارتتىرۋدى، سونداي-اق باسقارۋ ۇدەرىستەرىن نەعۇرلىم ءتيىمدى ءارى ينكليۋزيۆتى ەتۋدى بىلدىرەدى. مۇنىڭ بارلىعى دەرەكتەر مەن زاماناۋي تەحنولوگيالار — IoT، Big Data، 5G، بۇلتتى شەشىمدەر جانە جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

اۋماقتاردىڭ سيفرلىق دامۋ ديناميكاسىن باعالاۋ ءۇشىن حالىقارالىق رەيتينگتەر قولدانىلادى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ بەدەلدىلەرىنىڭ ءبىرى — Smart City Index، ول جىل سايىن World Competitiveness Center IMD جانىنداعى Smart City Observatory مەن Singapore University of Technology and Design بىرلەسىپ ازىرلەيدى. 2025 جىلى IMD Smart City Index الەمنىڭ 146 قالاسىن قامتىپ، ازاماتتار اراسىندا جۇرگىزىلگەن ساۋالنامالار نەگىزىندە تەحنولوگيالار مەن ءومىر ساپاسىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن باعالادى. رەيتينگ بەس نەگىزگى باعىتتى تالدايدى: ءىس-شارالار مەن بوس ۋاقىتتى ۇيىمداستىرۋ، باسقارۋ، موبيلدىلىك، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە قاۋىپسىزدىك، سونداي-اق جۇمىسپەن قامتۋ.

فوتوسۋرەت: IMD Smart City Index 2025 رەيتينگى

ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەلەرى

كولىك جۇيەسى — سيفرلاندىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. كۇن سايىن قالالاردا، وڭىرلەردە جانە ولاردىڭ اراسىندا مىڭداعان اۆتوكولىك قوزعالىسى جۇزەگە اسادى. قازاقستاندا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن باقىلاۋعا ارنالعان فوتو- جانە بەينەتىركەۋ جۇيەلەرىن، سونداي-اق ءتۇرلى اپپاراتتىق-باعدارلامالىق شەشىمدەردى ەنگىزىپ جاتقان كومپانيالار بار.

ەۋروپادا نەگىزگى نازار ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەلەرىنە (ITS) اۋدارىلعان. بۇل جۇيەلەر كولىك اعىندارىن ءتيىمدى باسقارۋعا، جول قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا جانە كولىكتىڭ ءارتۇرلى تۇرلەرىن ءبىرتۇتاس ەكوجۇيەگە بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

كووپەراتيۆتى ينتەللەكتۋالدى كولىك جۇيەلەرى (C-ITS) اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان MATIS، X4ITS، ACUMEN، SYNCHROMODE، DELPHI جانە CONDUCTOR جوبالارى ينتەللەكتۋالدى باعدارشامدار، داچيكتەر مەن مونيتورينگ جۇيەلەرىنىڭ كەپتەلىستەردى ازايتۋعا، زياندى شىعارىندىلاردى قىسقارتۋعا جانە كولىك جەلىسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا قالاي ىقپال ەتەتىنىن ايقىن كورسەتەدى.

قازاقستان Smart Region جولىندا

شەتەلدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان اتالعان جوبالار سيفرلىق سەرۆيستەردى قالالار مەن وڭىرلەردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە ينتەگراسيالاۋ باسقارىلاتىن، ءقاۋىپسىز ءارى ورنىقتى اۋماقتاردى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن كورسەتەدى. ماسەلەن، INTEGRA CITY حالىقارالىق كومپانيالار توبى قازاقستاندا قالالار مەن وڭىرلەردى سيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى جاھاندىق تاجىريبەنى ۇسىنا وتىرىپ، الەۋەتتى تەحنولوگيالىق ارىپتەس رەتىندە قاراستىرىلادى.

كومپانيا «اقىلدى جانە ءقاۋىپسىز قالا» جۇيەلەرىن ازىرلەۋگە، ەنگىزۋگە جانە كەشەندى سۇيەمەلدەۋگە ماماندانعان. INTEGRA CITY — جاساندى ينتەللەكت ارقىلى باسقارىلاتىن، ەلدى مەكەندەردىڭ كەز كەلگەن اۋقىمىنداعى ءومىردىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرىن سيفرلاندىرۋعا ارنالعان زاماناۋي پلاتفورمالىق شەشىمدەردى بىرىكتىرەتىن امبەباپ ەكوجۇيە.

كومپانيا وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان كەشەندى سيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ ءۇشىن زور الەۋەتكە يە. قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان قالالار كەڭ وڭىرلىك ورتالىقتارمەن ۇشتاسىپ، سيفرلاندىرۋ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا، ينفراقۇرىلىمدى باسقارۋدى جەڭىلدەتۋگە جانە دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن باسقارۋشىلىق شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سيفرلاندىرۋ باعىتىندا، اسىرەسە ينفراقۇرىلىم مەن كولىك جۇيەسى قاتار دامىپ جاتقان وڭتۇستىك وڭىرلەر — الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارى — ەرەكشە نازار اۋدارادى. بۇل اۋماقتار Smart Region تۇجىرىمداماسىن سىناقتان وتكىزۋ جانە اۋقىمداۋ ءۇشىن ماڭىزدى الاڭعا اينالا الادى. ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك، ادامي كاپيتال جانە قالىپتاسىپ كەلە جاتقان وندىرىستىك كلاستەرلەردىڭ ارقاسىندا Smart Region مودەلى باسەكەلەستىك ارتىقشىلىققا اينالىپ، ينۆەستيسيالاردى ىنتالاندىرىپ، باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. ال تۇرعىندار ءۇشىن بۇل مەگاپوليس پەن وبلىس ورتالىقتارى اراسىنداعى زاماناۋي سەرۆيستەرگە قولجەتىمدىلىك الشاقتىعىنىڭ قىسقارۋىن بىلدىرەدى.

سۋرەت جي كومەگىمەن جاسالدى

«Smart Region جانە Smart City تۇجىرىمدامالارى ايىپپۇلدارمەن نەمەسە بەينەكامەرالارمەن عانا شەكتەلمەيدى. شىن مانىندە، بۇل — اۋماقتاردى دەرەكتەر مەن اناليتيكاعا سۇيەنە وتىرىپ باسقارۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى. تەحنولوگيالار ادامدارعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس. ءيا، ايىپپۇلدار تىركەلۋى مۇمكىن، الايدا ەڭ باستىسى — ولاردىڭ قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قولدانىلاتىنىن ءتۇسىنۋ. ءقازىردىڭ وزىندە ادامدار تەحنولوگيالاردىڭ ءومىردى جەڭىل، ءارى جايلى ەتەتىنىن كورىپ وتىر، سەرۆيستەرگە دەگەن سەنىم دە ارتىپ كەلەدى. ءبىز بەلسەندى جۇمىس ىستەيتىن قالالاردا تۇرعىندارمەن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل ورناتىپ، اشىق ديالوگ جۇرگىزۋگە جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا ۇمتىلامىز. بۇل ءوز كەزەگىندە ادامدارعا تەحنولوگيالاردىڭ ناقتى پايداسىن بىرتىندەپ تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان ايماقتارى ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى، ويتكەنى تۇرعىنداردىڭ ءىرى قالالارداعىداي مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋىنە جول اشادى»، — دەيدى INTEGRA CITY كومپانيالار توبى تەحنيكالىق دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى يليا بەلياكوۆ.

قازاقستاندا Smart Region مودەلىنە كوشۋ تەك ءىرى قالالارعا عانا ەمەس، ەلدىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا جاڭا سەرپىن بەرمەك. 2026 جىل سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالانىپ، تەحنولوگيالار ادامدارعا ناقتى پايدا اكەلە باستادى: سەرۆيستەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جەڭىلدەپ، جايلىلىق پەن قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ارتتى، ال ينفراقۇرىلىمدى باسقارۋ بارعان سايىن اشىق ءارى ءتيىمدى بولا ءتۇستى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءوڭىر تۇرعىندارى دا قالا تۇرعىندارىمەن تەڭ مۇمكىندىكتەر مەن قولايلىلىقتى سەزىنىپ، سيفرلاندىرۋ بىرتىندەپ كۇندەلىكتى ءومىردىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋدا.