InfoHub Logo

قىرعىزستانداعى الداعى پرەزيدەنت سايلاۋى ەلدەگى ساياسي احۋالدى شيەلەنىستىرىپ، بۇرىنعى وداقتاستاردى بىر-بىرىنە قارسى قويدى. جاقىندا بولعان كادرلىق وزگەرىستەر مۇنىڭ ايقىن دالەلى ىسپەتتەس.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

سايلاۋ الدىنداعى «پريەۆەنتيۆتى سوققى»

2026 جىلدىڭ اقپان ايىندا ەلدەگى ساياسي جاعداي كۇرت وزگەردى. 75 ىقپالدى تۇلعا، ونىڭ ىشىندە عالىمدار، بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترلەر مەن دەپۋتاتتار پرەزيدەنت سادىر جاپاروۆقا مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ءوتىنىش جاسادى. سەبەبى 2021 جىلعى كونستيتۋسيالىق رەفورمادان كەيىن تۋىنداعان زاڭدىق قايشىلىقتار بار. جاپاروۆ 2021 جىلى ەسكى كونستيتۋسيا بويىنشا التى جىلدىق مەرزىمگە سايلانعان بولاتىن، ءبىراق جاڭا كونستيتۋسيا بەس جىلدىق مەرزىمدى جانە قايتا سايلانۋعا تىيىم سالۋدى ەنگىزدى. بۇل جاپاروۆتىڭ قايتا سايلانا الاتىنى نەمەسە مەرزىمىنەن بۇرىن كەتۋى كەرەكتىگى تۋرالى پىكىرتالاس تۋدىردى.

كەيبىر ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، جاپاروۆتىڭ بۇل ارەكەتى الداعى سايلاۋداعى باستى قارسىلاسى كامچىبەك تاشييەۆتى الدىن الا ىعىستىرۋى مۇمكىن. ويتكەنى تاشييەۆ قاڭتار ايىندا سايلاۋعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارماعان ەدى.

ساياساتتا دوس جوق

بۇل پىكىرمەن ەكس-ديپلومات، ساياساتكەر ءادىل تۇردۋقۇلوۆ تا كەلىسەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، تاشييەۆتىڭ ىقپالى كەيبىر ماسەلەلەردە پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىنەن اسىپ تۇسكەن، اسىرەسە كۇش قۇرىلىمدارىندا. سونداي-اق، ول ەكونوميكاعا دا بەلسەندى ارالاسقان. بۇل جاپاروۆتىڭ كومانداسىندا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعان.

«ساياساتتا دوس جوق ەكەنىن جانە قىرعىزستان تاريحى مۇنى تالاي رەت دالەلدەگەنىن بىلەسىزدەر. اسىرەسە تاندەمدەرگە كەلگەندە»، - دەيدى تۇردۋقۇلوۆ.

پرەزيدەنتتىك تاريحتىڭ قايتالانۋى

قىرعىزستاندا مۇنداي جاعدايلار بۇرىن دا ورىن العان. بيلىك ءجيى «ريەۆوليۋسيالار» ارقىلى اۋىسىپ وتىردى. اسقار اقايەۆ (1990–2005) «قىزعالداق ريەۆوليۋسياسىندا» قۇرمانبەك باكييەۆكە جول بەرسە، باكييەۆ (2005–2010) سولتۇستىكتەن كەلگەن نارازىلىقتاردان قۇلادى. كەيىن ەل بيلىگىنە روزا وتۋنبايەۆا (2010–2011)، المازبەك اتامبايەۆ (2011–2017)، ونىڭ ءىزباسارى سوورونباي جەەنبەكوۆ (2017–2020) كەلدى. بۇل جاعدايلاردىڭ بارلىعىندا سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك، ەليتالىق ينتريگالار مەن حالىق تولقۋلارى ورىن العان.

جاپاروۆتىڭ تۇسىندىرمەسى

سادىر جاپاروۆ ءوز ارەكەتتەرىن بىلايشا ءتۇسىندىردى: «بۇل شەشىمدى ەڭ الدىمەن مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن، قوعام مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار اراسىنداعى الاۋىزدىقتى بولدىرماۋ جانە كەرىسىنشە، بىرلىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا قابىلدادىم». ول سونداي-اق «جاپاروۆتىڭ كومانداسى» نەمەسە «تاشييەۆتىڭ كومانداسى» دەگەن ءبولىنىس جوق ەكەنىن ايتتى.

تاشييەۆتىڭ رەاكسياسى

ال كامچىبەك تاشييەۆ بۇل شەشىمدى كۇتپەگەنىن مالىمدەدى. «بۇل مەن ءۇشىن كۇتپەگەن شەشىم بولدى... مەن مۇنى گەرمانيادا عانا ءبىلدىم»، - دەدى ول. دەگەنمەن، ول ءوز جاقتاستارىن زاڭدىلىقتى ساقتاۋعا جانە ەلدى تۇراقسىزداندىرماۋعا شاقىردى.

بيلىكتىڭ جابىق سيپاتى

قىرعىزستانداعى بيلىك جابىق، كلاندىق-ايماقتىق سيپاتقا يە. ول سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك ەليتالارى اراسىنداعى بەيرەسمي اليانستارعا نەگىزدەلگەن. جاپاروۆ پەن تاشييەۆ تاندەمى پرەزيدەنت (سولتۇستىكتەن) زاڭدىلىقتىڭ سىرتقى كورىنىسىن قامتاماسىز ەتسە، ۇقك باسشىسى (وڭتۇستىكتەن) كۇش قۇرىلىمدارى ارقىلى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىردى. بيلىك مۇددەلەر تەڭگەرىمىنە نەگىزدەلگەن، ءبىراق ىشكى جانجالداردان وڭاي قۇلاي الادى.

تاندەمنىڭ بەس جىلى

تۇردۋقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، جاپاروۆ-تاشييەۆ تاندەمىنىڭ بەس جىلى ۇزاق ۋاقىت بولىپ سانالادى. ءبىراق ولاردىڭ اراسىنداعى تىكەلەي قاقتىعىس ەكەۋىنە دە ۇلكەن سالدار اكەلۋى مۇمكىن. سەبەبى قىرعىزستاندا بۇل جاعدايدى پايدالانا الاتىن بىرنەشە ىقپالدى توپتار بار. ولار – بۇرىنعى ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار، وليگارحتار جانە «اتامبايەۆتىكتەر».

مەرزىمدى جاڭارتۋ مۇمكىن بە؟

الداعى سايلاۋعا بايلانىستى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە تۋىندايدى: جاپاروۆ مەرزىمىن جاڭارتا ما؟ تەوريالىق تۇرعىدان، كونستيتۋسيالىق قايشىلىقتارعا سىلتەمە جاساپ، مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ نەمەسە رەفەرەندۋم ارقىلى مۇمكىن. الايدا جاپاروۆ مۇنداي جوسپارلاردى جوققا شىعارىپ، «كەزەكتەسىپ مەرزىمدەر» تۋرالى اڭگىمەلەر دەموكراتياعا قايشى كەلەتىنىن ايتادى.

تاشييەۆكە نە بولادى؟

ساياساتكەر ءادىل تۇردۋقۇلوۆتىڭ بولجامى بويىنشا، تاشييەۆ وپپوزيسياعا كەتپەيدى، سونداي-اق پرەمەر-مينيستر قىزمەتىن دە المايدى. سەبەبى بۇل قىزمەتتە ول بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الۋى كەرەك. مۇمكىن، ول پرەزيدەنت سايلاۋىنا دەيىن كۇتىپ وتىراتىن بولار، ءتىپتى سادىر جاپاروۆتىڭ سايلاۋالدى شتابىن باسقارۋى دا ىقتيمال.

تۇلعالار پورترەتى

سادىر جاپاروۆ: «قول قويۋ قۇقىعىنا»، اكىمشىلىك رەسۋرسقا جانە اۋىلدىق سايلاۋشىلار اراسىنداعى جوعارى رەيتينگكە يە. ونىڭ باستى رەسۋرسى – زاڭدىلىق پەن «اربيتر» مارتەبەسى. سىرتتاي سابىرلى، تاعدىرعا مويىنسۇنعىش بولعانىمەن، وتە پراگماتيك. ول قارسىلاسى (ءتىپتى وداقتاسى) السىرەگەن كەزدە ءساتتى كۇتە بىلەتىن ساياسي سارباز.

كامچىبەك تاشييەۆ: كۇش قۇرىلىمدارىنا، (ۇقك جيناقتاعان) ۇلكەن كولەمدەگى قۇپيا اقپاراتتارعا جانە ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى قۋاتتى بازاعا سۇيەنەدى. ونىڭ رەسۋرسى – تىكەلەي ارەكەت ەتۋ جانە ەليتالاردى قورقىتۋ. ءيمپۋلسيۆتى، كوپشىلىك الدىندا ونەر كورسەتۋدى ۇناتادى. ونىڭ «زاڭ بارىنە ورتاق» ۇرانى جەكە ەموسيونالدىعىمەن ءجيى قاراما-قايشى كەلدى.

ەكى قاسقىر

جاپاروۆ پەن تاشييەۆتى ءبىر قازانعا سىيمايتىن ەكى قاسقىرعا تەڭەۋگە بولادى. بىرگە ولجانى بولىسسە، ەت تاۋسىلعاندا ءبىرى ەكىنشىسىنە سۇيەكتى تالاپ ەتىپ، اشۋلانا باستايدى. ولاردىڭ تاندەمى سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك اراسىنداعى ۇڭگىردىڭ ۇستىندەگى نازىك كوپىر ىسپەتتەس. ءبىر دۇرىس ەمەس قادام – جانە بۇكىل قۇرىلىم حاوسقا ۇلاسۋى مۇمكىن.

اسا ءقاۋىپتى جاعداي

Temirov Live باسىلىمىنىڭ باس رەداكتورى، تەرگەۋشى جۋرناليست بولوت تەميروۆ بۇل جاعدايدى سايلاۋمەن جانە كامچىبەك تاشييەۆتىڭ سوڭعى التى ايداعى بەلسەندى PR ناۋقانىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ ايتۋىنشا، تاشييەۆ جاپاروۆ ءۇشىن ۇلكەن ءقاۋىپ توندىرگەن. ەگەر سايلاۋ ءبىر اپتا بۇرىن وتكىزىلىپ، وندا سادىر جاپاروۆ پەن كامچىبەك تاشييەۆ قاتىسسا، تەميروۆ تاشييەۆتىڭ جەڭىسىنە ءباس تىگەتىنىن ايتتى.

تىنىشتىق ساقتاۋ

تەميروۆتىڭ ايتۋىنشا، سادىر جاپاروۆ ەسكى كونستيتۋسيا بويىنشا سايلانعاندىقتان، ونىڭ قايتا سايلانۋعا قۇقىعى جوق. الايدا، ول جاڭا كونستيتۋسيانى قابىلداپ، وتپەلى ەرەجەلەر ەنگىزگەن. ءبىراق زاڭ كونستيتۋسيادان تومەن تۇرادى. سوندىقتان سايلاۋ بۇرىن بولۋى كەرەك ەدى.

«سادىر جاپاروۆ وسىنداي قاقپانعا ءتۇستى، ال كامچىبەك تاشييەۆ مۇنى پايدالانۋعا تىرىستى. سوندىقتان تاشييەۆتىڭ جاقتاستارى قول جيناپ، مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ وتكىزۋدى تالاپ ەتتى. ءبىراق جاپاروۆ تاشييەۆتى قىزمەتىنەن بوساتتى. بۇل ەشكىم كۇتپەگەن جاعداي بولدى»، - دەيدى ول.

تاشييەۆتىڭ ءقاۋپى سەيىلدى مە دەگەن سۇراققا تەميروۆ: «البەتتە، ءبىراق تولىق ەمەس. قىزمەتسىز قالعان سايىن تاشييەۆتىڭ ءقاۋپى ازايا بەرەدى. سەبەبى جارنامالاۋعا ەشتەڭە جوق، جانە ول تىنىشتىق ساقتاۋ شارتىمەن كەلدى دەپ ويلايمىن»، - دەپ جاۋاپ بەردى.

بومبانىڭ ىشىندەگى ۋاقىت

قىرعىزستانداعى 2026 جىلعى اقپان ايىنداعى وقيعالار – بۇل ەكى قاناتتىڭ كۇرەسى. كامچىبەك تاشييەۆتىڭ كەنەتتەن قىزمەتىنەن بوساتىلۋى مەن سادىر جاپاروۆتىڭ كەيىنگى مالىمدەمەلەرى «تاندەم» دەگەن اتپەن جاسىرىلىپ كەلگەن تەرەڭ پروسەستەردى اشتى.

تاشييەۆ ەلگە ورالدى جانە سىرتتاي قاقتىعىس شەشىلگەن سياقتى. الايدا، قىرعىزستانداعى «تىنىشتىق» ءقاۋىپتىڭ جوقتىعى ەمەس، تەك توپتاسۋ ۋاقىتى. ەگەر جاپاروۆ شىنىمەن دە مەرزىمىن جاڭارتۋعا بارسا، تاشييەۆ قىزمەتسىز ەڭ ءقاۋىپتى وپپوزيسيونەرگە اينالادى.