tengrinews.kz
سەمەي تۇرعىندارى ەرتىستىڭ تارتىلۋىنان الاڭداۋلى: وزەننىڭ جاعدايى ءقاۋىپتى مە؟
سەمەي قالاسىنداعى ەرتىس وزەنىنىڭ سۋى كۇرت ازايىپ، جاعالاۋىنان الىستاپ كەتتى. اسىرەسە بەيبىتشىلىك ارالى ماڭىنداعى سەميپالاتينكا وزەنىنىڭ ارناسى قاتتى تارتىلعان. قالا تۇرعىندارى وزەننىڭ جاعدايىنا الاڭداپ، سۋدىڭ ازايۋى ايماقتىڭ ەكولوگياسىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن دەپ قورقادى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
وزەن جاعالاۋىنداعى وزگەرىستەر
بۇرىن وسى وزەن ارناسىنىڭ ۇستىندەگى كوپىردىڭ استىندا جاز بويى قالا تۇرعىندارى دەمالاتىن. بىرنەشە جىل بۇرىن بۇل جەر سونشالىقتى تەرەڭ بولعاندىقتان، جەرگىلىكتى تۇرعىندار جارىسا ءجۇزىپ وتەتىن. ال بۇگىندە بۇل جەرمەن جاياۋ وتۋگە بولادى. تۇرعىندار مۇندايدى ءبىرىنشى رەت كورىپ وتىرعانىن ايتادى – ەرتىس جاعالاۋىنان ءتىپتى الىستاپ كەتكەندەي. ادامدار سۋدىڭ ودان ءارى ازايۋى ەكولوگياعا عانا ەمەس، وزەننىڭ ادەتتەگى كەلبەتىنە دە اسەر ەتۋىنەن قاۋىپتەنەدى.
«سۋدىڭ كەلۋى، ارينە، جاقسىلىق ەمەس. وزەن بىرەۋ-اق، ءبىز سودان ىشەمىز، وسى جەردە دەمالامىز. بۇرىن شاعالالار دا كوپ بولاتىن، ءقازىر ولار مۇلدەم جوق... ەرتىس كىشىرەيدى... بۇل ەكولوگيا ءۇشىن جامان. ادامداردان باسقا بىزدە سۋدى قاجەت ەتەتىن جانۋارلار مەن بالىقتار بار. بۇل ولارعا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن»، - دەيدى قالا تۇرعىندارى.
سۋدىڭ ازايۋىنىڭ سەبەپتەرى
ەرتىس باسسەيندىك ينسپەكسياسى بۇل جاعدايدى بىرنەشە سەبەپپەن تۇسىندىرەدى. ەرتىس وزەنى نەگىزىنەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تاۋلارىندا قالىپتاساتىن شاعىن وزەندەر مەن سالالاردان سۋ الادى. بيىلعى سۋ تاسقىنى ءالسىز بولعاندىقتان، وزەندەگى سۋ دا ازايعان. سونىمەن قاتار، كوكتەمدە ماماندار پاۆلودار وبلىسىنداعى جايىلمانى سۋعا تولتىرعان، ال ءقازىر شۋلبينسك گەس-ى سۋدى جيناۋ رەجيمىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر.
«شۋلبينسك سۋ قويماسى جىل سايىن سۋ تاسقىنىنىڭ ءۇشىنشى تولقىنى ەسەبىنەن تولىعادى. الايدا، تابيعي-كليماتتىق جاعدايلاردى ەسكەرە الاتىن بولساق، بۇگىنگى تاڭدا بۇيىرلىك سالالاردىڭ سۋىمىلى وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي تومەن. وسىعان بايلانىستى، شۋلبينسك سۋ قويماسىنىڭ ماۋسىمنىڭ ورتاسىنا قاراي تولىعاتىنىن كۇتەمىز. وسىدان كەيىن سۋ قويما ترانزيتتىك رەجيمگە وتەدى»، - دەپ ءتۇسىندىردى ەرتىس باسسەيندىك سۋ ينسپەكسياسىنىڭ باسشىسى مەدەت جادىگەرۋلى.
بىرنەشە كۇن بۇرىن شۋلبينسك سۋ قويماسىنان سۋدىڭ اعىنىن سەكۋندىنا 650 تەكشە مەترگە دەيىن ارتتىرا باستادى. سونىڭ ارقاسىندا ەرتىس دەڭگەيى ءقازىردىڭ وزىندە 12 سانتيمەترگە كوتەرىلدى. ماماندار الداعى تاۋلىكتە سۋ دەڭگەيىنىڭ ودان ءارى كوتەرىلەتىنىن كۇتىپ وتىر، ياعني وزەن بىرتىندەپ بۇرىنعى قالپىنا كەلەدى.
-
يزۆەستنىي كازاحستانسكيي پيەۆەس الي وكاپوۆ سدەلال تروگاتەلنىي سيۋرپريز سۆوەي ماتەري، نارودنوي ارتيستكە روزە رىمبايەۆوي. ۆيدەو س رەاكسيەي پيەۆيسى ستالو ۆيرۋسنىم ۆ سەتي.
-
Residents of Semey are alarmed by the significant decrease in the Irtysh River's water levels، raising concerns about the region's ecology and the river's future.
