InfoHub Logo

26-27 اقپان كۇندەرى سەربيا پرەزيدەنتى الەكساندر ۆۋچيچ استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلدى. بۇل ساپاردىڭ ەرەكشەلىگى نەدە، نەگە سەرب كوشباسشىسى اقپاننىڭ قاقاعان ايازىندا كەلدى جانە قايماق پەن ارنايى جاساقتاردىڭ بۇل ساپارعا قانداي قاتىسى بار ەكەنىن Tengrinews.kz ءتىلشىسى باياندايدى.

بۇل – ءوزارا ساپار. 2024 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قاسىم-جومارت توقايەۆ بەلگرادقا بارعان بولاتىن. سول كەزدە سەربيانىڭ جويعىش ۇشاقتارى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇشاعىن كۇتىپ العان ەدى. ال ۆۋچيچ سىيلىققا الماتىلىق اپورتتى الدى. ول مۇنى الەۋمەتتىك جەلىدە ءبولىسىپ، ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. مۇنداي ارەكەتتەر ەكى ەل اراسىنداعى جىلى قارىم-قاتىناستىڭ باستاماسى رەتىندە قاراستىرىلادى.

بۇل جولى ءۆۋچيچتىڭ ۇشاعىن قازاقستاننىڭ جويعىش ۇشاقتارى قارسى الدى.

سەربيانىڭ چەمپيونى

الەكساندر ءۆۋچيچتىڭ جاس كەزىندە شاحماتتان بەلگراد چەمپيونى بولعانى بەلگىلى. كەيىن ول جۋرناليست، ال ميلوشيەۆيچ كەزىندە اقپارات ءمينيسترى قىزمەتىن اتقاردى. 2014 جىلى بەرگەن سۇحباتىندا ول: «مەن قاتەلەسكەنىمدى مويىنداۋدان ۇيالمايمىن» دەگەن بولاتىن. كەيىن سەربيانىڭ پرەمەر-مينيسترى، ال 2017 جىلى پرەزيدەنت بولدى.

الەكساندر ءۆۋچيچتىڭ بويى 199 سانتيمەتر. ول زالعا كىرگەندە ەڭ الدىمەن كوزگە شالىناتىنى وسى. ەكى مەترلىك پرەزيدەنتتى باسقالارمەن قاتار سۋرەتكە ءتۇسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ساياسي مانسابىنان كەيىن ول باسكەتبول جاتتىقتىرۋشىسى بولۋدى ارماندايدى ەكەن. مۇنداي بويى مەن ساياسي يكەمدىلىگىمەن بۇل ارمانىنا جەتۋى دە مۇمكىن.

قازاقستان دەلەگاسياسىنىڭ اراسىندا اقوردا مەن بەلگرادتىڭ دالىزدەرىن جاقسى بىلەتىن، بۇرىنعى پرەزيدەنتتىڭ حاتتاما جەتەكشىسى ءمادي اتامقۇلوۆ بولدى. ول قورعانىس ءمينيسترى داۋرەن كوسانوۆپەن ءبىر نارسە تۋرالى اڭگىمەلەسىپ تۇردى. 2021 جىلدان بەرى اتامقۇلوۆ سەربياداعى قازاقستان ەلشىسى قىزمەتىن اتقارادى.

تانىس كورىنىس

ەكى پرەزيدەنتتىڭ سىرت كەلبەتى ۇقساس بولعانىمەن، ولاردىڭ اراسىندا كوپ ۇقساستىق بار.

ەكى ەل دە كوپتەگەن جاھاندىق جانجالدارعا قاتىستى ۇقساس پىكىردە. مىسالى، ۆۋچيچ رەسەيگە قارسى سانكسيالار ەنگىزبەي، سونىمەن بىرگە ەۋروپا وداعىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ وتىر. ول بارلىعىمەن تەڭدەستىرىلگەن قارىم-قاتىناس ورناتۋعا تىرىسادى.

سونداي-اق، كوپتەگەن پراكتيكالىق ماسەلەلەر بار. سەربيا – بالقاننىڭ كىندىگى. بۇل قازاقستان ءۇشىن ترانسكاسپيي ءدالىزىن قۇرۋدا ماڭىزدى. سونىمەن قاتار، ساۋدا ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بار. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى ازىرگە 4 ميلليون دوللاردى قۇرايدى. ساۋدا كولەمى جارتى ەسە وسكەنىمەن، بۇل ءالى دە از سوما. قازاقستان سەربياعا استىق، ماي، ەت، بالىق جانە ءسۇت ونىمدەرىن ساتقىسى كەلەدى. بىرلەسكەن جوبالار تالقىلانۋدا: وڭدەۋ، تۇقىم سەلەكسياسى جانە بيوپەستيسيدتەر. سەربيا سونىمەن قاتار قارۋ-جاراق ەكسپورتتاۋشى ءىرى ەل.

كەلىسسوزدەردە نە ايتىلدى؟

كەلىسسوزدەر باستالعاننان-اق ولاردىڭ جىلى لەبىزبەن وتەتىنى بەلگىلى بولدى. ەكى پرەزيدەنتتىڭ كۇلكىسى سونى اڭعارتىپ تۇردى. ولار دوس رەتىندە سويلەسكەندەي بولدى. سەرب تىلىندە ايتقاندا: پريјاتەљي.

توقايەۆ سەربيانى «ەۋروپاداعى وتە ماڭىزدى ستراتەگيالىق سەرىكتەس» دەپ اتاپ، اتقارىلعان جۇمىستاردى ءتىزىپ شىقتى: استانا – بەلگراد اراسىنداعى تىكەلەي رەيس، قازاقستانداعى 60-تان استام سەرب كومپانياسى، ءوسىپ كەلە جاتقان ساۋدا كولەمى. جالپى ايتقاندا، نەگىز بار، ەندى العا جىلجۋ كەرەك دەگەن وي ايتىلدى.

ۆۋچيچ ءوز كەزەگىندە كوپ راحمەتىن ايتىپ، شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ول قارىم-قاتىناستى «شىنىمەن ستراتەگيالىق» دەپ اتاپ، دوستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن ءۇش باعىتتى اتاپ كورسەتتى: جاساندى ينتەللەكت، IT جانە ەنەرگەتيكا. ول توقايەۆتى «جاقىن ارادا» بەلگرادقا شاقىردى.

قازاقتىڭ قايماعى مەن سەربتىڭ ساندىعى

كەلىسسوزدەر اراسىنداعى اڭگىمەلەردەن سەربيا تاراپىنىڭ قازاقستاننان ءتورت بولەك تۇساۋكەسەر ۇيىمداستىرۋدى سۇراعانىن ءبىلدىم. EXPO-2017 مۇراسى بويىنشا – ويتكەنى 2027 جىلى EXPO بەلگرادتا وتەدى، سوندىقتان استانانىڭ تاجىريبەسى ولارعا ماڭىزدى. ءعىلىمي-بىلىم بەرۋدى دامىتۋ بويىنشا. سيفرلاندىرۋ بويىنشا. جانە مفسا جۇمىسى بويىنشا بولەك. ادەتتە قوناقتارعا ءۇي يەلەرى كورسەتكىسى كەلگەن نارسەلەر كورسەتىلەدى. بۇل جولى قوناقتاردىڭ وزدەرى نە كورگىسى كەلەتىنىن ايتتى.

قازاقستاننىڭ سەربياداعى ەلشىسى ءمادي اتامقۇلوۆتان استانا مەن بەلگرادتىڭ بىر-بىرىنە نەسىمەن قىزىق ەكەنىن بىلۋگە تىرىستىم.

اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، بالقان قازاقستان ءۇشىن «بەلگىسىز ايماق» بولىپ سانالادى. الايدا، ورتالىق ازيا دا بالقان ءۇشىن سونداي. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، بالقان ايماعى قازاقستان ءۇشىن ەكونوميكا، تۋريزم جانە مادەنيەت سالالارىندا قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. 2024 جىلى توقايەۆ بەلگرادقا بارعاندا، تاراپتار ءبىرقاتار كەلىسىمدەرگە قول قويدى. ەندى اۋىل شارۋاشىلىعى، ۆەتەريناريا، دەنساۋلىق ساقتاۋ، IT جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارى بويىنشا تاعى دا كەلىسىمدەرگە قول قويىلادى. «بىر-بىرىمىزدەن ۇيرەنەرىمىز بار»، - دەيدى ەلشى.

— قانشا جىلدان كەيىن اقورداعا ورالۋ قالاي بولدى؟

اتامقۇلوۆ ءبىر ءسات كىدىردى. مۇمكىن سۇراققا دايىن بولماعان شىعار. نەمەسە استانانىڭ ايازىنا ۇيرەنبەي قالعان بولار.

— شامامەن بەس جىل. كوپ جىلدار بويى جۇمىس ىستەگەن ادامداردى، تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردى كورۋ وتە جاقسى. ءتىپتى قاۋىپسىزدىك، حاتتاما، باسپا ءسوز قىزمەتىنىڭ جىگىتتەرىن دە كوردىم. كوبىسى، ارينە، وزگەرگەن. ءبىراق سول كەزدە جۇمىس ىستەگەندەرى دە بار. بۇل، ارينە، نوستالگيا تۋدىرادى، ءبىراق مۇندا بولۋ وتە جاقسى. ەندى باسقا جاعىنان. بۇرىن مەن حاتتاما جەتەكشىسى رەتىندە مۇنداي ءىس-شارالاردى دايىندايتىنمىن.

— ءوزىڭىزدى بوساڭعىراق سەزىنەسىز بە؟

— جوق. بوساڭعىراق سەزىنۋگە بولمايدى.

— حاتتاما جۇمىسىنىڭ وتە جۇيكەگە تيەتىنىن كورىپ وتىرمىز. ءاربىر نيۋانس ءۇشىن جاۋاپ بەرەسىز...

— جۇيكەگە تيەتىن ەمەس. دالدىكتى تالاپ ەتەدى. حاتتامادا مايدا-شۇيدە نارسەلەر بولمايدى.

— ال بەلگرادتا قالايسىز؟

— جىلى، — دەپ كۇلدى.

— تىنىش پا؟

— تىنىش. تاريحي قالا. حالقى وتە مەيىرىمدى جانە دوس، قاراپايىم جانە اشىق ادامدار.

— مەن نەگە سۇراپ وتىرمىن. ءۇش كۇن بۇرىن ۆۋچيچقا قاستاندىق جاساۋ جوسپارلانعانى تۋرالى جاڭالىقتار شىقتى.

— بەس جىل بەلگرادتا بولدىم. ەشقاشان اگرەسسيا سەزىنگەن ەمەسپىن. ءار ەلدە توتەنشە جاعدايلار بولىپ تۇرادى.

ارينە، سەربيانىڭ ءوز تاريحي قيىندىقتارى بار. ءبىراق سىرتقى ساياساتتا استانا مەن بەلگراد ۇقساس ارەكەت ەتەدى – اتامقۇلوۆ مۇنى راستايدى: سەربيا تۇركيامەن، قىتايمەن، رەسەيمەن، ەۋروپا وداعىمەن دوس، ءتىپتى امەريكامەن دە دوس بولۋعا تىرىسادى.

الايدا، ۇقساستىقتار تەك گەوساياساتتا عانا ەمەس.

— ءبىز سەربتەرمەن تاعى قانداي جاعىنان ۇقساسپىز؟

— مىنەزىمىزدىڭ اشىقتىعى مەن دوستىعىمىز جاعىنان. كوشەدە قاراساڭ – بەت-الپەتتەرى قاباعى تۇسىڭكى سياقتى، ءبىراق سونىمەن بىرگە ولار جان-دۇنيەسىمەن اشىق.

بىزدە قايماق بار. ولاردا دا كايماك بار. ول سول اتالادى. كوپتەگەن مەيرامحانالاردا ۇسىنىلادى.

— بۇل قالاي بولدى؟

— وسمان يمپەرياسىنان قالعان. باسقا كوپتەگەن سوزدەر سياقتى. بىزدە «قاسىق» – ولاردا «كاشيكا». بىزدە «ساندىق» – ولاردا «ساندۋك».

ءتورت قول

كەڭەيتىلگەن كەلىسسوزدەردە توقايەۆ پەن ۆۋچيچ اعىلشىن تىلىندە سويلەستى، ءبىراق ەكەۋى دە فرانسۋزشا نەمەسە ورىسشا دا سويلەي الادى. سەربيا پرەزيدەنتىنىڭ ساپارى دەرلىك مەرەيتويلىق بولىپ شىقتى: جاقىن ارادا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا 30 جىل تولادى.

توقايەۆ سەربيانى «ەۋروپاداعى ماڭىزدى سەرىكتەس» دەپ اتاپ، قازاقستاندا 60-تان استام سەرب كومپانياسى جۇمىس ىستەيتىنىن ەسكە سالىپ، بەلگرادقا حالىقارالىق الاڭدارداعى قازاقستان باستامالارىن قولداعانى ءۇشىن العىس ايتتى. پرەزيدەنت ءۆۋچيچتى قازاقستانداعى ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك ماراپات – «التىن قىران» وردەنىمەن ماراپاتتايتىنىن حابارلادى. بۇل تەك ءبىر نارسەنى ءبىلدىرۋى مۇمكىن: قازاقستان مەن سەربيا ەندى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە پريјاتەљي.

ۆۋچيچ ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق تاراپقا جىلى قابىلداعانى ءۇشىن العىس ايتۋدى جالعاستىردى جانە قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن «بۇكىل الەم ءۇشىن پروگرەستىڭ سيمۆولى» دەپ اتاپ، ماقتاۋ سوزدەرىن ايامادى. سەرب كوشباسشىسى بەلگراد قازاقستاندىق قۇرىلىسشىلار مەن ينۆەستورلاردى شاقىراتىنىن، قورعانىس ونەركاسىبى، ءجى جانە دەرەكتەر ورتالىقتارىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرعىسى كەلەتىنىن ايتتى.

كەيىنىرەك ۆۋچيچ «التىن قىران» وردەنىن الدى. بۇل «قول الىسۋ» دەپ اتاۋعا بولمايتىن ارەكەت بولدى.

توقايەۆ ءۆۋچيچتى «كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى جانە ناعىز كوشباسشى» دەپ اتادى.

سالتاناتتى راسىمنەن كەيىن ەلدەر قۇجاتتارعا قول قويدى. بارلىعى ون مەموراندۋم: ۆەتەريناريادان جاساندى ينتەللەكتكە دەيىن. جانە بولەك – كينو سالاسى بويىنشا. سەربيا الەمگە كۋستۋريسانى سىيلادى. بۇل مەموراندۋم نە سىيلايتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى. كەيدە مەموراندۋمدارمەن وسىلاي بولادى.

«ومىرىمدە مۇندايدى كورگەن ەمەسپىن»

بريفينگتە ەكى پرەزيدەنت تە باستى نارسەنى قايتالادى: دوستىق، سەرىكتەستىك، جاقىن ارادا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا 30 جىل تولادى. ترانسكاسپيي ءدالىزىن پايدالانۋعا جانە جاڭا لوگيستيكالىق باعىتتاردى ىسكە قوسۋعا كەلىستى. جالپى، استانا مەن بەلگراد تەك مەموراندۋمدارمەن عانا ەمەس، بايلانىستا بولۋدى قالايدى.

توقايەۆ سەربياعا EXPO-2027 جۇمىستارىندا ساتتىلىك تىلەپ، تاجىريبەمەن ءبولىسۋدى ۇسىندى. ول قازاق حالقىنىڭ ماقالىمەن ءسوزىن اياقتادى: «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل».

ۆۋچيچ ءسال ەموسيونالدىراق بولدى. ول قازاقستاننىڭ بولاشاعىن «ەرەكشە» دەپ اتاپ، توقايەۆتان «جەكە وزىنەن ۇيرەنۋگە ۇيالمايتىنىن» ايتتى.

سودان كەيىن ول ارنايى جاساق تۋرالى ايتا باستادى. بەلگىلى بولعانداي، سەرب پرەزيدەنتى ەكى ەلدىڭ قاتىسقان UAE SWAT Challenge حالىقارالىق ءتۋرنيرىن باقىلاپ وتىرعان. «قازاقستاندىق جىگىتتەر مەن قىزدار ەشقاشان ءمۇلت كەتكەن ەمەس، مەن مۇندايدى ومىرىمدە كورگەن ەمەسپىن»، - دەدى ۆۋچيچ جانە توقايەۆتان سەرب جاۋىنگەرلەرىن دايارلاۋعا كومەكتەسۋدى ءوتىندى.

ءبىر پرەزيدەنت ەكىنشىسىنەن اتۋ بويىنشا نۇسقاۋشىلار جىبەرۋدى سۇراپ، «سىزدەردىڭ جىگىتتەرىڭىز بەن قىزدارىڭىز ەشقاشان ءمۇلت كەتپەيدى» دەپ تاڭدانىسىن بىلدىرگەندە، ساپاردىڭ ءساتتى وتكەنىن تۇسىنەسىز.